Ινδία: Η Tata με τη βία στο χρηματιστήριο

Ο μεγαλύτερος όμιλος της Ινδίας, η Tata αναγκάζεται από την κεντρική τράπεζα της χώρας να εισαχθεί, χωρίς να το θέλει, στο χρηματιστήριο με τιμή 120 δισ. δολάρια, ανοίγοντας μερικές από τις πιο πολύτιμες και στενά ελεγχόμενες εταιρείες της χώρας σε ανταγωνιστές και «επιδρομείς».

Η Κεντρική Τράπεζα της Ινδίας απέρριψε το Σαββατοκύριακο την έκκληση της Tata, κατασκευάστριας λογισμικού για Range Rover, για εξαίρεση από τους κανόνες που την υποχρεώνουν να εισαγάγει την εταιρεία χαρτοφυλακίου της.

Μια εισαγωγή στο χρηματιστήριο μπορεί να αποτιμήσει την Tata Sons σε περισσότερα από 120 δισ. δολάρια, σύμφωνα με εκτιμήσεις αναλυτών, γεγονός που θα την καθιστούσε τη μεγαλύτερη αρχική δημόσια προσφορά στην ιστορία της Ινδίας.

Θα μεταμόρφωνε ριζικά την ιδιοκτησία και τη διακυβέρνηση του φημισμένου επιχειρηματικού οίκου με έδρα τη Βομβάη, ο οποίος παραμένει στενά ελεγχόμενος για περισσότερο από έναν αιώνα.

Ωστόσο, θα αποτελούσε σοβαρό πλήγμα για τον Noel Tata – πρόεδρο των φιλανθρωπικών ιδρυμάτων που ελέγχουν τον όμιλο και μέλος της ιδρυτικής οικογένειας – ο οποίος έχει αντιταχθεί στην εισαγωγή της εταιρείας στο χρηματιστήριο.

«Η RBI (σσ: Κεντρική Τράπεζα της Ινδίας) δεν θα λάμβανε μια τόσο σημαντική απόφαση χωρίς να λάβει το σιωπηρό, άτυπο “πράσινο φως” από την κυβέρνηση», δήλωσε ο Nirmalya Kumar, επισκέπτης καθηγητής στο Indian School of Business και πρώην στέλεχος της Tata, απηχώντας απόψεις που έχουν εκφράσει κατ’ ιδίαν και άλλα ανώτερα στελέχη με γνώση των εσωτερικών υποθέσεων του ομίλου.

«Εμφύλιος»

Ο Noel έχει υποστηρίξει ότι η εισαγωγή στο χρηματιστήριο θα υπονόμευε καίρια τη δυνατότητα της Tata Sons να ασκεί μακροπρόθεσμη διοίκηση και εποπτεία στον τεράστιο αυτόν όμιλο, ο οποίος – μεταξύ άλλων δραστηριοτήτων – συναρμολογεί τα iPhone, διαχειρίζεται την Air India και παράγει προϊόντα όπως το τσάι Tetley, χάλυβα και τα αυτοκίνητα Jaguar Land Rover.

Η διαφωνία σχετικά με την εισαγωγή στο χρηματιστήριο αποτέλεσε καθοριστικό παράγοντα σε μια εσωτερική σύγκρουση στη διοίκηση της εταιρείας φέτος, η οποία κορυφώθηκε με την ανακοίνωση – τον περασμένο μήνα – του επί μακρόν προέδρου της Tata Sons, N. Chandrasekaran, ότι θα αποχωρήσει με τη λήξη της θητείας του τον ερχόμενο Φεβρουάριο. Αυτό σημαίνει ότι η Tata ενδέχεται να αναγκαστεί να προχωρήσει σε μια περίπλοκη διαδικασία εισαγωγής στο χρηματιστήριο, την ίδια στιγμή που αναζητά νέο ηγέτη για την εταιρεία συμμετοχών.

Ανώτατα στελέχη και ξένοι επενδυτές στην Ινδία εκφράζουν εδώ και καιρό παράπονα για τον ολοένα και πιο αυθαίρετο χαρακτήρα του ρυθμιστικού πλαισίου στη χώρα, επισημαίνοντας την αβεβαιότητα γύρω από το κράτος δικαίου ως ανασταλτικό παράγοντα για τις επενδύσεις.

«Μια εταιρεία που δεν επιθυμεί να εισαχθεί στο χρηματιστήριο αναγκάζεται να το πράξει από την κυβέρνηση», δήλωσε, στους Financial Times άτομο που πρόσκειται στην Tata Sons, προσθέτοντας ότι η ρυθμιστική αβεβαιότητα που περιβάλλει τη διαδικασία «θα προκαλέσει σοβαρή ζημιά στις ξένες επενδύσεις».

Ο Nitin Potdar, δικηγόρος που έχει συμβουλεύσει πολλές πολυεθνικές στην Ινδία και έχει εργαστεί στο παρελθόν για την Tata, δήλωσε ότι οι μεταβαλλόμενοι κανόνες της Κεντρικής Τράπεζας της Ινδίας (RBI) σχετικά με τις απαιτήσεις εισαγωγής στο χρηματιστήριο υποδηλώνουν επιλεκτική εφαρμογή του νόμου.

Η ιδιοκτησιακή δομή των περισσότερων μεγάλων ινδικών εταιρειών είναι «διαμορφωμένη κατά τέτοιον τρόπο ώστε ο πραγματικός ιδιοκτήτης να παραμένει πάντα κρυμμένος» και «με στόχο την αποφυγή της διαφάνειας», ανέφερε. «Κανείς δεν τους ζητά να συγκεντρώσουν την ιδιοκτησία τους σε μία ενιαία δομή», είπε ο Potdar. «Κι εδώ έχουμε έναν όμιλο επιχειρήσεων που έχει δηλώσει με διαφάνεια: “Είμαι μία ενιαία εταιρεία συμμετοχών”… και εσείς θέλετε να τιμωρήσετε αυτή την εταιρεία».

Ποιοι κερδίζουν από την είσοδο στο χρηματιστήριο

Περισσότερες από είκοσι τέσσερις επιχειρήσεις του ομίλου Tata, συμπεριλαμβανομένης της εταιρείας παροχής υπηρεσιών πληροφορικής Tata Consultancy Services και της αλυσίδας λιανικής Trent, είναι ήδη εισηγμένες στο χρηματιστήριο.

Η Tata Sons ασκεί έλεγχο σε αυτές μέσω σημαντικών ποσοστών συμμετοχής. Η εισαγωγή της εταιρείας συμμετοχών στο χρηματιστήριο θα μπορούσε να καταστήσει ορισμένες από αυτές τις θυγατρικές στόχους για επιθετικούς επενδυτές (corporate raiders), ιδίως καθώς ορισμένοι μέτοχοι έχουν ήδη δηλώσει ότι θα προχωρούσαν σε πώληση των μετοχών τους σε περίπτωση εισαγωγής.

Η Shapoorji Pallonji – ο μεγαλύτερος μέτοχος μειοψηφίας της Tata Sons και ένας όμιλος κατασκευών και μηχανικής με μεγάλα χρέη και μακροχρόνιους δεσμούς με την οικογένεια Tata – πιέζει εδώ και καιρό για την εισαγωγή της εταιρείας στο χρηματιστήριο, ώστε να μπορέσει να πωλήσει μέρος του ποσοστού 18% που κατέχει.

Ανταγωνιστικοί όμιλοι «θα ενδιαφέρονταν για την Tata Sons», δήλωσε στέλεχος που υπηρετεί ως μέλος διοικητικού συμβουλίου σε θυγατρικές της εταιρείας. Η ρυθμιστική διαμάχη πηγάζει από την απόφαση της Κεντρικής Τράπεζας της Ινδίας (RBI) το 2022 να κατατάξει την Tata Sons στην κατηγορία «ανώτερου επιπέδου» (upper-layer) των μη τραπεζικών χρηματοοικονομικών εταιρειών, στο πλαίσιο κανόνων που θεσπίστηκαν για να υποχρεώσουν τις μεγαλύτερες «σκιώδεις τράπεζες» της Ινδίας να εισαχθούν στο χρηματιστήριο και να υπαχθούν σε αυστηρότερη εποπτεία.

Η RBI είχε δηλώσει τότε ότι η πρωτοβουλία της για την εισαγωγή των σκιωδών τραπεζών στο χρηματιστήριο αποσκοπούσε στην ενίσχυση της διαφάνειας και στον περιορισμό των συστημικών κινδύνων στον χρηματοπιστωτικό τομέα. Σε μια προσπάθεια να εξαιρεθεί από το πλαίσιο που επέβαλε την υποχρέωση εισαγωγής στο χρηματιστήριο, η Tata Sons υπέβαλε τον Μάρτιο του 2024 επίσημο αίτημα για την ανάκληση της εγγραφής της —που είχε επιβληθεί από την RBI— ως εταιρεία βασικών επενδύσεων (core investment company), έχοντας προηγουμένως αποπληρώσει τα δάνειά της.

Ωστόσο, η RBI άλλαξε την πολιτική της φέτος, ορίζοντας το όριο ενεργητικού για τις μεγάλες «σκιώδεις τράπεζες» (shadow banks) στο 1 τρισεκατομμύριο ρουπίες (10,4 δισ. δολάρια), πολύ αφότου ο όμιλος Tata, ο οποίος διαθέτει ενεργητικό ύψους 2 τρισεκατομμυρίων ρουπιών, είχε υποβάλει αίτημα διαγραφής από το σχετικό μητρώο.

Αυτό σήμαινε ότι ο όμιλος εξακολουθούσε να εμπίπτει στους κανόνες περί υποχρεωτικής εισαγωγής στο χρηματιστήριο.

Πηγές με γνώση των εξελίξεων στον όμιλο Tata ανέφεραν ότι η εντολή της RBI για την εισαγωγή στο χρηματιστήριο δεν θα είχε εκδοθεί χωρίς το «πράσινο φως» από τα ανώτατα κλιμάκια της κυβέρνησης του πρωθυπουργού Ναρέντρα Μόντι, δεδομένης της τεράστιας σημασίας της εταιρείας για την ινδική οικονομία.

«Ινδική σαπουνόπερα»

Άτομα με γνώση των εσωτερικών της εταιρείας ανέφεραν ότι ο Chandrasekaran δεν έφερε αντίρρηση στην εισαγωγή στο χρηματιστήριο, ενώ ο Noel – ο οποίος ανέλαβε τα ηνία μετά τον θάνατο του ετεροθαλούς αδελφού του, Ratan Tata, πριν από δύο χρόνια – κατηγόρησε τον απερχόμενο πρόεδρο ότι αγνόησε την επιθυμία των καταπιστευμάτων να διατηρήσουν τον ιδιωτικό χαρακτήρα του ομίλου.

Η κυβέρνηση του Μόντι έχει δείξει έντονο ενδιαφέρον για τη σταθερότητα της Tata. Πέρυσι, δύο ανώτατα κυβερνητικά στελέχη πραγματοποίησαν έκτακτη συνάντηση με τον Noel και τον Chandrasekaran, καθώς ο όμιλος βρισκόταν εν μέσω κρίσης διακυβέρνησης.

Έκτοτε, η σχέση των δύο ανδρών έχει επιδεινωθεί περαιτέρω, σύμφωνα με άτομα του περιβάλλοντός τους.

«Θυμίζει κάπως ινδική σαπουνόπερα», δήλωσε ο Kumar από την Indian School of Business. «Αποτελεί μεγάλο πονοκέφαλο για τον Noel». Τα τοπικά μέσα ενημέρωσης εικάζουν ότι το διοικητικό συμβούλιο της Tata Sons θα μπορούσε να ζητήσει από τον Chandrasekaran να επανεξετάσει την αποχώρησή του, ώστε να συμβάλει στη σταθεροποίηση της κατάστασης ενόψει της αρχικής δημόσιας προσφοράς (IPO), ωστόσο άτομο που πρόσκειται στην εταιρεία δήλωσε ότι η παραμονή του «δεν αποτελεί επιλογή».

Στελέχη που πρόσκεινται στην Tata δήλωσαν ότι η ηγεσία του ομίλου εξετάζει τις επιλογές της ενόψει της συνεδρίασης του διοικητικού συμβουλίου την Πέμπτη, συμπεριλαμβανομένης της πιθανότητας προσφυγής στη δικαιοσύνη κατά της απόφασης της RBI, κίνηση που θα μπορούσε να καθυστερήσει την εισαγωγή στο χρηματιστήριο. «Οι δικαστικές διαδικασίες στο ινδικό σύστημα απονομής δικαιοσύνης… ιστορικά διαρκούν πολύ», δήλωσε ο Sumit Agrawal, διευθύνων εταίρος της εταιρείας Regstreet Law Advisors με έδρα τη Βομβάη και πρώην στέλεχος της ινδικής ρυθμιστικής αρχής κεφαλαιαγοράς.

Ωστόσο, επεσήμανε τη «χαμηλή πιθανότητα επιτυχίας» για την Tata. «Τα ινδικά δικαστήρια ιστορικά επιδεικνύουν μεγάλη εμπιστοσύνη στις αποφάσεις της RBI όσον αφορά ζητήματα προληπτικής εποπτείας και συστημικής κατάταξης», ανέφερε, «εφαρμόζοντας γενικά ένα κριτήριο εύλογης κρίσης και όχι αμφισβητώντας την τεχνική κρίση της ρυθμιστικής αρχής». Ένα στέλεχος που πρόσκεινται στην Tata παραδέχτηκε ότι μια δικαστική προσφυγή θα έδινε στην εταιρεία «κάποιο χρονικό περιθώριο, αλλά δεν νομίζω ότι θα προσέφερε κάτι περισσότερο από αυτό».

Η τελική απόφαση για τον τρόπο αντίδρασης θα εξαρτηθεί από τα φιλανθρωπικά καταπιστεύματα, ωστόσο η διαδικασία αυτή ενδέχεται να αποδειχθεί περίπλοκη.

Ένας από τους βασικούς φορείς, το Sir Ratan Tata Trust, βρίσκεται υπό ρυθμιστικό έλεγχο και του έχει απαγορευτεί να διεξάγει επιχειρηματικές δραστηριότητες ή συνεδριάσεις του διοικητικού συμβουλίου μέχρι την ολοκλήρωση της διαδικασίας.

Πρόσωπο με γνώση του θέματος ανέφερε ότι η διοικητική ομάδα της Tata, υπό την ηγεσία του Chandrasekaran, είχε ήδη αρχίσει να εργάζεται αθόρυβα εντός του έτους για τη σύνταξη των εγγράφων της αρχικής δημόσιας προσφοράς, αν και η εισαγωγή στο χρηματιστήριο ενδέχεται να απαιτήσει ακόμη δύο χρόνια. «Μακροπρόθεσμα, δεν υπάρχει τρόπος να αποφύγουν αυτή την εισαγωγή», δήλωσε ο Kumar. «Είναι σαν να παλεύεις ενάντια στο ρεύμα της παλίρροιας… το μόνο που μπορούν να κάνουν είναι να καθυστερήσουν αυτό το ρεύμα».