Ταμείο Ανάκαμψης: Πόσο πραγματικά αξιοποιούμε τους πόρους του 

Στις αρχές του 2026, λίγους μήνες πριν από τη λήξη της προθεσμίας για το δανειοδοτικό σκέλος που αφορά το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας (ΤΑΑ), η ανησυχία στα ανώτερα διοικητικά κλιμάκια των τραπεζών ότι μέρος των σχετικών πόρων θα έμενε αναξιοποίητο ήταν έκδηλη. Τόσο με δημόσιες τοποθετήσεις τους όσο και ανεπίσημα, δεν απέκλειαν το ενδεχόμενο η απορρόφησή τους να μην ξεπεράσει το 75% του συνολικού προϋπολογισμού.

Η αγωνία μεγάλωσε ακόμη περισσότερο όταν τον περασμένο Μάρτιο το υπουργείο Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών μετέφερε την καταληκτική ημερομηνία της δράσης 3 μήνες νωρίτερα της αρχικής. Με βάση το νέο ορόσημο, όλες οι διαδικασίες, στο κομμάτι των συμβάσεων, έπρεπε να έχουν ολοκληρωθεί μέχρι και τα τέλη Μαΐου.

Σε εκείνη τη συγκυρία και η Τράπεζα της Ελλάδος χαρακτήριζε σε έκθεσή της «εξαιρετικά φιλόδοξο» τον στόχο της πλήρους δέσμευσης των κονδυλίων, «δεδομένου τού μέχρι τώρα ρυθμού συμβασιοποιήσεων». Σύμφωνα με τα στοιχεία που είχε παρουσιάσει λίγες εβδομάδες νωρίτερα, η αξία των χορηγήσεων, για τις οποίες είχαν μπει υπογραφές, δεν ξεπερνούσε το 60% των διαθέσιμων κεφαλαίων.

Οι τράπεζες από την πλευρά τους εντόπιζαν το πρόβλημα στον μικρότερο του αναμενομένου αριθμό ώριμων έργων, αλλά και στο χαμηλό ποσοστό των bankable ενδιαφερομένων.

Task force

Οι διοικήσεις τους πάντως μετά τη σύντμηση του χρονοδιαγράμματος δεν έμειναν με σταυρωμένα τα χέρια. Προχώρησαν στη σύσταση ειδικών ομάδων δράσης που ανέλαβαν να τρέξουν το εγχείρημα. Το αποτέλεσμα, αν μη τι άλλο, ήταν εντυπωσιακό. Εν τέλει, όχι μόνο δεν έμειναν αδιάθετα κονδύλια, αλλά επενδύσεις της τάξης των 6-8 δισ. ευρώ έμειναν εκτός.

Την εκτίμηση αυτή διατύπωσε ο CEO της Eurobank Φωκίων Καραβίας στα μέσα Μαΐου. Οπως είπε, «μάλλον ο συντονισμός μεταξύ της πολιτείας, των τραπεζών αλλά και των επιχειρηματιών δεν ήταν ο καλύτερος δυνατός». Κατά τον ίδιο, ένα μέρος αυτής της ζήτησης θα ικανοποιηθεί από τραπεζικό δανεισμό τα επόμενα χρόνια, ενώ κάποια έργα θα ακυρωθούν ή ο προϋπολογισμός τους θα μειωθεί.

Τα τελικά νούμερα

Οπως και να έχει όμως, η αποστολή στέφθηκε με επιτυχία, όσον αφορά τις συμβασιοποιήσεις των χορηγήσεων που υποστηρίζονται από το ΤΑΑ. Σύμφωνα με τα τελικά νούμερα που δημοσιοποίησε η εγχώρια νομισματική αρχή, δεσμεύτηκαν ευρωπαϊκοί πόροι 13,2 δισ. ευρώ, με τις τράπεζες να προσφέρουν πρόσθετη χρηματοδότηση 9,4 δισ. ευρώ.

Αν συνυπολογιστούν τα ίδια κεφάλαια των επιχειρήσεων, ύψους 6,6 δισ. ευρώ, δρομολογήθηκαν επενδύσεις 29,2 δισ. ευρώ. Αρα, για κάθε 1 ευρώ δανείου από το ΤΑΑ κινητοποιήθηκαν συνολικά επιπλέον 1,2 ευρώ περίπου.

Η συμμετοχή των ευρωπαϊκών κονδυλίων διαμορφώθηκε κατά μέσο όρο στο 45,2% των έργων, ο τραπεζικός δανεισμός στο 32,2% και τα ίδια κεφάλαια στο 22,6%.

Πού πάνε τα χρήματα

Με βάση τα στοιχεία που έδωσε στη δημοσιότητα το υπουργείο Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών, λίγο πριν από τη λήξη της προθεσμίας της 29ης Μαΐου υπογράφηκαν συνολικά 798 δανειακές συμβάσεις. Από αυτές, οι 489, ήτοι ποσοστό 61%, αφορούσαν σε μικρομεσαίες επιχειρήσεις για έργα προϋπολογισμού περί τα 5,6 δισ. ευρώ, ποσό που αντιστοιχεί στο 20% των συνολικών μεγεθών.

Από την άλλη, 309 συμβάσεις αφορούσαν μεγάλες επιχειρήσεις, που εξασφάλισαν τη μερίδα του λέοντος των δανείων του RRF, για την υλοποίηση επενδύσεων της τάξης των 22 δισ. ευρώ.

Τραπεζικές πηγές εκτιμούν ότι από το σύνολο των χορηγήσεων, περίπου το 35% κατευθύνθηκε στην ενέργεια, ενώ ένα μεγάλο μέρος πάνω από το 25% στον τουρισμό. Ακολούθησαν βιομηχανία και μεταποίηση.

Το στοίχημα

Με αυτά τα δεδομένα το στοίχημα της απορρόφησης έχει μεν κερδηθεί ως προς την υπογραφή των συμβάσεων, αλλά απομένει η ολοκλήρωση των εκταμιεύσεων και των συνδεδεμένων έργων, για να γίνει ο τελικός απολογισμός.

Σύμφωνα με όσα έχουν αναφέρει οι διοικήσεις των συστημικών ομίλων που σήκωσαν το βάρος των φακέλων, τα χρήματα θα απελευθερωθούν σταδιακά και σε βάθος κάποιων ετών, μιας και τα περισσότερα επενδυτικά πλάνα είναι σύνθετα και χρονοβόρα.

Μέχρι σήμερα εκτιμάται ότι έχει διοχετευτεί στην πραγματική οικονομία περίπου το 50% των δανειακών πόρων του ΤΑΑ, ενώ ως το τέλος της χρονιάς το ποσοστό αυτό θα κινηθεί προς το 60%. Η διαδικασία θα συνεχιστεί τη διετία 2027-2028, ενώ η Τράπεζα της Ελλάδος βλέπει εκταμιεύσεις ακόμη και το 2029.

Τραπεζικοί κύκλοι χαρακτηρίζουν πολύ ενθαρρυντικό για τη βιωσιμότητα των επενδύσεων το γεγονός ότι τουλάχιστον στο σκέλος που προέρχεται από ευρωπαϊκούς πόρους, το κόστος για τις επιχειρήσεις είναι εξαιρετικά χαμηλό. Ξεκινά από το 0,35% για τα μικρά σχήματα και από το 1% για μεγαλύτερα.

Σε έκθεση της Τράπεζας της Ελλάδος αναφέρεται ότι το μεσοσταθμικό επιτόκιο των δανείων του ΤΑΑ διαμορφώθηκε σε 1,72%, επίπεδο σημαντικά χαμηλότερο από το αντίστοιχο του μέσου όρου των λοιπών επιχειρηματικών χορηγήσεων. Για παράδειγμα, την περίοδο 2023-2025 σε προϊόντα τακτής λήξης προς μη χρηματοπιστωτικές επιχειρήσεις το ετήσιο κόστος ξεπέρασε το 5%.

Η επόμενη μέρα

Σύμφωνα με πηγή από συστημικό όμιλο, η λήξη του ΤΑΑ δεν συνεπάγεται το τέλος των φθηνών δανείων για επενδυτικούς σκοπούς ή για κεφάλαιο κίνησης. Τη σκυτάλη της προνομιακής χρηματοδότησης παίρνουν κυρίως οι δράσεις της Ελληνικής Αναπτυξιακής Τράπεζας (ΕΑΤ), το ελληνικό σκέλος του InvestEU με εγγυήσεις του Ευρωπαϊκού Ταμείου Επενδύσεων και οι γραμμές πίστωσης της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων.

Πολύ σημαντικό είναι επίσης το γεγονός ότι η ΕΑΤ έλαβε πρόσφατα την πιστοποίηση Pillar Assessment από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, που της επιτρέπει να λειτουργεί ως εταίρος της, αλλά και να διαχειριστεί τα περίπου 2 δισ. ευρώ, με τα οποία προικοδοτήθηκε από το ΤΑΑ. Πρόκειται για θετική εξέλιξη για τα μικρομεσαία εγχώρια σχήματα που θα έχουν την ευχέρεια εξασφάλισης πόρων με ευνοϊκούς όρους, μέσω εγγυοδοσίας ή επιδότησης επιτοκίου.

Φυσικά, και τα κλασικά δάνεια των εμπορικών τραπεζών παραμένουν ως επιλογή, με τον ανταγωνισμό να αυξάνεται τελευταία στην ελληνική αγορά από μικρότερους των συστημικών παικτών πόλους. Η ρευστότητα του συστήματος μετά από μία 10ετία συνεχούς ανόδου των καταθέσεων και με τις αγορές ορθάνοιχτες μετά την επιστροφή του κλάδου στην επενδυτική βαθμίδα, καθιστούν ευοίωνες τις προοπτικές χρηματοδότησης σε retail και business banking.

Πηγή: ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ ΤΟ ΒΗΜΑ