Αγορές: Η νέα πραγματικότητα και τα σενάρια για τη διεθνή οικονομία

Με το ξεπούλημα των κρατικών ομολόγων να εντείνει την παγκόσμια αναταραχή αυξάνοντας το κόστος δανεισμού σε υψηλά πολλών δεκαετιών, την ώρα που οι γεωπολιτικές εντάσεις, οι ανησυχίες για τον πληθωρισμό και το υψηλό δημόσιο χρέος παραμένουν στο επίκεντρο, οι ανοδικές προσδοκίες για τα επιτόκια, ξεκινώντας από την ΕΚΤ που αναμένεται να τα αυξήσει την ερχόμενη Πέμπτη κατά 0,25%, θα μπορούσαν να αποτελέσουν, σύμφωνα με τις εκτιμήσεις πέντε κορυφαίων ειδικών της αγοράς, τον «κρυπτονίτη» για την παγκόσμια οικονομία, η οποία, όπως αναφέρεται, δείχνει μέχρι στιγμής ύποπτα «αλεξίσφαιρη».

Την ίδια στιγμή, ενώ τα ελληνικά ομόλογα εμφανίζονται αρκετά προστατευμένα στο νέο περιβάλλον, πλησιάζει και η «Μεγάλη Παρασκευή» της αναβάθμισης της Euronext Athens. Εν μέσω πρωτοφανών σοκ, ένας νέος κίνδυνος έχει αναδυθεί, το sell-off στην αγορά ομολόγων, ενώ τα υψηλότερα επιτόκια θα μπορούσαν να αποτελέσουν τον «κρυπτονίτη» για την παγκόσμια οικονομία, που μέχρι στιγμής φαινόταν ύποπτα «αλεξίσφαιρη», ανέφερε ο Carsten Brzeski, επικεφαλής οικονομολόγος και στρατηγικός αναλυτής της ING.

Το επικίνδυνο κομμάτι

Σύμφωνα με τον ίδιο, το νέο σενάριο που «βλέπουν» πλέον οι αγορές αφορά μια σύγκρουση στη Μέση Ανατολή που έχει μετατραπεί σε έναν σχεδόν αιώνιο πόλεμο, τις τιμές του πετρελαίου που θα παραμένουν υψηλές για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα, τον πληθωρισμό που εκτοξεύτηκε, τις κεντρικές τράπεζες που αυξάνουν τα χρέη τους και κυρίως το πιο επικίνδυνο κομμάτι, την αύξηση του κόστους δανεισμού μετά την εκτίναξη των αποδόσεων των ομολόγων.

Οι υψηλότερες πληρωμές τόκων, όμως, επιδεινώνουν τη δημοσιονομική εικόνα των κρατών. Το 2020, π.χ., οι ΗΠΑ πλήρωναν περίπου το 3% του ΑΕΠ σε τόκους, ενώ τώρα πλησιάζουν το 5%, η Γαλλία από το 1% στο 3% του ΑΕΠ, και ακόμη και η δημοσιονομικά υγιής Γερμανία από 0,5% του ΑΕΠ πληρώνει πλέον το 1,5% του ΑΕΠ, ενώ, για λόγους σύγκρισης, η Ελλάδα πλήρωνε περίπου το 8% του ΑΕΠ της για τόκους κατά τη διάρκεια της κρίσης, πριν από τη χρεοκοπία.

Προς το παρόν, καμία χώρα της ευρωζώνης δεν φαίνεται να βρίσκεται στην «κόκκινη ζώνη». Ομως, με τις κρατικές δαπάνες και τους τόκους να αυξάνονται και χωρίς ιδιαίτερη διάθεση για δημοσιονομική εξυγίανση, οι αποκλίσεις μέσα στην ευρωζώνη θα βρεθούν και πάλι στο προσκήνιο και θα δοκιμάσουν την προθυμία της ΕΚΤ να επανεκκινήσει τις αγορές τίτλων.

Επιτόκια και πληθωρισμός

Ωστόσο, ο ίδιος εκτιμά πως είναι δύσκολο να φανταστεί κανείς τις μεγάλες κεντρικές τράπεζες να αυξάνουν σημαντικά τα επιτόκια, ώστε να ωθήσουν τις οικονομίες τους σε ύφεση, ενώ οι κεντρικοί τραπεζίτες, αν και δεν είναι υπέρμαχοι της ανάπτυξης με δανεικά, είναι ακόμη πιο επιφυλακτικοι στο να προκαλέσουν μια κρίση δημόσιου χρέους.

Οπως εκτιμά πάντως, η ΕΚΤ θα αυξήσει τα επιτόκια κατά 0,25% την ερχόμενη Πέμπτη, η Fed είναι τώρα πιο πιθανό να προχωρήσει σε αύξηση των επιτοκίων στις 16 Σεπτεμβρίου, ενώ η Ιαπωνία θα αυξήσει τα επιτόκια κατά 25 μονάδες βάσης στις 18 Σεπτεμβρίου.

«Ο άκαμπτος πληθωρισμός, ο μεγάλος κρατικός δανεισμός και οι αυξανόμενες ανάγκες ιδιωτικών επενδύσεων δεν δίνουν πολλούς λόγους για να αποκλιμακωθούν οι πιέσεις στις ομολογιακές αγορές, ενώ τρία πράγματα έχουμε μάθει μέχρι στιγμής: τα υψηλότερα επιτόκια ήρθαν για να μείνουν, το θέμα της τεχνητής νοημοσύνης απαιτεί μεγαλύτερη επιλεκτικότητα και οι γεωπολιτικοί κίνδυνοι παραμένουν ανεπίλυτοι» ανέφεραν σε σημείωμά τους ο Jean Boivin και η ομάδα των αναλυτών της BlackRock. Οι υψηλότερες αποδόσεις των ομολόγων, πάντως, ενισχύουν τις επενδυτικές ευκαιρίες για τοποθετήσεις εισοδήματος, καθώς για περισσότερο από το 80% των ομολόγων παγκοσμίως οι αποδόσεις ξεπερνούν το 4%.

Ωστόσο, τα μακροπρόθεσμα κρατικά ομόλογα είναι λιγότερο αξιόπιστα, ενώ οι υψηλότερες αποδόσεις δεν αποζημιώνουν πάντα τους επενδυτές για τους κινδύνους που αναλαμβάνουν και για τον λόγο αυτόν η επιλεκτικότητα – ειδικά στον τομέα της ΤΝ – αποτελεί το κλειδί για την επίτευξη υπεραξιών. Παράλληλα, οι αγορές ήταν εξαιρετικά ανθεκτικές εν μέσω γεωπολιτικών κραδασμών – αλλά αυτό δεν αποτελεί λόγο για εφησυχασμό.

Νικητές και ηττημένοι

Ο γεωπολιτικός κατακερματισμός, τα υψηλότερα επιτόκια και η ανάπτυξη της τεχνητής νοημοσύνης αποτελούν ωστόσο τη νέα πραγματικότητα.

Η παγκόσμια οικονομία έχει επιδείξει αυξημένη ανθεκτικότητα απέναντι στα υψηλότερα επιτόκια, τον επίμονο πληθωρισμό και τις γεωπολιτικές εντάσεις. Ωστόσο, οι βασικές δυνάμεις που καθορίζουν την ανάπτυξη εμφανίζουν μικρότερο συγχρονισμό σε σύγκριση με το παρελθόν. Οι δημοσιονομικές δυνατότητες διαφέρουν από χώρα σε χώρα, η υιοθέτηση της τεχνητής νοημοσύνης δημιουργεί διακριτούς νικητές και ηττημένους, ενώ οι μεταβαλλόμενες εμπορικές πολιτικές αναδιαμορφώνουν τις εφοδιαστικές αλυσίδες και τις ροές κεφαλαίων, παρατηρεί ο Vishal Khanduja, διαχειριστής χαρτοφυλακίου και επικεφαλής της ομάδας σταθερού εισοδήματος στη Morgan Stanley Investment Management.

«Αυτή η απόκλιση αποτυπώνεται όλο και περισσότερο και στη νομισματική πολιτική, καθώς η εποχή των συντονισμένων ενεργειών των κεντρικών τραπεζών φαίνεται ότι έχει παρέλθει». Οι επενδύσεις που σχετίζονται με την τεχνητή νοημοσύνη προχωρούν σε σημαντικές κεφαλαιουχικές δαπάνες και εκδόσεις χρέους, την ώρα που η τεχνολογία θέτει υπό αμφισβήτηση καθιερωμένα επιχειρηματικά μοντέλα σε πολλούς κλάδους. Αυτή η απόκλιση αποτυπώνεται όλο και περισσότερο στα πιστωτικά περιθώρια.

Ενα από τα πιο ελκυστικά χαρακτηριστικά της σημερινής αγοράς ομολόγων είναι η επιστροφή της δημιουργίας εισοδήματος, καθώς μετά από περισσότερο από μία δεκαετία εξαιρετικά χαμηλών επιτοκίων οι επενδυτές μπορούν και πάλι να εξασφαλίζουν ουσιαστικό εισόδημα, χωρίς να χρειάζεται να αναζητήσουν ευκαιρίες σε χαμηλότερης κατηγορίας πιστωτικές αγορές. Οι πραγματικές προσαρμοσμένες στον πληθωρισμό αποδόσεις κινούνται, εξάλλου, κοντά στο ανώτερο άκρο του εύρους στο οποίο βρίσκονταν μετά την παγκόσμια χρηματοπιστωτική κρίση.

Σε ένα διεθνές περιβάλλον υψηλότερου κόστους δανεισμού, η ισχυρή ανάπτυξη και τα πρωτογενή πλεονάσματα προστατεύουν την Ελλάδα από τις επιπτώσεις της αύξησης των αποδόσεων των κρατικών ομολόγων, εκτιμά σε σημείωμά του ο Yesenn El-Radhi της Morningstar DBRS. Σύμφωνα με το σενάριο που επεξεργάστηκε ο οίκος αξιολόγησης, μάλιστα, οι δαπάνες για τόκους ως το 2030 αυξάνονται κατά 0,9 ποσοστιαίες μονάδες στη Γαλλία και κατά 0,6 ποσοστιαίες μονάδες στο Βέλγιο, έναντι μόλις 0,1 ποσοστιαίων μονάδων στην Ισπανία και την Πορτογαλία, με την Ελλάδα να βρίσκεται σε ισχυρότερη θέση, καθώς, με βάση τα μοντέλα του οίκου, το κόστος δανεισμού μειώνεται κατά 0,2 ποσοστιαίες μονάδες.

Η Ελλάδα, η Ισπανία και η Πορτογαλία είναι οι χώρες που επηρεάζονται λιγότερο, καθώς ο αρνητικός αντίκτυπος του υψηλότερου κόστους χρηματοδότησης αντισταθμίζεται σε μεγάλο βαθμό από την ευνοϊκή δυναμική του χρέους λόγω ισχυρών οικονομικών και δημοσιονομικών προοπτικών.

Η Ελλάδα εξάλλου, λόγω των στρατηγικών διαχείρισης χαρτοφυλακίου και ταμειακής διαχείρισης τα τελευταία χρόνια, έχει καταφέρει όχι μόνο να αντισταθμίσει αλλά και να υπερ-αντισταθμίσει τον επιτοκιακό κίνδυνο.

Παράλληλα, ενώ ο αρχικός σχεδιασμός ήταν τα 52,9 δισ. ευρώ των δανείων GLF του πρώτου μνημονίου να αποπληρωθούν το 2041 και ο στόχος άλλαξε για το 2031, τώρα η Ελλάδα ενδέχεται να αποπληρώσει πλήρως τα δάνεια του πρώτου μνημονίου έως το 2029-2030, καθώς οι πρόωρες αποπληρωμές μπορεί να επιταχυνθούν περαιτέρω, χωρίς να δημιουργούν πίεση στις χρηματοδοτικές ανάγκες της χώρας.

Για τους οίκους αξιολόγησης, η συνέχιση της δημοσιονομικής σταθερότητας και η ταχύτερη μείωση του χρέους μπορούν να αναβαθμίσουν περαιτέρω το αξιόχρεο της χώρας, αν και πέρα από τη βελτίωση των προοπτικών επιπλέον αναβάθμισή του προς τη βαθμίδα Α-, που είναι και ο στόχος του ΟΔΔΗΧ, θα πρέπει να αναμένεται μετά τις εκλογές και εφόσον η επόμενη ημέρα δεν θα ανατρέψει τη δημοσιονομική πολιτική.

Η πολιτική της παραλίας

Ο Kevin Gardiner, επικεφαλής παγκόσμιας στρατηγικής της Rothschild & Co, σχολιάζοντας το πολιτικό σκηνικό στις δύο πλευρές του Ατλαντικού, παρατηρεί πως ο λαϊκισμός αναδιαμορφώνει την πολιτική κατάσταση στις ΗΠΑ και την Ευρώπη, απομακρύνοντας τα κόμματα από το παραδοσιακό κέντρο. Οπως αναφέρει, αν δύο πωλητές παγωτού βρίσκονταν σε μία πολυσύχναστη παραλία, θα πήγαιναν να σταθούν στο κέντρο της πλάτη με πλάτη ώστε ο καθένας να απευθύνεται στους μισούς πελάτες, χωρίς να χρειάζεται να παρακολουθεί συνεχώς τον ανταγωνιστή του.

Συγκρίνετε τώρα αυτή την εικόνα με τη σημερινή πολιτική κατάσταση. Και στις δύο πλευρές του Ατλαντικού, οι λαϊκιστές τόσο της Αριστεράς όσο και της Δεξιάς φαίνεται να μετακινούν την πολιτική αντιπαράθεση προς τα δύο άκρα της «παραλίας», αφήνοντας τους μετριοπαθείς ψηφοφόρους χωρίς επαρκή εκπροσώπηση, αναφέρει.

Δεύτερη διάσταση

Οταν μιλάμε για πολιτική, συνήθως επικεντρωνόμαστε σε μία μόνο διάσταση – συνήθως στην κλίμακα «Αριστερά – Δεξιά» ή «συλλογικότητα – ατομικισμός» – και αναζητούμε το πολιτικό κέντρο μέσα σε αυτό το πλαίσιο. Τι γίνεται όμως αν υπάρχει και μια δεύτερη διάσταση, η οποία καθιστά την παραδοσιακή αυτή κλίμακα ξεπερασμένη; Οταν εμφανίστηκε ο λαϊκισμός –με τον Τραμπ, το Κίνημα Πέντε Αστέρων στην Ιταλία και το Brexit–, είχαμε υποστηρίξει ότι ίσως δεν αντανακλά μια ξαφνική μετατόπιση προς πιο «καλούς» ή πιο «κακούς» πολιτικούς, αλλά μια μορφή διαμαρτυρίας: μια ενστικτώδη επιθυμία να «τα βάλουν με το σύστημα», όποιο κι αν είναι αυτό. Με αυτή την ερμηνεία, το πολιτικό «κέντρο» που έχει πραγματική σημασία δεν ορίζεται πλέον σε σχέση με την Αριστερά ή τη Δεξιά.

Αυτό που μετρά είναι ο βαθμός στον οποίο ένα πολιτικό κόμμα ταυτίζεται με το αντιλαμβανόμενο κατεστημένο – το «αύστημα» – ή όχι. Εχοντας δει τα τελευταία χρόνια τη συμβατική σοφία να αποτυγχάνει σε αρκετά κρίσιμα ζητήματα, οι ψηφοφόροι ίσως κατέληξαν σιωπηρά στο συμπέρασμα ότι στην πολιτική οικονομία τελικά υπάρχει πολύ μικρότερος ρόλος για τους «ειδικούς» απ’ όσο θεωρούνταν.

Πολλοί έχουν απορρίψει τόσο τα παραδοσιακά πολιτικά κόμματα όσο και τα κυρίαρχα μέσα ενημέρωσης, τα οποία θεωρούν ότι αποτελούν μέρος αυτής της ελίτ. Αρα υπήρχε πράγματι ένα κενό στην «πολιτική αγορά» – και αυτό το κενό το καλύπτει σήμερα ο λαϊκισμός.

Πηγή: ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ ΤΟ ΒΗΜΑ ΤΗΣ ΚΥΡΙΑΚΗΣ – ΕΝΘΕΤΟ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟΣ ΤΑΧΥΔΡΟΜΟΣ