Το 2019, μετά από 17 μήνες πρώτης θητείας του στο Λευκό Οίκο, ο Ντόναλντ Τράμπ, οδήγησε σε παραίτηση έναν κορυφαίο προεκλογικό συνεργάτη του σε θέματα στρατηγικής και εθνικής ασφάλειας. Σήμερα ο Τζον Μπόλτον, πρώην σύμβουλος εθνικής ασφάλειας του προέδρου και ιστορικός αρχιτέκτονας μιας πολύ επιθετικής γραμμής απέναντι στην Τεχεράνη, δίνει μια ασυμβίβαστη αξιολόγηση της στρατηγικής του Λευκού Οίκου για το Ιράν μετά τα χτυπήματα της 28ης Φεβρουαρίου. Σύμφωνα με τον επίσης πρώην πρεσβευτή των ΗΠΑ στα Ηνωμένα Έθνη, η έλλειψη ενός συνεκτικού σχεδίου, η διπλωματική απομόνωση των Ηνωμένων Πολιτειών και το αμερικανικό εκλογικό ημερολόγιο, εξηγούν μια κατάσταση που είναι πλέον μπλοκαρισμένη, μεταξύ ενός αποδυναμωμένου καθεστώτος που εξακολουθεί να στέκεται και μιας αμερικανικής κυβέρνησης χωρίς σαφή κατεύθυνση.
Στα απομνημονεύματά του, The Room Where It Happened (2020), που ο Τραμπ προσπάθησε να αποτρέψει τη δημοσίευσή τους, ο Μπόλτον περιέγραψε ήδη έναν πρόεδρο που καθοδηγείται περισσότερο από προσωπικές πολιτικές εκτιμήσεις παρά από μια συνεκτική στρατηγική εθνικής ασφάλειας. «Δεν έχει καμία φιλοσοφία, κανένα στρατηγικό όραμα όσον αφορά την εθνική ασφάλεια», δηλώνει ο Τζον Μπόλτον σε συνέντευξή του στο γαλλικό «Λ’ Εξπρές». Πραγματικός καταπέλτης δε, ο πρώην προεδρικός σύμβουλος συνεχίζει τονίζοντας:
«…..Μέρος της σημερινής προβληματικής κατάστασης στη σύγκρουση με την Τεχεράνη, χρονολογείται από τις 28 Φεβρουαρίου: την ίδια στιγμή που ανακοίνωσε την έναρξη των χτυπημάτων, μαζί με το Ισραήλ, στις 3:30 π.μ., ο Τραμπ δεν διευκρίνισε ποιοι ήταν οι στόχοι του. Πολλοί πίστευαν ότι στόχευε στην αλλαγή καθεστώτος. Έδωσε την εντύπωση ότι τον Ιανουάριο, κατά τη διάρκεια των διαδηλώσεων που έβαλαν φωτιά στο Ιράν και που το καθεστώς κατέστειλε σε λουτρό αίματος, είχε ενθαρρύνει δημόσια τους Ιρανούς να «συνεχίσουν να διαμαρτύρονται» και να «πάρουν τον έλεγχο των θεσμών τους». Στην ομιλία του στις 28 Φεβρουαρίου, προειδοποίησε μάλιστα ότι ήταν «ίσως η τελευταία τους ευκαιρία». Η ομιλία φαινόταν να ανακοινώνει αλλαγή καθεστώτος. Αλλά δεν έθεσε καμία από τις προϋποθέσεις. Πρώτον, ποτέ δεν εξήγησε στον αμερικανικό λαό τι έκανε ή γιατί. Δεν μιλάω για στρατιωτικές επιχειρήσεις: μιλάω για την πολιτική ανάγκη ενός ηγέτη να δικαιολογεί στους συμπολίτες του τη χρήση βίας εναντίον μιας άλλης χώρας. Δεν το έκανε, και ακόμα δεν το έχει κάνει από τότε. Μέχρι σήμερα, κανείς δεν μπορεί να πει με βεβαιότητα ποιοι είναι οι στόχοι της. Ωστόσο, η υποστήριξη για έναν πόλεμο πάντα διαβρώνεται με την πάροδο του χρόνου στις Ηνωμένες Πολιτείες: η μη οικοδόμηση αυτής της υποστήριξης από την αρχή το καθιστά πολύ πιο δύσκολο στη συνέχεια. Και αυτό που λέω για την κοινή γνώμη ισχύει και για το Κογκρέσο, το οποίο δεν έχει ενημερώσει ποτέ – παρόλο που οι εκλογές του Νοεμβρίου βαραίνουν το μυαλό όλων στην Ουάσιγκτον.
Τρίτο μειονέκτημα: δεν συμβουλεύτηκε κανέναν από τους συμμάχους. Ούτε το NATO, ούτε οι αραβικές χώρες του Κόλπου, ούτε η Ιαπωνία, η Νότια Κορέα ή η Αυστραλία, οι οποίες ωστόσο εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από το πετρέλαιο του Κόλπου. Αυτό εξηγεί εν μέρει την ευρωπαϊκή αντίδραση, όπου πολλοί είπαν: “αυτός δεν είναι δικός μας πόλεμος” – λάθος εκτίμησης κατά τη γνώμη μου, διότι είναι και πόλεμος της Ευρώπης. Αλλά ο Τραμπ δεν είχε κάνει τίποτα για να υποστηρίξει αυτό το επιχείρημα.
Ακόμα χειρότερα, μπλέχτηκε σε μια ιστορία χωρίς να ενισχύσει την εσωτερική αντιπολίτευση στο Ιράν, σε μια περίοδο όπου το καθεστώς ήταν εξαιρετικά μισητό.
Η οικονομία προκαλούσε μόνο φτώχεια. Οι γυναίκες είχαν ξεσηκωθεί, οι νέοι ήσαν αγανακτισμένοι και οι εθνοτικές μειονότητες ήσαν απόλυτα εχθρικές προς την κεντρική κυβέρνηση. Αλλά αυτή η αντιπολίτευση ήταν κακώς οργανωμένη: χρειαζόταν εξωτερική υποστήριξη – χρήματα, μέσα επικοινωνίας, όπλα. Θα μπορούσαμε να πάμε κοντά της και να τη ρωτήσουμε: τι χρειάζεσαι;
Ορισμένα μέσα ενημέρωσης ανέφεραν ότι η Μοσάντ και οι Ηνωμένες Πολιτείες είχαν προσεγγίσει τους Κούρδους στο βορειοδυτικό Ιράν, με την ιδέα να τους προμηθεύσουν με όπλα που θα μπορούσαν να αναδιανείμουν σε άλλες συνιστώσες της αντιπολίτευσης. Κανείς δεν ξέρει αν αυτό θα ήταν αρκετό, αλλά ήταν μια αρχή. Ωστόσο, σύμφωνα με τον Τύπο, ο Τούρκος πρόεδρος Ερντογάν τηλεφώνησε στον Τραμπ για να του ζητήσει να μην
οπλίσει τους Κούρδους – κάτι που είναι εύκολο να φανταστεί κανείς από την πλευρά του – και ο Τραμπ ενέδωσε. Επρόκειτο για μεγάλο λάθος. Όχι ότι αυτό θα ήταν αρκετό, αλλά θα μπορούσε να ήταν μέρος ενός ευρύτερου σχεδίου κινητοποίησης της αντιπολίτευσης. Τίποτα από αυτά δεν έχει γίνει. Ακόμη και σήμερα, σε αυτό το θέμα, θα μπορούσε να δράσει – αλλά δεν υπάρχει καμία εγγύηση ότι θα το κάνει. Και ο ίδιος, πιστεύω, δεν το ξέρει……..».
Κατά τον Τζον Μπόλτον, ο Τράμπ, από έλλειψη στρατηγικής σκέψης που να υπερβαίνει προσωπικές του φαντασιώσεις και επιδιώξεις, δεν αξιοποιεί πλεονεκτήματα που διαθέτει στην περίπτωση της σύγκρουσης με την Τεχεράνη. Δεν χρησιμοποιεί έτσι συστηματικά και με συνέπεια οικονομικές και πολεμικές στρατηγικές, όταν οι τελευταίες θα μπορούσαν να έχουν θεαματικά αποτελέσματα. Έχει παρασύρει έτσι φίλους και συμμάχους σε μια μακρά κρίση, η οποία θα μπορούσε να ξεφύγει.
«……….Την ώρα που το καθεστώς του Ιράν στο εσωτερικό του αντιμετωπίζει αντιφάσεις, συγκρούσεις και αβεβαιότητες, υπάρχουν τρόποι να αναγκαστεί να αλλάξει. Δυστυχώς, όμως στην παρούσα φάση, ο Αμερικανός Πρόεδρος ναι μεν εκτοξεύει απειλές προς φίλους και εχθρούς, αλλά περί ικανότητας δράσης, είναι αδύναμο να έχει αποτελέσματα. Ακόμα χειρότερα δε, χάνει φίλους……».,τονίζει ο πρώην προεδρικός σύμβουλος και δύσκολα θα μπορούσε να διαφωνήσει κανείς μαζί του.
