Το Ιράν χρησιμοποίησε μια συμφωνία ανταλλαγής για να παρακάμψει τις κυρώσεις στις πωλήσεις πετρελαίου και να αγοράσει αγαθά αξίας δισεκατομμυρίων δολαρίων από την Κίνα, συμπεριλαμβανομένου στρατιωτικού εξοπλισμού, αναφέρει το Reuters επικαλούμενο δύο ανώτερες ιρανικές πηγές και τρία άλλα άτομα που γνωρίζουν το θέμα.
Ο μυστικός εμπορικός μηχανισμός, στον οποίο το ιρανικό πετρέλαιο ανταλλάσσεται με πιστώσεις για κινεζικές εισαγωγές, έχει παράσχει μια οικονομική σανίδα σωτηρίας για την Τεχεράνη τα τελευταία χρόνια, καθώς οι Ηνωμένες Πολιτείες ενέτειναν την οικονομική και στρατιωτική πίεση για το πυρηνικό της πρόγραμμα, σύμφωνα με τις πηγές, οι οποίες μίλησαν υπό τον όρο της ανωνυμίας.
Έχει επίσης βοηθήσει την Κίνα, τον μεγαλύτερο εισαγωγέα αργού πετρελαίου στον κόσμο, να διατηρήσει την πρόσβαση σε ιρανικό πετρέλαιο με έκπτωση, προστατεύοντας παράλληλα τις τράπεζες και τις εταιρείες που εξάγουν στην Ισλαμική Δημοκρατία από διεθνή έλεγχο ή κυρώσεις, ανέφεραν.
Οι ΗΠΑ έχουν επιβάλει κυρώσεις σε ορισμένες μικρότερες κινεζικές οντότητες που αγοράζουν ή διευκολύνουν τις αποστολές ιρανικού πετρελαίου, αλλά δεν έχουν λάβει τα πιο αυστηρά μέτρα που θα μπορούσαν να έχουν επιπτώσεις στην παγκόσμια οικονομία.
Η Ουάσινγκτον έχει εντείνει την πίεση καθώς προσπαθεί να ανοίξει ξανά το Στενό του Ορμούζ.
Τον Αύγουστο, ο υπουργός Οικονομικών Σκοτ Μπέσεντ προειδοποίησε όποια χώρα έχει επιχειρηματικούς δεσμούς με το Ιράν να τους διακόψει, αλλλιώς θα «εξοριστεί»από το χρηματοπιστωτικό σύστημα που βασίζεται στο δολάριο.
Το Reuters δεν μπόρεσε να προσδιορίσει τον αντίκτυπο του ναυτικού αποκλεισμού που επιβλήθηκε στο Ιράν από τις ΗΠΑ, στην συμφωνία ανταλλαγής.
Κανένα ιρανικό φορτίο αργού πετρελαίου δεν έχει διασχίσει με επιτυχία το Στενό του Ορμούζ προς την Κίνα από την επαναφορά του αποκλεισμού στις 14 Ιουλίου, ανέφερε το πρακτορείο ειδήσεων την περασμένη εβδομάδα.
Η Κίνα και το Ιράν έχουν επανειλημμένα καταγγείλει ως παράνομες τις μονομερείς δυτικές κυρώσεις και έχουν δεσμευτεί να προστατεύσουν τα συμφέροντά τους.
Οι δύο χώρες είναι μακροχρόνιοι οικονομικοί και πολιτικοί εταίροι και, φυσικά, δεν δημοσιοποιούν τους τρόπους με τους οποίους διατηρούν το μεταξύ τους εμπόριο παρά τους διεθνείς περιορισμούς.
Το Ιράν έχει χρησιμοποιήσει τη συμφωνία για να αγοράσει φάρμακα, οχήματα και εξοπλισμό επικοινωνίας από την Κίνα, ανέφεραν οι πηγές. Οι κατασκευαστές δεν είχαν άμεση σχέση με το Ιράν και δεν υπάρχουν ενδείξεις ότι παραβίαζαν τις κυρώσεις.
Ο μηχανισμός χρησιμοποιήθηκε επίσης τουλάχιστον μία φορά τον τελευταίο χρόνο σε σχέση με συμβάσεις για την προμήθεια στο Ιράν εξοπλισμού αεράμυνας αξίας εκατομμυρίων δολαρίων, ανέφεραν οι πηγές.
Ένα εμπάργκο του ΟΗΕ στην εξαγωγή των περισσότερων σημαντικών συμβατικών όπλων στο Ιράν επανήλθε σε ισχύ μαζί με άλλες κυρώσεις τον Σεπτέμβριο του 2025, αφότου οι ΗΠΑ αποσύρθηκαν από την πυρηνική συμφωνία του 2015 μεταξύ του Ιράν και των παγκόσμιων δυνάμεων κατά τη διάρκεια της πρώτης θητείας του προέδρου Ντόναλντ Τραμπ, και η Τεχεράνη σταμάτησε να συμμορφώνεται με ορισμένες από τις διατάξεις της.
Το Ιράν και η Κίνα δήλωσαν ότι η κίνηση των ευρωπαϊκών χωρών να επαναφέρουν αυτόματα τις κυρώσεις μέσω ενός μηχανισμού «snapback» ήταν «νομικά και διαδικαστικά ελαττωματική».
Απαντώντας σε ερωτήσεις του Reuters σχετικά με τον μηχανισμό ανταλλαγής, το υπουργείο Εξωτερικών της Κίνας δήλωσε ότι «δεν είναι εξοικειωμένο με την κατάσταση που περιγράφετε».
«Η Κίνα έχει αντιταχθεί σταθερά στις μονομερείς κυρώσεις που δεν έχουν καμία βάση στο διεθνές δίκαιο και δεν έχουν εγκριθεί από το Συμβούλιο Ασφαλείας των Ηνωμένων Εθνών», ανέφερε.
Απαντώντας σε ερωτήσεις προς τον Λευκό Οίκο, ένας Αμερικανός αξιωματούχος δήλωσε ότι η κυβέρνηση Τραμπ συνεργάζεται με οικονομικούς εταίρους, συμπεριλαμβανομένης της Ευρωπαϊκής Ένωσης, για να «στερήσει από το Ιράν τα υλικά μέσα για την προώθηση των πυρηνικών του φιλοδοξιών». Ο αξιωματούχος δεν σχολίασε τη συμφωνία που περιγράφηκε στο Reuters.
Αποφυγή διεθνών τραπεζικών καναλιών
Δεκαετίες κυρώσεων των ΗΠΑ έχουν αφήσει το Ιράν με λίγους πελάτες πετρελαίου. Η Κίνα είναι ο κύριος αγοραστής, αντιπροσωπεύοντας περισσότερο από το 80% του πετρελαίου που μεταφέρει το Ιράν το 2025, ή κατά μέσο όρο 1,4 εκατομμύρια βαρέλια την ημέρα, σύμφωνα με την εταιρεία δεδομένων και αναλύσεων εμπορευμάτων Kpler.
Το 2021, οι δύο χώρες υπέγραψαν μια 25ετή συμφωνία στρατηγικής συνεργασίας που καλύπτει τομείς όπως η ενέργεια και οι υποδομές.
Η συμφωνία που περιγράφηκε στο Reuters είναι ένας από τους διάφορους μηχανισμούς μέσω των οποίων το Ιράν αγοράζει αγαθά και υπηρεσίες από την Κίνα χωρίς να πληρώνει κινεζικές εταιρείες απευθείας μέσω διεθνών τραπεζικών καναλιών, ανέφεραν τρεις από τις πηγές.
Ένας Δυτικός αξιωματούχος και δύο άλλα άτομα που γνωρίζουν το θέμα δήλωσαν ότι ένας αγοραστής που ενεργούσε για λογαριασμό της κινεζικής κρατικής εταιρείας εμπόρου πετρελαίου Zhuhai Zhenrong κατέθετε τουλάχιστον μέχρι φέτος εκατοντάδες εκατομμύρια δολάρια το μήνα σε μια άγνωστη χρηματοπιστωτική οντότητα με έδρα την Κίνα, γνωστή ως ChuXin.
Οι καταθέσεις κάλυπταν αγορές που είχαν συμφωνηθεί με μια εταιρεία εγγεγραμμένη στο Χονγκ Κονγκ, η οποία συνδέεται με την εθνική πετρελαϊκή εταιρεία του Ιράν, ανέφεραν οι πηγές, επικαλούμενες υλικό που συγκέντρωσαν οι υπηρεσίες πληροφοριών. Η ChuXin στη συνέχεια έστελνε κεφάλαια σε Κινέζους εξαγωγείς και εταιρείες που κατασκευάζουν υποδομές στο Ιράν, πιθανώς μέσω άλλων κινεζικών χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων.
Περίπου το 70% των εσόδων από το ιρανικό πετρέλαιο που διαχειρίζεται η ChuXin διατίθεται σε έργα υποδομής, ανέφεραν οι τρεις πηγές, μια ρύθμιση που αναφέρθηκε για πρώτη φορά από την Wall Street Journal τον περασμένο Οκτώβριο. Τα υπόλοιπα πηγαίνουν σε λογαριασμούς που ανήκουν με όχημα μια SPV (Special Purpose Vehicle, ή αλλιώς Εταιρεία Ειδικού Σκοπού είναι μια ξεχωριστή νομική οντότητα που δημιουργείται από μια βασική, μητρική εταιρεία για έναν και μόνο, συγκεκριμένο και περιορισμένο στόχο) που χρησιμοποιείται για την πληρωμή εταιρειών που προμηθεύουν αγαθά στο Ιράν.
Οι ιρανικές πηγές, οι οποίες βρίσκονται κοντά στον κύκλο λήψης αποφάσεων της χώρας, επιβεβαίωσαν την ύπαρξη της SPV.
Όλες οι πηγές ανέφεραν ότι τα κεφάλαια στην SPV διαχειρίζονται δύο οντότητες: μια εταιρεία που ενεργεί για λογαριασμό του Υπουργείου Εμπορίου της Κίνας και μια που συνδέεται με την κεντρική τράπεζα του Ιράν. Η εταιρεία που συνδέεται με το Ιράν ειδοποιεί την κινεζική όταν η κεντρική τράπεζα του Ιράν εξουσιοδοτεί τους εισαγωγείς να έχουν πρόσβαση σε κεφάλαια στο SPV, ώστε οι πληρωμές να μπορούν να αποστέλλονται στους προμηθευτές, ανέφεραν.
Το Reuters δεν μπόρεσε να βρει κανένα αρχείο για χρηματοπιστωτικό ίδρυμα με την επωνυμία ChuXin στα μητρώα κινεζικών εταιρειών ή για τις εταιρείες που φέρεται να ενεργούν για λογαριασμό του υπουργείου Εμπορίου της Κίνας και της κεντρικής τράπεζας του Ιράν. Μια πηγή ανέφερε ότι το ChuXin μπορεί να υπάρχει μόνο σε ένα υπολογιστικό φύλλο.
Εταιρείες με τα ίδια ονόματα με εκείνες που λέγεται ότι ενεργούν για λογαριασμό της Εθνικής Ιρανικής Εταιρείας Πετρελαίου (NIOC) και της Zhuhai Zhenrong είναι καταχωρημένες στο μητρώο εταιρειών του Χονγκ Κονγκ, αλλά το Reuters δεν μπόρεσε να βρει δημόσια αρχεία σχετικά με τη δομή ιδιοκτησίας ή τις επιχειρηματικές τους συναλλαγές. Καμία από τις δύο δεν απάντησε σε ερωτήσεις που εστάλησαν στις καταχωρημένες διευθύνσεις της, οι οποίες βρίσκονται σε γραφεία εταιρειών γραμματειακών υπηρεσιών.
Η Zhuhai Zhenrong έχει γίνει στόχος κυρώσεων των ΗΠΑ λόγω των φερόμενων συναλλαγών της με το Ιράν. Μια πηγή μοιράστηκε αυτό που φαινόταν να είναι μια επιστολή της NIOC με ημερομηνία 22 Ιουλίου 2025 προς τον Κινέζο έμπορο πετρελαίου που ζητούσε επιβεβαίωση ενός ανεξόφλητου υπολοίπου – απόδειξη, είπε το άτομο, μιας επιχειρηματικής σχέσης.
Ο μηχανισμός που περιγράφηκε στο Reuters έχει τεθεί σε ισχύ τουλάχιστον από το 2021 και χρησιμοποιήθηκε για πρώτη φορά για την προμήθεια φαρμάκων και εμβολίων κατά της COVID-19 στο Ιράν, ανέφεραν τρεις πηγές.
Καθώς η Ουάσινγκτον έχει εντείνει την πίεση στις εταιρείες που συνεργάζονται με το Ιράν, η χώρα έχει αποκτήσει ολοένα και μεγαλύτερη σημασία για το εμπόριο, ανέφεραν. Εκτίμησαν ότι μεταξύ 2 και 2,5 δισ. δολάρια διοχετεύθηκαν μέσω του SPV τον τελευταίο χρόνο.
Η Κίνα χρησιμοποιεί τέτοιες ρυθμίσεις για να αντιδράσει στις ΗΠΑ και να δείξει ότι δεν μπορεί να εξαναγκαστεί με την απειλή δευτερογενών κυρώσεων, δήλωσε η Andrea Ghiselli, λέκτορας διεθνούς πολιτικής στο Πανεπιστήμιο του Έξετερ, η οποία μελετά τις σχέσεις του Πεκίνου με τη Μέση Ανατολή.
Αλλά είπε ότι οι ηγέτες της Κίνας δεν θέλουν οι τράπεζες ή οι εταιρείες τους να αποκλειστούν από το διεθνές χρηματοπιστωτικό σύστημα.
