Ολοένα και περισσότερο από τις κρατικές δαπάνες καθοδηγείται η παγκόσμια οικονομία και όχι από τον δυναμισμό του ιδιωτικού τομέα.
Μετά από μια σειρά από σοκ που έχουν αποδυναμώσει την ανάπτυξη -συμπεριλαμβανομένων των εμπορικών εντάσεων, της γεωπολιτικής αστάθειας, των δημογραφικών πιέσεων και της υποτονικής παραγωγικότητας- οι χώρες σε όλο τον κόσμο εγκαταλείπουν τη δημοσιονομική συγκράτηση και υιοθετούν μεγάλα προγράμματα τόνωσης που χρηματοδοτούνται από την αύξηση των δημοσιονομικών ελλειμμάτων, σημειώνει η Wall Street Journal.
Από την Ευρώπη έως τις Ηνωμένες Πολιτείες και μέρη της Ασίας, αυτή η αύξηση των δημόσιων δαπανών αναμένεται να ενισχύσει την οικονομική δραστηριότητα και την απασχόληση βραχυπρόθεσμα. Η JPMorgan εκτιμά ότι η παγκόσμια ανάπτυξη θα μπορούσε να επιταχυνθεί σε ετήσιο ρυθμό 3% τους επόμενους έξι μήνες ως αποτέλεσμα.
Ωστόσο, οικονομολόγοι με τους οποίους μίλησε η Wall Street Journal προειδοποιούν ότι αυτή η στρατηγική ενέχει κινδύνους, ιδίως επειδή εκτυλίσσεται σε ένα περιβάλλον χαμηλής ανεργίας και σχετικά υψηλών επιτοκίων.
Στην Ιαπωνία, για παράδειγμα, οι αποδόσεις των μακροπρόθεσμων κρατικών ομολόγων εκτοξεύτηκαν σε ιστορικά υψηλά επίπεδα αφότου ο πρωθυπουργός Σανάε Τακαΐτσι ανακοίνωσε σχέδια για αύξηση των δαπανών και μείωση των φόρων κατανάλωσης πριν από τις εκλογές.
Το selloff στην Ιαπωνία τάραξε την παγκόσμια οικονομία
Το ξεπούλημα επηρέασε τις παγκόσμιες αγορές ομολόγων, ωθώντας υψηλότερα τις αποδόσεις των αμερικανικών ομολόγων και εγείροντας ανησυχίες σχετικά με τη βιωσιμότητα της ανάπτυξης που χρηματοδοτείται από χρέος. Οι αναλυτές υποστηρίζουν ότι αυτές οι αντιδράσεις της αγοράς σηματοδοτούν βαθύτερες ευπάθειες στις προηγμένες οικονομίες, συμπεριλαμβανομένης της ασθενούς ιδιωτικής ζήτησης και της χρόνιας χαμηλής αύξησης της παραγωγικότητας.
Η Ευρώπη φαίνεται ιδιαίτερα εκτεθειμένη. Με λίγες οργανικές πηγές ανάπτυξης, πολλές ευρωπαϊκές οικονομίες βασίζονται σε μεγάλο βαθμό στις κρατικές δαπάνες.
Τόσο στις ΗΠΑ όσο και στη Γερμανία – την μεγαλύτερη και την Τρίτη μεγαλύτερη οικονομία στον κόσμο – τα δημοσιονομικά κίνητρα προβλέπεται να ενισχύσουν την ανάπτυξη κατά περίπου μία ποσοστιαία μονάδα φέτος.
Η Ιαπωνία αναμένεται να δει μια μικρότερη αλλά σημαντική ώθηση, ενώ η Κίνα παρουσιάζει εξαιρετικά μεγάλο συνολικό έλλειμμα προϋπολογισμού κοντά στο 9% του ΑΕΠ, περίπου διπλάσιο από τον αναμενόμενο ρυθμό ανάπτυξης.
Οι κυβερνήσεις δικαιολογούν αυτήν την αύξηση των δαπανών ως απάντηση στις αυξανόμενες προκλήσεις. Οι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής προσπαθούν να υποστηρίξουν τις βιομηχανίες που απειλούνται από την τεχνητή νοημοσύνη, τα εμπορικά εμπόδια και τις επιδοτούμενες εξαγωγές της Κίνας.
Ταυτόχρονα, πολλές χώρες αυξάνουν τις στρατιωτικές δαπάνες, επενδύουν σε καθαρότερη ενέργεια και αντιμετωπίζουν το κόστος της γήρανσης του πληθυσμού. Ιστορικά, τέτοιες πρωτοβουλίες θα είχαν συνδυαστεί με αυξήσεις φόρων, αλλά οι σημερινοί πολιτικοί ηγέτες διστάζουν να επιβάλουν υψηλότερους φόρους στους ψηφοφόρους.
Αύξηση ελλειμμάτων
Ως αποτέλεσμα, τα ελλείμματα έχουν αυξηθεί σημαντικά: οι προηγμένες οικονομίες είχαν κατά μέσο όρο ελλείμματα προϋπολογισμού 4,6% του ΑΕΠ πέρυσι, από 2,6% μια δεκαετία νωρίτερα.
Στις Ηνωμένες Πολιτείες, ένα προβλεπόμενο έλλειμμα περίπου 6% του ΑΕΠ αντανακλά τόσο τις αυξημένες δαπάνες όσο και τις προσπάθειες για τη διατήρηση χαμηλών φόρων. Η Goldman Sachs αναμένει ότι η ανάπτυξη των ΗΠΑ θα αυξηθεί στο 2,5% φέτος, καθώς οι μειώσεις φόρων αντισταθμίζουν την επίδραση των δασμών. Η Γερμανία αντιμετωπίζει έναν διαφορετικό περιορισμό: οι ήδη υψηλοί φορολογικοί συντελεστές περιορίζουν την ικανότητά της να αυξήσει τα έσοδά της, ακόμη και καθώς ξεκινά ένα τεράστιο πρόγραμμα δαπανών για την άμυνα και τις υποδομές.
Η αύξηση των επιπέδων χρέους γίνεται παγκόσμια ανησυχία. Το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο προβλέπει ότι το παγκόσμιο δημόσιο χρέος θα υπερβεί το 100% του παγκόσμιου ΑΕΠ έως το 2029, το υψηλότερο επίπεδο από τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο.
Προηγούμενα επεισόδια – όπως η αναταραχή της αγοράς μετά την πρόταση του Ηνωμένου Βασιλείου για μη χρηματοδοτούμενη μείωση φόρων το 2022 ή οι πρόσφατες δυσκολίες της Γαλλίας να περάσει προϋπολογισμούς – καταδεικνύουν πόσο γρήγορα μπορεί να κλονιστεί η εμπιστοσύνη των επενδυτών. Ωστόσο, μέχρι στιγμής, δεν έχει υπάρξει εκτεταμένη επανάληψη της κρίσης χρέους της ευρωζώνης.
Οι κυβερνήσεις έμαθαν κατά τη διάρκεια της πανδημίας ότι οι μεγάλες αυξήσεις των δαπανών δεν προκάλεσαν αμέσως οικονομική κατάρρευση και ο πληθωρισμός μείωσε προσωρινά το πραγματικό βάρος του χρέους.
Αλλαγή πλεύσης στην κορυφή
Αυτό σηματοδοτεί μια στρατηγική μετατόπιση από την εποχή μετά την παγκόσμια χρηματοπιστωτική κρίση, όταν η λιτότητα κυριαρχούσε στην πολιτική, ιδιαίτερα στην Ευρώπη.
Οι ηγέτες υποστηρίζουν τώρα ότι η δημοσιονομική συγκράτηση αποδυνάμωσε τις αμυντικές δυνατότητες και άφησε τις υποδομές να αποσυντεθούν. Οι γεωπολιτικές εντάσεις, ιδίως η εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία και οι ανανεωμένες εμπορικές συγκρούσεις, έχουν ενισχύσει την υπόθεση υπέρ των επενδύσεων με κυβερνητική πρωτοβουλία. Παραδείγματα περιλαμβάνουν το σχέδιο δαπανών «γενεακής» προσέγγισης του Καναδά για τη μείωση της εξάρτησης από το εμπόριο των ΗΠΑ και το πρόγραμμα τόνωσης της Ιαπωνίας που αποσκοπεί στη μείωση του κόστους διαβίωσης και στην ενίσχυση της άμυνας και των επενδύσεων.
Παρόλα αυτά, τα αυξανόμενα επιτόκια έχουν αυξήσει απότομα το κόστος εξυπηρέτησης του χρέους. Οι πληρωμές τόκων έχουν υπερδιπλασιαστεί στις ΗΠΑ σε διάστημα τεσσάρων ετών, με παρόμοιες τάσεις στη Γερμανία και την Ιαπωνία.
Οι οικονομολόγοι προειδοποιούν ότι εάν ο δανεισμός γίνει πιο δύσκολος στη βιωσιμότητα, οι κυβερνήσεις ενδέχεται τελικά να αντιμετωπίσουν επώδυνες επιλογές – αύξηση φόρων, μείωση δαπανών ή κίνδυνο απώλειας της εμπιστοσύνης των επενδυτών.
Ενώ ορισμένοι πιστεύουν ότι η κρίση είναι ακόμη μακριά, άλλοι ανησυχούν ολοένα και περισσότερο για το ιστορικά υψηλό βάρος των τόκων που αντιμετωπίζουν τώρα οι κυβερνήσεις παγκοσμίως.
