Ταμείο Ανάκαμψης: Τι άλλαξε για την ελληνική οικονομία;

Την εβδομάδα που πέρασε το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας (ΤΑΑ) έφτασε στο τέλος του. Πρόκειται για ένα Ταμείο ιστορικού χαρακτήρα, καθώς εισήγαγε σε πρωτοφανή κλίμακα τον κοινό ευρωπαϊκό δανεισμό. Στη διαδρομή του η Ελλάδα έπαιξε πολύ σημαντικό ρόλο.

Ο Έλληνας πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης ήταν ένας από τους εννέα Ευρωπαίους ηγέτες που τον Μάρτιο του 2020, με κοινή επιστολή τους προς τον τότε πρόεδρο του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Charles Michel, ζήτησαν πρώτοι τη δημιουργία ενός ευρωπαϊκού προγράμματος για τη χρηματοδότηση πολιτικών που θα αντιμετώπιζαν το οικονομικό κόστος της πανδημίας. Η αρχική αντίδραση των «φειδωλών» χωρών της Ευρωπαϊκής Ενωσης ήταν αρνητική. Ομως, η τελική ευρωπαϊκή λύση κινήθηκε στην κατεύθυνση που είχε προτείνει η Ελλάδα: κοινός ευρωπαϊκός δανεισμός για χρηματοδότηση της ανάκαμψης.

Οι διαπραγματεύσεις για το ΤΑΑ ήταν δύσκολες, καθώς οι παράμετροι που έπρεπε να συμφωνηθούν ήταν πολλές και βαρύνουσες. Οι διαπραγματεύσεις κορυφώθηκαν σε μια μαραθώνια συνεδρίαση του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου τον Ιούλιο του 2020, συνολικής διάρκειας πέντε ημερών.

Το αποτέλεσμά τους ήταν ιδιαίτερα θετικό για την Ελλάδα. Ανάμεσα στα 27 κράτη-μέλη της Ενωσης η χώρα μας εξασφάλισε το υψηλότερο ποσοστό ως προς το ΑΕΠ της (περίπου 16% σε όρους ΑΕΠ 2023), συνολικά ένα ποσό περίπου €36 δισ., σχεδόν ισομερώς μοιρασμένο ανάμεσα σε επιχορηγήσεις και δάνεια. Μια ιστορική ευκαιρία όχι μόνο για να επιτευχθεί ανάκαμψη από την πανδημία, αλλά και για να αυξήσουμε μόνιμα την ανταγωνιστικότητα και την παραγωγικότητα της οικονομίας μας.

Το επόμενο βήμα ήταν η κατάρτιση ενός ολοκληρωμένου και κοστολογημένου εθνικού σχεδίου εντός του σφιχτού χρονοδιαγράμματος που έθεσε η Ευρωπαϊκή Ενωση, με καταληκτική ημερομηνία την 30ή Απριλίου 2021. Την ευθύνη αυτή ανέλαβε μια πενταμελής Συντονιστική Επιτροπή με απευθείας αναφορά στον Πρωθυπουργό και σε στενή συνεργασία με όλα τα υπουργεία και φορείς υλοποίησης.

Με την πολύτιμη συνδρομή της Έκθεσης Πισσαρίδη που λειτούργησε ως βάση, η Ελλάδα κατέθεσε στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή το Εθνικό Σχέδιο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας Ελλάδα 2.0 στις 27 Απριλίου 2021, αποτελώντας, μαζί με την Πορτογαλία και τη Γερμανία, τις τρεις πρώτες χώρες που κατέθεσαν το σχέδιό τους.

Το Ελλάδα 2.0 εγκρίθηκε από το Συμβούλιο ECO/FIN στις 13 Ιουλίου 2021. Τόσο κατά τη δημοσίευση όσο και κατά την έγκρισή του έτυχε ιδιαίτερα θετικής υποδοχής από τους ευρωπαϊκούς θεσμούς και τον διεθνή οικονομικό Τύπο, αφού θεωρήθηκε ένα από τα πιο ολοκληρωμένα και φιλόδοξα εθνικά σχέδια.

Το επόμενο μεγάλο στοίχημα ήταν η υλοποίηση του Σχεδίου. Η Ελλάδα εφάρμοσε ένα αποτελεσματικό μοντέλο διακυβέρνησης, με κεντρική παρακολούθηση των μεταρρυθμίσεων και των επενδύσεων που εντάχθηκαν στο Ελλάδα 2.0. Ετσι, κατάφερε να πετυχαίνει έγκαιρα τα προκαθορισμένα ορόσημα και στόχους από τα οποία εξαρτάται η έγκαιρη εκταμίευση πόρων. Παράλληλα, το μοντέλο αυτό επέτρεψε την έγκαιρη αναθεώρηση του σχεδίου, όπου αυτό ήταν αναγκαίο, ώστε να αξιοποιηθούν πλήρως οι διαθέσιμοι πόροι χωρίς να αλλάξει ο αρχικός του πυρήνας.

Τελικά, τι άλλαξε το Σχέδιο Ελλάδα 2.0 για την οικονομία μας;

Το Σχέδιο παρουσιάστηκε για πρώτη φορά στις 31 Μαρτίου 2021. Σε ό,τι αφορά τα μακροοικονομικά αποτελέσματα, προέβλεπε:

• Δημιουργία 180.000 νέων θέσεων εργασίας: Σε σχέση με το 2019, έχουν δημιουργηθεί περισσότερες από 550.000 νέες θέσεις εργασίας.

• Αύξηση του πραγματικού ΑΕΠ κατά 7% μέχρι το 2026: Μόνο μέχρι το 2025, σε σχέση με το 2019, το πραγματικό ΑΕΠ έχει αυξηθεί κατά 10,8% έναντι 7,3% στην Ευρωπαϊκή Ενωση.

• Αύξηση ιδιωτικών επενδύσεων κατά 20%: Μέχρι το 2024, σε σχέση με το 2019, οι επενδύσεις των ιδιωτικών επιχειρήσεων έχουν αυξηθεί σε ονομαστικούς όρους κατά 61%, ενώ οι επενδύσεις των νοικοκυριών έχουν αυξηθεί κατά 177%.

• Αύξηση δημοσίων επενδύσεων: Μέχρι το 2024, σε σχέση με το 2019, οι δημόσιες επενδύσεις έχουν αυξηθεί κατά 92% σε ονομαστικούς όρους.

Συνολικά, μεταξύ 2019 και 2025 ο όγκος επενδύσεων στην Ελλάδα έχει αυξηθεί κατά 83%, μακράν η καλύτερη επίδοση στην ΕΕ και 20 φορές υψηλότερη από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο (4,3%).

Οι παραπάνω επιδόσεις είναι πράγματι πολύ ικανοποιητικές, ειδικά αν αναλογιστεί κανείς τη σημαντική επιδείνωση του διεθνούς πολιτικού και οικονομικού περιβάλλοντος μετά το 2022. Εύλογα όμως μπορεί κάποιος να αντιτείνει ότι μέρος αυτών των αυξήσεων θα είχε σημειωθεί και χωρίς την εφαρμογή του Ελλάδα 2.0. Η αποτελεσματικότητα του προγράμματος δεν μπορεί να αξιολογηθεί μόνο από την εξέλιξη των οικονομικών μεγεθών, αλλά και σε σχέση με τις τάσεις που προϋπήρχαν του ΤΑΑ.

Αυτό ακριβώς είναι το αντικείμενο πρόσφατης μελέτης που δημοσιεύθηκε στο έγκυρο CEPR/VoxEU και αναδημοσιεύθηκε από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Η μελέτη συγκρίνει τις επιδόσεις της Ελλάδας με αυτές της Ιταλίας και της Ισπανίας, αλλά και χώρες της ευρωζώνης που έλαβαν μικρότερη χρηματοδότηση από το ΤΑΑ.

Η Ελλάδα εμφανίζει την πιο ευρεία βελτίωση μεταξύ των τριών υπό εξέταση χωρών. Συγκεκριμένα, εμφανίζει ρυθμούς ανάπτυξης υψηλότερους από την προ πανδημίας τάση, ιδιαίτερα ισχυρή αύξηση των επενδύσεων, σημαντική βελτίωση της απασχόλησης, σημαντική αύξηση της παραγωγικότητας και σημαντικά αναβαθμισμένες μεσοπρόθεσμες αναπτυξιακές προοπτικές.

Τα παραπάνω συνηγορούν στο ότι οι επενδύσεις και οι μεταρρυθμίσεις του ΤΑΑ έχουν συμβάλει στην αύξηση της παραγωγικής δυνατότητας της ελληνικής οικονομίας. Η μελέτη δεν απομονώνει, ούτε μπορεί από μόνη της να αποδείξει την ακριβή επίδραση του ΤΑΑ. Παρέχει όμως πολύ ισχυρές ενδείξεις ότι το Ελλάδα 2.0 συνέβαλε ουσιαστικά σε μια σημαντική θετική μεταβολή στις επιδόσεις της ελληνικής οικονομίας και στη βελτίωση των μεσοπρόθεσμων προοπτικών μέσα από αλλαγή του παραγωγικού της μοντέλου, όπως ο υπογράφων ανέλυσε σε πρόσφατο άρθρο του στο «Βήμα» (19 Ιουλίου 2026). Το ευρήματά της συνάδουν και με τις εκτιμήσεις του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου, του ΟΟΣΑ και της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, οι οποίες όλες δείχνουν σημαντική αύξηση του ελληνικού μεσοπρόθεσμου ρυθμού ανάπτυξης.

Στη συνέντευξη Τύπου της 31ης Μαρτίου 2021, η πρόβλεψη ήταν ότι «το Σχέδιο Ελλάδα 2.0 θα δημιουργήσει μια θεμελιώδη αλλαγή οικονομικού υποδείγματος. Τοποθετώντας την ελληνική οικονομία σε έναν ενάρετο κύκλο αυξημένων επενδύσεων, απασχόλησης και ανάπτυξης, θα προκαλέσει σημαντική αύξηση του ΑΕΠ και θα καταστήσει τις επενδύσεις και τις εξαγωγές κινητήρια δύναμη της ελληνικής οικονομίας».

Τα διαθέσιμα στοιχεία δείχνουν ότι η βασική πρόβλεψη του Σχεδίου έχει σε σημαντικό βαθμό επιβεβαιωθεί.

Το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας είναι μια ιστορία ελληνικής επιτυχίας από την αρχή μέχρι το τέλος.

Ο κ. Μιχάλης Αργυρού είναι προϊστάμενος του Οικονομικού Γραφείου του Πρωθυπουργού.