Μπροστά σε μια ολοένα πιο έντονη πρόκληση στελέχωσης βρίσκεται η παγκόσμια ναυτιλία, καθώς η ζήτηση για κατάλληλα εκπαιδευμένους και πιστοποιημένους ναυτικούς αυξάνεται με ταχύτερο ρυθμό από την προσφορά αξιωματικών.
Σήμερα, ο παγκόσμιος εμπορικός στόλος εκτιμάται ότι απασχολεί περίπου 2,57 εκατ. ναυτικούς, οι οποίοι υπηρετούν σε 85.148 πλοία
Η νέα έκθεση BIMCO/ICS Seafarer Workforce Report 2026 αποτυπώνει μια σαφή διαρθρωτική ανισορροπία στην αγορά εργασίας της ναυτιλίας. Την τελευταία πενταετία, η ζήτηση για ναυτικούς με πιστοποίηση βάσει της Διεθνούς Σύμβασης για τα Πρότυπα Εκπαίδευσης, Πιστοποίησης και Τήρησης Φυλακών των Ναυτικών (STCW – Standards of Training, Certification and Watchkeeping) αυξήθηκε κατά 35%, υπερβαίνοντας τις προηγούμενες προβλέψεις.
Σήμερα, ο παγκόσμιος εμπορικός στόλος εκτιμάται ότι απασχολεί περίπου 2,57 εκατ. ναυτικούς, οι οποίοι υπηρετούν σε 85.148 πλοία.
Το μεγαλύτερο πρόβλημα εντοπίζεται στους αξιωματικούς. Παρότι καταγράφεται πλεόνασμα περίπου 56.890 ναυτικών κατωτέρων πληρωμάτων, η αγορά εμφανίζει ήδη έλλειμμα 39.100 αξιωματικών. Χωρίς σταθερές επενδύσεις στην εκπαίδευση, την κατάρτιση και την προσέλκυση νέων στο ναυτικό επάγγελμα, το έλλειμμα, σύμφωνα με τη μελέτη, θα μπορούσε να διευρυνθεί δραματικά και να φτάσει τους 113.735 αξιωματικούς έως το 2030.
Δεν αρκούν μόνο οι νέοι δόκιμοι
Η έκθεση επισημαίνει ότι η αύξηση του αριθμού των δοκίμων, αν και απαραίτητη, δεν αρκεί από μόνη της για να καλύψει τις ανάγκες της αγοράς.
Για τον λόγο αυτό, όλο και περισσότερες ναυτιλιακές εταιρείες στρέφονται στην αξιοποίηση έμπειρων μελών των κατωτέρων πληρωμάτων, δημιουργώντας οργανωμένες διαδρομές επαγγελματικής εξέλιξης που μπορούν να τα οδηγήσουν στις βαθμίδες των αξιωματικών.
Η διαδικασία αυτή υποστηρίζεται πλέον από ψηφιακά συστήματα αξιολόγησης, στοχευμένα εκπαιδευτικά προγράμματα, mentoring και συστηματική παρακολούθηση της επαγγελματικής εξέλιξης των ναυτικών.
Τα ψηφιακά εργαλεία επιτρέπουν στις εταιρείες να εντοπίζουν εκείνους που διαθέτουν τις προϋποθέσεις για εξέλιξη, με κριτήρια όπως η τεχνική επάρκεια, η συμπεριφορά σε θέματα ασφάλειας, η αξιοπιστία, η δυνατότητα μάθησης, η ανάληψη πρωτοβουλιών και οι ηγετικές ικανότητες.
Ωστόσο, το πλεόνασμα στα κατώτερα πληρώματα δεν μπορεί να μετατραπεί αυτομάτως σε αντίστοιχη προσφορά αξιωματικών. Η επαγγελματική μετάβαση απαιτεί πιστοποιημένη εκπαίδευση, την απαραίτητη θαλάσσια υπηρεσία, εξετάσεις και αξιολόγηση, αλλά και αποδεδειγμένη ικανότητα λήψης αποφάσεων κάτω από συνθήκες πίεσης.
Βελτιώνεται η αναλογία δοκίμων – αξιωματικών
Θετικό στοιχείο αποτελεί η βελτίωση της αναλογίας μεταξύ δοκίμων και πιστοποιημένων αξιωματικών.
Η αναλογία έχει περιοριστεί σε έναν δόκιμο ανά 3,8 αξιωματικούς, από έναν προς 4,8 το 2021 και έναν προς 7,6 το 2015. Η εξέλιξη αυτή διευρύνει τις δυνατότητες εκπαίδευσης επί του πλοίου και δημιουργεί καλύτερες προϋποθέσεις για την ανανέωση της δεξαμενής στελεχών.
Παράλληλα, τα έμπειρα μέλη των κατωτέρων πληρωμάτων που περνούν στις τάξεις των αξιωματικών έχουν ένα σημαντικό πλεονέκτημα: διαθέτουν ήδη πρακτική γνώση της καθημερινής λειτουργίας του πλοίου, της ναυτοσύνης και των διαδικασιών ασφάλειας.
Το κρίσιμο, ωστόσο, είναι η μετάβαση από έναν κυρίως εκτελεστικό ρόλο σε μια θέση με αυξημένες ευθύνες και απαίτηση λήψης αποφάσεων.
Η προαγωγή, σημειώνει η έκθεση, δεν μπορεί να περιορίζεται στην απόκτηση ενός πιστοποιητικού. Χρειάζεται οργανωμένη αξιολόγηση της επιχειρησιακής ετοιμότητας, καθοδήγηση από έμπειρους αξιωματικούς και πρακτική εκπαίδευση, ώστε οι νέοι αξιωματικοί να αποκτούν κρίση, αυτοπεποίθηση και ηγετικές δεξιότητες.
Νέα καύσιμα, νέες απαιτήσεις στη ναυτιλία
Η πρόκληση για τη ναυτιλία δεν είναι μόνο αριθμητική, αλλά και ποιοτική.
Η γρήγορη είσοδος στον στόλο πλοίων διπλού καυσίμου, καθώς και η αυξανόμενη χρήση εναλλακτικών καυσίμων όπως η μεθανόλη, η αμμωνία και το LNG, ανεβάζουν σημαντικά τις απαιτήσεις ως προς τις γνώσεις και τις δεξιότητες των πληρωμάτων.
Η πιστοποίηση STCW εξακολουθεί να αποτελεί τη βασική προϋπόθεση για την άσκηση του ναυτικού επαγγέλματος, όμως δεν μπορεί από μόνη της να καλύψει το σύνολο των νέων επιχειρησιακών αναγκών.
Η εξοικείωση με συγκεκριμένους τύπους πλοίων, συστήματα πρόωσης και νέα καύσιμα απαιτεί πρόσθετη εκπαίδευση σε εταιρικό επίπεδο.
Το Διεθνές Ναυτιλιακό Επιμελητήριο (ICS) υποστηρίζει αυτή τη διάκριση και στο πλαίσιο της συνολικής αναθεώρησης της STCW, ενώ για τα εναλλακτικά καύσιμα έχουν ήδη αναπτυχθεί ειδικές κατευθυντήριες γραμμές εξοικείωσης από τη Maritime Just Transition Task Force, την παγκόσμια πρωτοβουλία που εστιάζει στη δίκαιη μετάβαση του ανθρώπινου δυναμικού της ναυτιλίας στη νέα εποχή.
Το μήνυμα της έκθεσης είναι σαφές: η τεχνολογική και πράσινη μετάβαση του στόλου δεν μπορεί να προχωρήσει χωρίς αντίστοιχη επένδυση στους ανθρώπους που θα κληθούν να λειτουργήσουν τα νέα πλοία.
Η εκπαίδευση ως επένδυση
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, η εκπαίδευση, η αναβάθμιση δεξιοτήτων και η διατήρηση του ανθρώπινου δυναμικού αντιμετωπίζονται πλέον όλο και περισσότερο ως στρατηγική επένδυση και όχι απλώς ως λειτουργικό ή διοικητικό κόστος.
Το δύσκολο στοίχημα για τις ναυτιλιακές είναι να δημιουργήσουν μια σταθερή δεξαμενή μελλοντικών αξιωματικών χωρίς να διαταράσσουν την καθημερινή λειτουργία των πλοίων τους.
Η αποδέσμευση έμπειρων ναυτικών για εκπαίδευση, εξετάσεις και εποπτευόμενη θαλάσσια υπηρεσία απαιτεί μακροπρόθεσμο σχεδιασμό και σωστή διαχείριση του ανθρώπινου δυναμικού, ώστε παράλληλα να εξασφαλίζεται η ασφαλής επάνδρωση του στόλου.
Σύμφωνα με τη μελέτη BIMCO/ICS, η αντιμετώπιση του προβλήματος δεν μπορεί να αποτελέσει υπόθεση μιας μεμονωμένης εταιρείας. Απαιτεί συντονισμένη προσπάθεια πλοιοκτητών και διαχειριστών, ναυτικών ακαδημιών και εκπαιδευτικών φορέων, διεθνών οργανισμών και κυβερνήσεων των χωρών που αποτελούν τις βασικές δεξαμενές ναυτικών.
