Μπροστά σε ένα περιβάλλον στο οποίο οι γεωπολιτικές κρίσεις, οι εμπορικοί φραγμοί και η ενεργειακή μετάβαση μεταβάλλουν με μεγάλη ταχύτητα τους όρους που λειτουργεί η παγκόσμια ναυτιλία βρίσκεται ο κλάδος, με την ανάγκη διατήρησης ενός ενιαίου διεθνούς κανονιστικού πλαισίου και της ελευθερίας της ναυσιπλοΐας να αναδεικνύεται σε κορυφαία προτεραιότητα.
Αυτό ήταν ένα από τα βασικά μηνύματα που αναδείχθηκαν στο 27ο Euromed Convention στη Σαρδηνία, τόσο από τον πρώην προεδρο του Διεθνους Ναυτιλιακού Επιμελητηρίου (ICS) και πρόεδρο και διευθύνοντα σύμβουλο του Ομίλου Grimaldi κ. Emanuele Grimaldi όσο και από τον γενικό γραμματέα του ICS κ. Θωμά Καζάκο.
Ο τελευταίος τόνισε ότι από όλες τις προκλήσεις που αντιμετωπίζει σήμερα η ναυτιλία –την απανθρακοποίηση, τους δασμούς, τις λιμενικές χρεώσεις, την ασφάλεια και την ελευθερία της ναυσιπλοΐας– η σημαντικότερη είναι η διατήρηση ενός αποτελεσματικού διεθνούς κανονιστικού πλαισίου.
Όπως επισήμανε, εάν το παγκόσμιο σύστημα μέσα στο οποίο λειτουργεί η ναυτιλία κατακερματιστεί, θα γίνει πολύ δυσκολότερη και η εφαρμογή των πολιτικών για το περιβάλλον, την τεχνολογία και την ενεργειακή μετάβαση.
Η ναυτιλία, άλλωστε, αποτελεί από τη φύση της παγκόσμια δραστηριότητα. Για τον λόγο αυτό, το ICS επιμένει στην ανάγκη οι κανόνες να παραμένουν όσο το δυνατόν περισσότερο διεθνείς και ενιαίοι, αντί να διαμορφώνεται ένα μωσαϊκό περιφερειακών ρυθμίσεων που αυξάνει το κόστος και την πολυπλοκότητα για τις ναυτιλιακές επιχειρήσεις.
Η ελευθερία της ναυσιπλοΐας
Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε στην ελευθερία της ναυσιπλοΐας, σε μια περίοδο κατά την οποία οι σημαντικότερες θαλάσσιες αρτηρίες του πλανήτη βρίσκονται υπό πρωτοφανή πίεση.
Οι επιθέσεις στην Ερυθρά Θάλασσα, η κρίση στα Στενά του Ορμούζ, ο πόλεμος στην Ουκρανία και οι συγκρούσεις στη Μέση Ανατολή έχουν καταστήσει την ασφάλεια των εμπορικών πλοίων και των πληρωμάτων κεντρικό θέμα της διεθνούς ναυτιλιακής ατζέντας.
Ο Θωμά Καζάκος υπογράμμισε ότι για τη διεθνή ναυτιλία η ελευθερία της ναυσιπλοΐας αποτελεί θεμελιώδη αρχή και ότι η διεθνής διέλευση των πλοίων δεν πρέπει να επιβαρύνεται με πρόσθετα εμπόδια ή χρεώσεις που μπορούν να περιορίσουν την ελεύθερη ροή του εμπορίου.
Πάνω απ’ όλα, τόνισε ότι τα εμπορικά πλοία και οι ναυτικοί δεν μπορούν να μετατρέπονται σε ομήρους ή μέσα άσκησης πολιτικής και στρατιωτικής πίεσης.
Στο ίδιο ζήτημα στάθηκε και ο Emanuele Grimaldi, επισημαίνοντας ότι η ελευθερία της ναυσιπλοΐας δεν αποτελεί μια αφηρημένη αρχή του διεθνούς δικαίου. Από αυτήν εξαρτώνται το εμπόριο, οι εφοδιαστικές αλυσίδες και, πρωτίστως, η ανθρώπινη ζωή.
Το κόστος των γεωπολιτικών κρίσεων
Η κρίση στην Ερυθρά Θάλασσα αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα των οικονομικών συνεπειών που προκαλεί η γεωπολιτική αστάθεια στη ναυτιλία.
Η απομάκρυνση των πλοίων από τη Διώρυγα του Σουέζ και η εκτροπή τους γύρω από το Ακρωτήριο της Καλής Ελπίδας αύξησαν σημαντικά τις αποστάσεις των ταξιδιών, την κατανάλωση καυσίμων και τις εκπομπές CO2.
Ταυτόχρονα, απαιτούνται περισσότερα πλοία για να μεταφερθεί ο ίδιος όγκος φορτίου, καθώς κάθε ταξίδι διαρκεί περισσότερο. Το αποτέλεσμα είναι αύξηση του κόστους μεταφοράς και μεγαλύτερη αβεβαιότητα στις παγκόσμιες εφοδιαστικές αλυσίδες.
Ακόμη μεγαλύτερη βαρύτητα αποκτά η κατάσταση στα Στενά του Ορμούζ, καθώς πέραν της οικονομικής διάστασης τίθεται πλέον ευθέως το ζήτημα της ασφάλειας των πληρωμάτων.
Ο κίνδυνος νέων εμπορικών φραγμών
Η ναυτιλιακή βιομηχανία παρακολουθεί παράλληλα με αυξανόμενη ανησυχία την άνοδο του προστατευτισμού.
Ο Manuel Grimaldi προειδοποίησε για τον κίνδυνο ενός κόσμου χωρισμένου σε προστατευμένα οικονομικά μπλοκ, με δασμούς και μονομερείς εμπορικούς περιορισμούς.
Για έναν κλάδο που μεταφέρει περίπου το 80% του παγκόσμιου εμπορίου σε όρους όγκου, η διατήρηση ανοικτών αγορών και δίκαιου ανταγωνισμού αποτελεί βασική προϋπόθεση για τη λειτουργία του.
Η θέση που εκφράστηκε στη Euromed ήταν ότι η διεθνής οικονομία χρειάζεται λιγότερα και όχι περισσότερα εμπόδια μεταξύ παραγωγών και καταναλωτών.
Η δύσκολη εξίσωση της απανθρακοποίησης
Το δεύτερο μεγάλο μέτωπο είναι η πράσινη μετάβαση.
Η διεθνής ναυτιλία έχει δεσμευθεί μέσω του IMO για την επίτευξη καθαρών μηδενικών εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου έως ή περίπου το 2050, ωστόσο η συζήτηση μεταφέρεται πλέον από τον ίδιο τον στόχο στον τρόπο με τον οποίο αυτός μπορεί να επιτευχθεί χωρίς να πληγεί η ανταγωνιστικότητα του θαλάσσιου εμπορίου.
Η θέση που διατυπώθηκε είναι ότι η απανθρακοποίηση απαιτεί παγκόσμιους, ρεαλιστικούς και οικονομικά εφαρμόσιμους κανόνες, αλλά και πολύ μεγαλύτερη διαθεσιμότητα πράσινων καυσίμων.
Τα αποδοτικότερα πλοία αποτελούν μόνο ένα μέρος της λύσης. Απαιτούνται ταυτόχρονα παραγωγή εναλλακτικών καυσίμων σε βιομηχανική κλίμακα, λιμενικές υποδομές για τον ανεφοδιασμό τους και κατάλληλα εκπαιδευμένα πληρώματα.
Προειδοποίηση για ETS και FuelEU
Ιδιαίτερος προβληματισμός εκφράστηκε για τον τρόπο με τον οποίο εφαρμόζονται οι ευρωπαϊκές περιβαλλοντικές πολιτικές.
Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσίασε ο Manuel Grimaldi, το ευρωπαϊκό Σύστημα Εμπορίας Δικαιωμάτων Εκπομπών (ETS) προσθέτει ήδη εκτιμώμενο κόστος περίπου 8 δισ. ευρώ ετησίως στις θαλάσσιες μεταφορές στην Ευρώπη, το οποίο μπορεί να πλησιάσει τα 10 δισ. ευρώ από το 2027.
Σε συνδυασμό με το FuelEU Maritime, υπάρχει ο φόβος ότι μπορεί να προκύψει ένα παράδοξο αποτέλεσμα: αντί περισσότερα φορτία να μεταφέρονται από τον δρόμο στη θάλασσα, όπως επιδιώκει επί δεκαετίες η ευρωπαϊκή πολιτική, το υψηλότερο κόστος των θαλάσσιων υπηρεσιών να προκαλέσει reverse modal shift, επαναφέροντας φορτία στους αυτοκινητοδρόμους.
