Στην κεντρική πλατεία της Κοζάνης δύσκολα αντιλαμβάνεται κανείς ότι η πόλη βρίσκεται στο επίκεντρο μιας από τις σημαντικότερες αλλαγές που συντελούνται σήμερα στην ελληνική οικονομία. Η εκκλησία, το δημαρχείο, τα καφέ και οι ταβέρνες συνθέτουν την εικόνα μιας τυπικής πόλης της ελληνικής περιφέρειας. Λίγα μέτρα πιο μακριά, όμως, βρίσκεται η αφετηρία ενός σχεδίου που φιλοδοξεί να αλλάξει τον παραγωγικό χάρτη ολόκληρης της Δυτικής Μακεδονίας.
Εκεί όπου επί δεκαετίες ο λιγνίτης τροφοδοτούσε τις μονάδες ηλεκτροπαραγωγής, η ΔΕΗ σχεδιάζει να δημιουργήσει ένα από τα μεγαλύτερα data centers της Ευρώπης. Το έργο αποτελεί κεντρικό τμήμα ενός ευρύτερου επενδυτικού σχεδίου ύψους περίπου €5,75 δισ. για τη μετατροπή των πρώην λιγνιτικών περιοχών σε κόμβο πράσινης ενέργειας και τεχνολογίας, αναφέρει το Bloomberg.
Η πρώτη φάση του data center προβλέπει ισχύ 300 MW, ενώ υπάρχει δυνατότητα επέκτασης έως το 1 GW, εφόσον εξασφαλιστούν οι απαραίτητες δεσμεύσεις από hyperscalers. Στο νέο στρατηγικό σχέδιο της ΔΕΗ για το 2030, το έργο της Κοζάνης αποτελεί ξεχωριστό πυλώνα, με την εταιρεία να έχει προϋπολογίσει περίπου €1,2 δισ. κεφαλαιουχικών δαπανών για την πρώτη φάση.
Το σχέδιο δεν είναι απλώς η κατασκευή ενός ακόμη κέντρου δεδομένων. Η φιλοδοξία είναι να δημιουργηθεί γύρω του ένα νέο οικονομικό οικοσύστημα.
Η Κοζάνη από τον λιγνίτη στην οικονομία της τεχνολογίας
Για δεκαετίες, η ΔΕΗ αποτελούσε τον μεγαλύτερο οικονομικό πυλώνα της περιοχής. Η οικονομία της Δυτικής Μακεδονίας είχε οργανωθεί γύρω από τα ορυχεία, τους σταθμούς ηλεκτροπαραγωγής και τις επιχειρήσεις που δημιουργήθηκαν γύρω από αυτή τη δραστηριότητα.
Τώρα η ίδια εταιρεία επιχειρεί να αξιοποιήσει τις υποδομές και τη γνώση που έχουν δημιουργηθεί στην περιοχή για να περάσει στην επόμενη εποχή.
Η ΔΕΗ σχεδιάζει παράλληλα ένα ευρύ χαρτοφυλάκιο έργων ανανεώσιμων πηγών ενέργειας και αποθήκευσης. Το επενδυτικό σχέδιο για τη Δυτική Μακεδονία περιλαμβάνει περίπου 2.130 MW ΑΠΕ και 860 MW αποθήκευσης, δημιουργώντας έναν νέο ενεργειακό κόμβο που θα μπορεί να τροφοδοτεί και τις ψηφιακές υποδομές.
Αυτό είναι το σημείο που κάνει την Κοζάνη ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα για την εποχή της τεχνητής νοημοσύνης: η περιοχή διαθέτει μεγάλες εκτάσεις πρώην βιομηχανικής χρήσης, ενεργειακές υποδομές, δίκτυα μεταφοράς, τηλεπικοινωνιακές συνδέσεις και ανθρώπινο δυναμικό με εμπειρία σε μεγάλης κλίμακας ενεργειακά έργα, σημειώνει το Bloomberg.
Η ΔΕΗ θέλει να αξιοποιήσει αυτά τα συγκριτικά πλεονεκτήματα για να δημιουργήσει μια νέα κατηγορία υποδομών.
Και η συγκυρία είναι εξαιρετικά ευνοϊκή. Η Ευρώπη χρειάζεται ολοένα περισσότερα data centers, καθώς η ανάπτυξη της τεχνητής νοημοσύνης αυξάνει εκθετικά τις ανάγκες σε υπολογιστική ισχύ. Η Κοζάνη μπορεί έτσι να μετατραπεί από έναν ιστορικό ενεργειακό παραγωγό σε κόμβο της νέας ψηφιακής οικονομίας.
Το μεγάλο στοίχημα είναι το οικοσύστημα γύρω από το data center
Το πραγματικό οικονομικό αποτύπωμα ενός τέτοιου έργου δεν περιορίζεται στους ανθρώπους που θα εργάζονται μέσα στο ίδιο το data center, σημειώνει το Bloomberg.
Η ΔΕΗ εκτιμά ότι το σύνολο των νέων έργων στη Δυτική Μακεδονία μπορεί να δημιουργήσει έως 20.000 θέσεις εργασίας κατά την κατασκευή και έως περίπου 2.000 θέσεις κατά τη λειτουργία.
Ακόμη σημαντικότερη είναι η δυνατότητα δημιουργίας μιας νέας αλυσίδας επιχειρηματικής δραστηριότητας. Ένα mega data center χρειάζεται μηχανικούς, τεχνικούς, ειδικούς πληροφορικής, τηλεπικοινωνιακές εταιρείες, υπηρεσίες ασφαλείας, συντήρηση, κατασκευαστικές επιχειρήσεις, ενεργειακές υπηρεσίες και εξειδικευμένους προμηθευτές.
Όσο μεγαλώνει η υποδομή, τόσο μεγαλώνει και η ανάγκη για επιχειρήσεις που θα εγκατασταθούν κοντά της.
Αυτό ακριβώς περιγράφει η ΔΕΗ ως τη δημιουργία ενός technology ecosystem στη Δυτική Μακεδονία.
Το σημαντικότερο, επομένως, δεν είναι μόνο πόσοι άνθρωποι θα εργάζονται στο data center. Είναι πόσες επιχειρήσεις θα δημιουργηθούν γύρω από αυτό.
Η Κοζάνη θέλει να γίνει προορισμός για ταλέντο
Σε αυτή τη μετάβαση αποκτά ιδιαίτερη σημασία το Πανεπιστήμιο Δυτικής Μακεδονίας.
Η ΔΕΗ συνεργάζεται με το πανεπιστήμιο για τη δημιουργία εκπαιδευτικών προγραμμάτων που θα συνδέονται με τις ανάγκες των νέων ενεργειακών και ψηφιακών υποδομών. Η περιοχή έχει ήδη θέσει τις βάσεις για την ανάπτυξη ενός οικοσυστήματος γύρω από την τεχνολογία, την ενέργεια και την τεχνητή νοημοσύνη.
Παράλληλα, στην Κοζάνη αναπτύσσεται και πράσινο κέντρο δεδομένων που συνδέεται με τις ανάγκες έρευνας και εκπαίδευσης του πανεπιστημίου, ενώ σχεδιάζεται η εγκατάσταση νέου υπερυπολογιστή με εφαρμογές στην ενέργεια, το περιβάλλον και την αγροδιατροφή.
Έτσι, δημιουργείται κάτι που πριν από λίγα χρόνια θα ήταν δύσκολο να φανταστεί κανείς: μια πόλη που συνδέει την ενεργειακή της παράδοση με την έρευνα, την τεχνητή νοημοσύνη και τα data centers.
Από την Αθήνα και τη Θεσσαλονίκη προς τη Δυτική Μακεδονία
Η μεγαλύτερη οικονομική πρόκληση για την ελληνική περιφέρεια είναι η συγκράτηση του ανθρώπινου κεφαλαίου.
Ένα μεγάλο τεχνολογικό project μπορεί να λειτουργήσει διαφορετικά. Οι θέσεις εργασίας που δημιουργεί απαιτούν υψηλότερες δεξιότητες και μπορούν να προσελκύσουν μηχανικούς, developers, ερευνητές και τεχνικούς που διαφορετικά θα αναζητούσαν ευκαιρίες στην Αθήνα, τη Θεσσαλονίκη ή στο εξωτερικό.
Ακόμη και ένας εργαζόμενος που επιστρέφει στην Κοζάνη μπορεί να δημιουργήσει οικονομική δραστηριότητα για μια σειρά από άλλες επιχειρήσεις: κατοικία, εστίαση, υπηρεσίες, εκπαίδευση, λιανεμπόριο και επαγγελματικές υπηρεσίες.
Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο η επένδυση αποκτά σημασία πολύ μεγαλύτερη από την ίδια την εγκατάσταση των servers.
Η ΔΕΗ ως «γέφυρα» μεταξύ ενέργειας και AI
Το project της Κοζάνης εντάσσεται και σε μια ευρύτερη αλλαγή στρατηγικής της ΔΕΗ.
Ο όμιλος έχει ανακοινώσει επενδυτικό πρόγραμμα περίπου €24,2 δισ. για την περίοδο 2026–2030, με το μεγαλύτερο μέρος να κατευθύνεται σε έργα ανάπτυξης. Η εγκατεστημένη ισχύς του ομίλου αναμένεται να φτάσει τα 24,3 GW έως το 2030.
Το data center είναι επομένως μέρος μιας μεγαλύτερης στρατηγικής: η ΔΕΗ δεν θέλει μόνο να παράγει ηλεκτρική ενέργεια, αλλά να βρίσκεται στην καρδιά της νέας οικονομίας που θα καταναλώνει αυτή την ενέργεια.
Και η Κοζάνη είναι το μέρος όπου αυτή η ιδέα μπορεί να πάρει την πιο χαρακτηριστική της μορφή.
Εκεί όπου κάποτε η οικονομία περιστρεφόταν γύρω από τον άνθρακα, το νέο μοντέλο συνδυάζει ΑΠΕ, αποθήκευση ενέργειας, ψηφιακές υποδομές, τεχνητή νοημοσύνη, data centers, πανεπιστημιακή έρευνα και νέες επιχειρήσεις.
Η ίδια η ΔΕΗ έχει περιγράψει το mega data center ως καταλύτη για τη δημιουργία ενός νέου τεχνολογικού οικοσυστήματος στην περιοχή. Η πρώτη φάση των 300 MW αποτελεί τη βάση, ενώ η δυνατότητα επέκτασης έως το 1 GW ανοίγει την προοπτική ενός από τα μεγαλύτερα data centers της Ευρώπης.
Για την Κοζάνη, λοιπόν, το μεγάλο στοίχημα δεν είναι απλώς να φιλοξενήσει ένα mega data center. Είναι να μετατρέψει μια περιοχή με βαθιά ενεργειακή ιστορία σε ένα νέο κέντρο ενέργειας και τεχνολογίας για την Ελλάδα και τη Νοτιοανατολική Ευρώπη.
Και ίσως το πιο συμβολικό στοιχείο είναι ότι η μετάβαση δεν ξεκινά από μια νέα πόλη που χτίζεται από το μηδέν. Ξεκινά πάνω στις υποδομές μιας περιοχής που επί δεκαετίες τροφοδότησε την Ελλάδα με ηλεκτρική ενέργεια.
Τώρα η Κοζάνη καλείται να τροφοδοτήσει την επόμενη οικονομία: αυτή της τεχνητής νοημοσύνης και των ψηφιακών υποδομών.
