Τεχνητή Νοημοσύνη και Κεφαλαιαγορές: Η μεγάλη μετάβαση

Η τεχνολογική πρόοδος υπήρξε διαχρονικά ένας από τους βασικούς καταλύτες οικονομικής ανάπτυξης και χρηματοοικονομικής καινοτομίας. Σήμερα, όμως, βρισκόμαστε μπροστά σε μια εξέλιξη που ξεπερνά τα όρια μιας ακόμη τεχνολογικής αναβάθμισης. Η Τεχνητή Νοημοσύνη δεν αλλάζει απλώς τον τρόπο με τον οποίο λειτουργούν οι επιχειρήσεις και οι αγορές. Μετασχηματίζει τον ίδιο τον τρόπο με τον οποίο παράγεται, αξιολογείται και αξιοποιείται η πληροφορία – το θεμελιώδες «καύσιμο» των χρηματοπιστωτικών συστημάτων.

Οι κεφαλαιαγορές βρίσκονται στην πρώτη γραμμή αυτής της μετάβασης. Από την ανάλυση επενδυτικών δεδομένων και τη διαχείριση χαρτοφυλακίων έως τον εντοπισμό κινδύνων, την κανονιστική συμμόρφωση και την προστασία των επενδυτών, η Τεχνητή Νοημοσύνη δημιουργεί νέες δυνατότητες που πριν από λίγα χρόνια θα θεωρούνταν αδιανόητες. Δεν πρόκειται για ένα μακρινό μέλλον. Πρόκειται για μια πραγματικότητα που ήδη διαμορφώνει τις χρηματοπιστωτικές αγορές. Ενα αυξανόμενο ποσοστό τραπεζών, ασφαλιστικών εταιρειών και επενδυτικών οργανισμών χρησιμοποιεί εφαρμογές Τεχνητής Νοημοσύνης στην καθημερινή λειτουργία του, επιτυγχάνοντας σημαντικές βελτιώσεις στην παραγωγικότητα, στην ταχύτητα λήψης αποφάσεων και στη διαχείριση κινδύνων. Η εξέλιξη αυτή αναμένεται να ενισχυθεί περαιτέρω τα επόμενα χρόνια, καθιστώντας την Τεχνητή Νοημοσύνη αναπόσπαστο μέρος των χρηματοοικονομικών υποδομών. Ωστόσο, κάθε τεχνολογική επανάσταση δημιουργεί εκτός από ευκαιρίες και νέες ευθύνες.

Η διεθνής εμπειρία δείχνει ότι η υιοθέτηση της Τεχνητής Νοημοσύνης εξελίσσεται συχνά ταχύτερα από τα συστήματα διακυβέρνησης και ελέγχου που απαιτούνται για την ασφαλή λειτουργία της. Η αυξημένη εξάρτηση από αλγοριθμικά μοντέλα, οι κίνδυνοι κυβερνοασφάλειας, η ποιότητα των δεδομένων, αλλά και η ανάγκη διαφάνειας στις αυτοματοποιημένες αποφάσεις αποτελούν κρίσιμες προκλήσεις για το χρηματοπιστωτικό σύστημα, για τις οποίες πλήρεις απαντήσεις δεν έχουμε ακόμα. Οι παραπάνω προκλήσεις αναδεικνύονται και στις πρόσφατες μελέτες που δημοσίευσαν ο Παγκόσμιος Οργανισμός Εποπτικών Αρχών της Κεφαλαιαγοράς (IOSCO) και ο Οργανισμός Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης (ΟΟΣΑ).

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η πρόσφατη μελέτη του ΟΟΣΑ για τη χρήση της Τεχνητής Νοημοσύνης στις ιταλικές χρηματοπιστωτικές αγορές, η οποία εκπονήθηκε σε συνεργασία με την Τράπεζα της Ιταλίας και την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και αποτελεί μία από τις πιο ολοκληρωμένες εμπειρικές καταγραφές της υιοθέτησης της Τεχνητής Νοημοσύνης σε ευρωπαϊκό χρηματοπιστωτικό σύστημα. Η έρευνα, που βασίστηκε σε δείγμα 450 χρηματοπιστωτικών οργανισμών, κατέδειξε ότι το 39% των συμμετεχόντων χρησιμοποιεί ήδη εφαρμογές Τεχνητής Νοημοσύνης στην καθημερινή του λειτουργία, με τα ποσοστά να ανέρχονται στο 59% για τις τράπεζες και στο 70% για τις ασφαλιστικές επιχειρήσεις. Τα ευρήματα της μελέτης δείχνουν ότι η Τεχνητή Νοημοσύνη έχει ήδη ενσωματωθεί στις βασικές λειτουργίες των χρηματοπιστωτικών οργανισμών.

Στις κεφαλαιαγορές, οι σημαντικότερες εφαρμογές αφορούν την επενδυτική ανάλυση, την κατανομή κεφαλαίων και την ανάπτυξη επενδυτικών στρατηγικών, με σημαντικά οφέλη σε παραγωγικότητα και αποτελεσματικότητα. Είναι χαρακτηριστικό ότι οι εκτιμήσεις του ΟΟΣΑ υποδεικνύουν πως η ευρεία υιοθέτηση της Τεχνητής Νοημοσύνης θα μπορούσε να οδηγήσει σε αύξηση της παραγωγικότητας του χρηματοπιστωτικού τομέα έως και κατά 12% μέσα στην επόμενη δεκαετία στις οικονομίες της G7.

Σε αυτό το νέο περιβάλλον, η εποπτεία οφείλει επίσης να εξελιχθεί και να προσαρμοστεί ανάλογα. Οι εποπτικές αρχές καλούνται να κατανοήσουν τις νέες τεχνολογίες, να αναπτύξουν σύγχρονα εργαλεία ελέγχου και να διασφαλίσουν ότι η καινοτομία προχωρά χωρίς να υπονομεύεται τόσο η σταθερότητα των αγορών όσο και η προστασία των επενδυτών. Η εποπτεία του μέλλοντος θα είναι αναπόφευκτα περισσότερο ψηφιακή, περισσότερο προληπτική και περισσότερο βασισμένη στην ανάλυση δεδομένων. Η αξιοποίηση τεχνολογιών Τεχνητής Νοημοσύνης από τις ίδιες τις εποπτικές αρχές μπορεί να ενισχύσει σημαντικά την ικανότητα έγκαιρου εντοπισμού κινδύνων και παραβατικών συμπεριφορών.

Με αυτή τη λογική, η Επιτροπή Κεφαλαιαγοράς προχώρησε πολύ πρόσφατα στην αξιοποίηση ενός καινοτόμου αλγορίθμου Τεχνητής Νοημοσύνης, ο οποίος παραχωρήθηκε από ομόλογη αρχή της Ινδίας και στη συνέχεια προσαρμόστηκε και αναπτύχθηκε περαιτέρω για τις ανάγκες της ελληνικής αγοράς από ομάδα ερευνητών της Μονάδας Αρχιμήδης του Ερευνητικού Κέντρου Αθηνά. Η εφαρμογή αυτή έχει τη δυνατότητα να σαρώνει το διαδίκτυο και τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, εντοπίζοντας φυσικά και νομικά πρόσωπα που διαφημίζουν ή φαίνεται να παρέχουν επενδυτικές υπηρεσίες χωρίς να διαθέτουν την απαιτούμενη άδεια ή πιστοποίηση. Κατά την πιλοτική λειτουργία του συστήματος έχει ήδη εντοπιστεί σημαντικός αριθμός τέτοιων περιπτώσεων και τώρα διενεργούμε τους απαραίτητους ελέγχους προκειμένου να διαπιστωθεί εάν πρόκειται πράγματι για μη αδειοδοτημένα πρόσωπα ή οντότητες.

Με την ολοκλήρωση της πιλοτικής φάσης, η Επιτροπή Κεφαλαιαγοράς θα συγκαταλέγεται μεταξύ των πρώτων ευρωπαϊκών εποπτικών αρχών κεφαλαιαγοράς που διαθέτουν ένα τόσο προηγμένο εργαλείο για την προστασία των επενδυτών και τη διασφάλιση της ακεραιότητας της αγοράς. Παράλληλα, στην Επιτροπή υλοποιούμε ένα ευρύτερο πρόγραμμα ψηφιακού μετασχηματισμού, το οποίο εκτείνεται πέρα από την αξιοποίηση της Τεχνητής Νοημοσύνης. Το πρόγραμμα περιλαμβάνει την ανάπτυξη δυνατοτήτων παρακολούθησης της αγοράς σε πραγματικό χρόνο, την περαιτέρω ενίσχυση της κυβερνοασφάλειας, καθώς και την ενοποίηση κρίσιμων πληροφοριακών συστημάτων και πηγών δεδομένων.

Στόχος μας είναι η μετάβαση σε ένα πιο σύγχρονο, αποτελεσματικό και data-driven μοντέλο εποπτείας, το οποίο θα επιτρέπει την καλύτερη αξιοποίηση των διαθέσιμων πληροφοριών, την ταχύτερη ανίχνευση κινδύνων και τη λήψη πιο τεκμηριωμένων εποπτικών αποφάσεων.

Η Ελλάδα έχει κάθε λόγο να συμμετέχει ενεργά σε αυτή τη μετάβαση καθώς τα τελευταία χρόνια έχει ανακτήσει την επενδυτική βαθμίδα, έχει ενισχύσει τη διεθνή αξιοπιστία της και έχει προσελκύσει σημαντικά επενδυτικά κεφάλαια. Η Τεχνητή Νοημοσύνη προσφέρει μια μοναδική ευκαιρία να επιταχύνουμε τον εκσυγχρονισμό που περιέγραψα. Να ενισχύσουμε την πρόσβαση των επιχειρήσεων σε χρηματοδότηση και να βελτιώσουμε τη λειτουργία των αγορών προς όφελος της πραγματικής οικονομίας.

Για να αξιοποιήσουμε όμως πλήρως τις δυνατότητές της, απαιτείται ισορροπία μεταξύ καινοτομίας και εμπιστοσύνης. Οι αλγόριθμοι μπορούν να επεξεργάζονται δεδομένα – η ευθύνη των αποφάσεων όμως παραμένει στους ανθρώπους. Η πρόκληση δεν είναι να επιλέξουμε ανάμεσα στην καινοτομία και στη ρύθμιση, αλλά να διασφαλίσουμε ότι θα προχωρήσουν μαζί.

Η κυρία Βασιλική Λαζαράκου είναι πρόεδρος της Επιτροπής Κεφαλαιαγοράς.

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟΣ ΤΑΧΥΔΡΟΜΟΣ (ΟΤ) – ΤΟ ΒΗΜΑ ΤΗΣ ΚΥΡΙΑΚΗΣ