Μιλώντας από το στούντιο του «Οικονομικού Ταχυδρόμου», στο πλαίσιο της 90ης ΔΕΘ, και στους δημοσιογράφους Χρήστο Κολώνα και Γιάννη Αγουρίδη ο πρόεδρος του ΦΟΔΣΑ Κεντρικής Μακεδονίας και πρόεδρος του Δημοτικού Συμβουλίου του Δήμου Πυλαίας – Χορτιάτη, Μιχάλης Γεράνης, παρουσίασε τις προτεραιότητες του φορέα για τη διαχείριση των αστικών στερεών αποβλήτων, αλλά και το ευρύτερο όραμα για τη μετάβαση από το γραμμικό στο κυκλικό μοντέλο οικονομίας.
Ο ΦΟΔΣΑ Κεντρικής Μακεδονίας έχει υπό την ευθύνη του 38 δήμους, σε επτά περιφερειακές ενότητες, και περίπου δύο εκατομμύρια πολίτες, ανέφερε ο Μιχάλης Γεράνης. Η περιοχή διαχειρίζεται περίπου ένα εκατομμύριο τόνους αποβλήτων, ωστόσο, όπως υπογράμμισε ο κ. Γεράνης, το πραγματικό ζητούμενο δεν είναι ο όγκος των απορριμμάτων που διαχειρίζεται ο φορέας, αλλά η ποσότητα που τελικά καταλήγει σε ταφή.
«Ο σκοπός για εμάς δεν είναι το πόσα πολλά απορρίμματα διαχειριζόμαστε. Ο σκοπός είναι το πόσα λίγα θάβουμε», ανέφερε χαρακτηριστικά, περιγράφοντας τη βασική φιλοσοφία του ΦΟΔΣΑ.
Από την ταφή στην ανάκτηση
Η επίτευξη των ευρωπαϊκών και εθνικών στόχων για τη διαχείριση των αποβλήτων προϋποθέτει, σύμφωνα με τον πρόεδρο του ΦΟΔΣΑ, διαλογή στην πηγή, επαναχρησιμοποίηση και ανακύκλωση. Στόχος είναι το υπόλειμμα που απομένει μετά τη διαχείριση των διαφορετικών ρευμάτων αποβλήτων να είναι όσο το δυνατόν μικρότερο.
Η στρατηγική αυτή, όπως εξήγησε, έχει διπλό όφελος: περιορίζει τις περιβαλλοντικές επιπτώσεις και δημιουργεί καλύτερες προϋποθέσεις για την αξιοποίηση υλικών και ενέργειας.
Κρίσιμο ρόλο στον σχεδιασμό διαδραματίζουν οι δύο μεγάλες Μονάδες Ανάκτησης και Ανακύκλωσης, οι οποίες πρόκειται να δημιουργηθούν στην ανατολική και στη δυτική πλευρά της Θεσσαλονίκης. Παράλληλα, η υφιστάμενη μονάδα στην Περιφερειακή Ενότητα Σερρών, που λειτουργεί από το 2017 ως Μονάδα Επεξεργασίας Αποβλήτων, προβλέπεται να μετατραπεί σε Μονάδα Ανάκτησης και Ανακύκλωσης.
Η δυτική μονάδα χωροθετείται στον Δήμο Λαγκαδά, στη θέση Μαυροράχη. Θα εξυπηρετεί τους δυτικούς δήμους της Θεσσαλονίκης, το 60% του Δήμου Θεσσαλονίκης, την Περιφερειακή Ενότητα Κιλκίς, τον Δήμο Παιονίας, καθώς και τις Περιφερειακές Ενότητες Ημαθίας, Πιερίας και Πέλλας.
Η ανατολική μονάδα θα κατασκευαστεί στον Δήμο Θέρμης, στη θέση Άγιος Αντώνιος. Στην ευθύνη της θα βρίσκονται οι ανατολικοί δήμοι της Θεσσαλονίκης, το 40% του Δήμου Θεσσαλονίκης και ολόκληρη η Περιφερειακή Ενότητα Χαλκιδικής.
Ο ρόλος των μπλε και καφέ κάδων
Ο τρόπος λειτουργίας των μονάδων συνδέεται άμεσα με τη συμμετοχή των πολιτών και των δήμων στη διαλογή των αποβλήτων. Αφού συλλεχθούν χωριστά τα υλικά από τον μπλε κάδο, τα οργανικά από τον καφέ κάδο και τα ειδικά ρεύματα από τα πράσινα σημεία, το υπόλοιπο υλικό του πράσινου κάδου θα οδηγείται στις Μονάδες Ανάκτησης και Ανακύκλωσης.
Εκεί θα πραγματοποιείται δεύτερη επεξεργασία, με στόχο την ανάκτηση πρόσθετων υλικών. Το υπόλειμμα θα οδηγείται στη συνέχεια για ενεργειακή αξιοποίηση.
Η διαδικασία αυτή επιδιώκει να περιορίσει ακόμη περισσότερο την ποσότητα των αποβλήτων που καταλήγουν σε ταφή. Παράλληλα, μετατρέπει ένα μέρος του υπολείμματος σε ενεργειακό πόρο, στο πλαίσιο μιας διαφορετικής αντίληψης για τη διαχείριση των απορριμμάτων.
Ενεργειακή αξιοποίηση στη Δυτική Μακεδονία
Ο κ. Γεράνης αναφέρθηκε στον σχεδιασμό του ΦΟΔΣΑ Κεντρικής Μακεδονίας για την ενεργειακή αξιοποίηση του υπολείμματος, ο οποίος έχει λάβει την ονομασία «Εγνατία Διαχείρισης Στερεών Αποβλήτων».
Η πρόταση προβλέπει τη δημιουργία μονάδας ενεργειακής αξιοποίησης στη Δυτική Μακεδονία, σε μια περιοχή που, όπως σημείωσε, αποτελεί την «ενεργειακή καρδιά» της χώρας και έχει επωμιστεί επί δεκαετίες το κόστος της λιγνιτικής δραστηριότητας.
Ο σχεδιασμός αφορά πέντε περιφέρειες: την Ανατολική Μακεδονία και Θράκη, την Κεντρική Μακεδονία, τη Δυτική Μακεδονία, την Ήπειρο και τμήμα της Θεσσαλίας. Το υπόλειμμα από τις μονάδες διαχείρισης αυτών των περιοχών θα μπορούσε να αξιοποιείται ενεργειακά, αντί να οδηγείται σε ταφή.
Η ενεργειακή αξιοποίηση θα μπορούσε, σύμφωνα με την πρόταση, να συνδεθεί και με την παροχή θερμικής ενέργειας στους κατοίκους της Δυτικής Μακεδονίας. Ο πρόεδρος του ΦΟΔΣΑ έκανε ειδική αναφορά στη δυνατότητα παροχής ζεστού νερού χωρίς κόστος στους πολίτες της περιοχής, αξιοποιώντας τις υποδομές και την ενέργεια που θα παράγεται.
Όπως ανέφερε, το σχέδιο κατατέθηκε από τον ΦΟΔΣΑ στην πολιτεία και εντάχθηκε στον εθνικό σχεδιασμό. Η πρόταση εντάσσεται σε μια ευρύτερη προσπάθεια της χώρας να κάνει βήματα προόδου στη διαχείριση των αποβλήτων, έναν τομέα στον οποίο, σύμφωνα με τον ίδιο, έχουν ήδη σημειωθεί εξελίξεις τα τελευταία χρόνια.
Η ψηφιακή μετάβαση ως τρόπος διοίκησης
Η ψηφιακή μετάβαση αποτελεί επίσης βασικό μέρος της στρατηγικής του ΦΟΔΣΑ Κεντρικής Μακεδονίας. Ο κ. Γεράνης τόνισε ότι η τεχνολογία δεν αντιμετωπίζεται πλέον απλώς ως ένα εργαλείο υποστήριξης, αλλά ως τρόπος διοίκησης και λειτουργίας του φορέα. Σε αυτή την προσπάθεια, αναφέρθηκε στη συμβολή του στελεχιακού δυναμικού και των εργαζομένων του ΦΟΔΣΑ, τους οποίους χαρακτήρισε επιστήμονες με γνώσεις και αξίες.
Παράλληλα, έκανε λόγο για ένα «άλλο Δημόσιο», το οποίο μπορεί να λειτουργεί αποτελεσματικά σε συνεργασία με τον ιδιωτικό τομέα και να παράγει αποτελέσματα προς όφελος των τοπικών κοινωνιών.
Ιδιαίτερη σημασία αποδίδεται και στο Ηλεκτρονικό Μητρώο Αποβλήτων, καθώς και στην προσπάθεια των δήμων να παρέχουν στους πολίτες τα αναγκαία εργαλεία για τη χωριστή συλλογή και τη σωστή διαχείριση των απορριμμάτων.
Η ψηφιοποίηση μπορεί να συμβάλει στη βελτίωση της παρακολούθησης των ροών αποβλήτων, στη συγκέντρωση δεδομένων και στη λογοδοσία των δήμων για το περιβαλλοντικό τους αποτύπωμα. Ταυτόχρονα, δημιουργεί τις προϋποθέσεις για πιο τεκμηριωμένες αποφάσεις και καλύτερο σχεδιασμό των υποδομών.
Από τη γραμμική στην κυκλική οικονομία
Η μετάβαση από το γραμμικό μοντέλο, στο οποίο οι πόροι χρησιμοποιούνται και στη συνέχεια απορρίπτονται, στο κυκλικό μοντέλο αποτελεί έναν από τους βασικούς στόχους του ΦΟΔΣΑ.
Σε αυτή τη λογική, τα απόβλητα δεν αντιμετωπίζονται μόνο ως υλικό προς απομάκρυνση, αλλά ως πιθανή πηγή πρώτων υλών και ενέργειας. Η επαναχρησιμοποίηση, η ανακύκλωση, η ανάκτηση υλικών και η ενεργειακή αξιοποίηση εντάσσονται σε μια ενιαία αλυσίδα διαχείρισης.
Ωστόσο, η επιτυχία του μοντέλου δεν εξαρτάται μόνο από τις μονάδες και τις υποδομές. Προϋποθέτει τη συνεργασία της πολιτείας, της αυτοδιοίκησης, των επιχειρήσεων και των πολιτών.
«Ο βασικότερος πυλώνας είναι οι πολίτες», ανέφερε ο κ. Γεράνης, επισημαίνοντας ότι οι πολίτες μπορούν να ανταποκριθούν όταν τους παρέχονται τα κατάλληλα εργαλεία.
Ως παραδείγματα ανέφερε τα πράσινα σημεία και τον καφέ κάδο. Ένα παιδικό ποδήλατο που δεν χρησιμοποιείται πλέον ή ένα παιδικό κάθισμα αυτοκινήτου δεν θα πρέπει να καταλήγουν στον πράσινο κάδο ή σε ανεξέλεγκτο σημείο. Αντίστοιχα, τα υπολείμματα της κουζίνας πρέπει να συλλέγονται χωριστά στον καφέ κάδο.
Η ενημέρωση και η διευκόλυνση των πολιτών αποτελούν, επομένως, αναγκαίες προϋποθέσεις ώστε η διαλογή στην πηγή να γίνει καθημερινή πρακτική.
Η Κεντρική Μακεδονία ως κόμβος τεχνογνωσίας
Η γεωγραφική θέση της Κεντρικής Μακεδονίας μπορεί να επιτρέψει στην περιοχή να λειτουργήσει ως κόμβος κυκλικής οικονομίας για τη Νοτιοανατολική Ευρώπη. Ο πρόεδρος του ΦΟΔΣΑ σημείωσε ότι ο φορέας έχει ήδη αντλήσει τεχνογνωσία από ευρωπαϊκές πόλεις, με επισκέψεις και ανταλλαγή εμπειριών σε περιοχές όπως το Παρίσι, η Βιέννη και πόλεις της Γερμανίας.
Στόχος, όπως ανέφερε, δεν ήταν η απλή θεωρητική μελέτη άλλων μοντέλων, αλλά η προσαρμογή και εφαρμογή πρακτικών που έχουν αποδειχθεί αποτελεσματικές σε άλλες ευρωπαϊκές περιοχές.
Η Κεντρική Μακεδονία επιδιώκει πλέον να περάσει από τον ρόλο του αποδέκτη τεχνογνωσίας στον ρόλο του εξαγωγέα τεχνογνωσίας. Ο ΦΟΔΣΑ έχει αναπτύξει επαφές με τα Σκόπια και προγραμματίζει επόμενη μετάβαση στο Βελιγράδι, ενώ έχει δεχθεί προσκλήσεις και από την Αλβανία.
Το ενδιαφέρον των χωρών της Νοτιοανατολικής Ευρώπης συνδέεται και με την προοπτική της ευρωπαϊκής τους ενσωμάτωσης, καθώς η υιοθέτηση σύγχρονων μοντέλων διαχείρισης αποβλήτων αποτελεί μέρος των απαιτήσεων και των προκλήσεων της πορείας τους προς την Ευρωπαϊκή Ένωση.
Ο κ. Γεράνης τόνισε ότι ο δημόσιος και ο ιδιωτικός τομέας μπορούν να συνεργαστούν για την εξαγωγή τεχνογνωσίας. Η Κεντρική Μακεδονία διαθέτει, όπως ανέφερε, τόσο τον θεσμικό φορέα όσο και επιχειρήσεις με σημαντική εμπειρία στον κλάδο.
Τα «τρία σίγμα» και ο στόχος του zero waste
Περιγράφοντας το μοντέλο λειτουργίας και το όραμα του ΦΟΔΣΑ για την επόμενη πενταετία, ο κ. Γεράνης στάθηκε στα «τρία σίγμα»: συνεργασία, συνέργεια και συνοχή.
Οι τρεις αυτές αρχές, όπως είπε, είναι απαραίτητες για να υπάρξουν αποτελέσματα και στους 38 δήμους της Κεντρικής Μακεδονίας. Η πολιτεία, η αυτοδιοίκηση, οι φορείς και οι επιχειρήσεις καλούνται να λειτουργήσουν συντονισμένα, ενώ οι πολίτες αποτελούν τον βασικό πυλώνα της προσπάθειας.
Η εικόνα που περιέγραψε για την επόμενη πενταετία συνδέεται με την περαιτέρω ανάπτυξη των υποδομών, την ενίσχυση της διαλογής στην πηγή, την αξιοποίηση των ψηφιακών εργαλείων και τη σταδιακή μείωση της ταφής.
Τελικός στόχος είναι η μετάβαση σε ένα μοντέλο zero waste, δηλαδή σε μια διαχείριση με μηδενικά ή όσο το δυνατόν λιγότερα απόβλητα προς ταφή.
Η επίτευξη αυτού του στόχου απαιτεί συνδυασμό υποδομών, τεχνολογίας, θεσμικού σχεδιασμού και αλλαγής συμπεριφοράς. Όπως προκύπτει από τη συνολική τοποθέτηση του προέδρου του ΦΟΔΣΑ, η κυκλική οικονομία δεν μπορεί να οικοδομηθεί μόνο από τις μονάδες επεξεργασίας. Χρειάζεται να γίνει καθημερινή πρακτική στους δήμους, στις επιχειρήσεις και στα νοικοκυριά.
Η Κεντρική Μακεδονία επιδιώκει να διαδραματίσει πρωταγωνιστικό ρόλο σε αυτή τη μετάβαση, περιορίζοντας την ταφή, ανακτώντας υλικά και ενέργεια και μετατρέποντας τη γεωγραφική της θέση σε πλεονέκτημα για ολόκληρη τη Νοτιοανατολική Ευρώπη.
