Την κατάληξη ενός «πλαισίου μελλοντικής συμφωνίας όσον αφορά τη Γροιλανδία» ανακοίνωσε την Τετάρτη ο πρόεδρος των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ. Η δήλωσή του προκάλεσε έκπληξη μετά από ημέρες αυξανόμενων εντάσεων, που κορυφώθηκαν με την απειλή που διατύπωσε για επιβολή οικονομικών κυρώσεων σε οκτώ στενούς συμμάχους των ΗΠΑ, οι οποίοι έχουν αντιταχθεί στα σχέδιά του να καταλάβει την ημιαυτόνομη περιοχή της Δανίας.
Η άποψη στη Δανία είναι ότι το ζήτημα δεν έχει τελειώσει και ότι οποιαδήποτε συμφωνία πρέπει να επιτευχθεί από κοινού μεταξύ της Γροιλανδίας, της Δανίας και των ΗΠΑ
Τι θα μπορούσε, λοιπόν, να συνεπάγεται αυτή η συμφωνία και πώς θα μπορούσε να γίνει αποδεκτή από τη Δανία και τη Γροιλανδία – οι οποίες έχουν καταστήσει σαφές ότι δεν θα παραιτηθούν από την κυριαρχία του μεγαλύτερου νησιού στον κόσμο στην Αρκτική;
Το BBC συμπύκνωσε τις μέχρι τώρα εξελίξεις και δεδομένα ως εξής:
Τι έχει ειπωθεί για τη συμφωνία-πλαίσιο;
Ο αμερικανός πρόεδρος Τραμπ έκανε την ανακοίνωση στην πλατφόρμα κοινωνικής δικτύωσης Truth την Τετάρτη, μετά από συνομιλίες στο Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ στο Νταβός της Ελβετίας.
«Με βάση μια πολύ παραγωγική συνάντηση που είχα με τον Γενικό Γραμματέα του ΝΑΤΟ, Μαρκ Ρούτε, έχουμε διαμορφώσει το πλαίσιο μιας μελλοντικής συμφωνίας όσον αφορά τη Γροιλανδία», δήλωσε.
Δεν έδωσε λεπτομέρειες, αλλά είπε ότι οι συνομιλίες θα συνεχιστούν για να καταλήξουν σε συμφωνία.
Ο Ρούτε, από την πλευρά του, δήλωσε ότι δεν είχε συζητήσει το βασικό ζήτημα της κυριαρχίας της Δανίας επί της Γροιλανδίας στη συνάντησή του με τον Τραμπ.
Η άποψη στη Δανία είναι ότι το ζήτημα δεν έχει τελειώσει και ότι οποιαδήποτε συμφωνία πρέπει να επιτευχθεί από κοινού μεταξύ της Γροιλανδίας, της Δανίας και των ΗΠΑ.
Η Δανή πρωθυπουργός Μέτε Φρέντερικσεν δήλωσε ότι οι Δανοί μπορούν να διαπραγματευτούν «για όλα τα πολιτικά θέματα: ασφάλεια, επενδύσεις, οικονομία».
«Αλλά δεν μπορούμε να διαπραγματευτούμε για την κυριαρχία μας. Έχω ενημερωθεί ότι ούτε αυτό έχει συμβεί», ανέφερε σε ανακοίνωσή της την Πέμπτη.
Σχεδόν 24 ώρες μετά την ανακοίνωση του Τραμπ, ο πρωθυπουργός της Γροιλανδίας Γενς-Φρέντερικ Νίλσεν δήλωσε ότι δεν γνώριζε τις λεπτομέρειες της υπό συζήτηση συμφωνίας, αλλά ήταν έτοιμος να διαπραγματευτεί μια καλύτερη συνεργασία με τις ΗΠΑ. Η κυριαρχία, ωστόσο, ήταν «κόκκινη γραμμή».
Ερωτηθείς για τον ρόλο της Βρετανίας, ο πρωθυπουργός της χώρας Κιρ Στάρμερ δεν έδωσε λεπτομέρειες, αλλά είπε: «Έχουμε στενό συντονισμό με συμμάχους και άλλους τις τελευταίες ημέρες».
Υπάρχει κάποια λεπτομέρεια; Ποιες είναι οι επιλογές;
Οι New York Times, επικαλούμενοι ανώνυμους αξιωματούχους, ανέφεραν ότι μια ιδέα που συζητείται είναι η Δανία να παραχωρήσει την κυριαρχία της σε μικρές περιοχές της Γροιλανδίας όπου οι ΗΠΑ θα κατασκεύαζαν στρατιωτικές βάσεις.
Αυτή η ρύθμιση θα ήταν παρόμοια με το καθεστώς δύο στρατιωτικών βάσεων στην Κύπρο, οι οποίες ελέγχονται από τη Βρετανία.
Το Ακρωτήρι και η Δεκέλεια βρίσκονται υπό βρετανική κυριαρχία από τότε που η Κύπρος έγινε ανεξάρτητη το 1960. Η συνθήκη αυτή έχει τροποποιηθεί έκτοτε, αλλά ουσιαστικά θεωρείται βρετανικό έδαφος.
Ωστόσο, τόσο η Δανία όσο και η Γροιλανδία έχουν απορρίψει την παραίτηση από την κυριαρχία.
Υποστηρίζοντας την κατάληψη της Γροιλανδίας, ο Τραμπ ανέφερε την απειλή των κινεζικών και ρωσικών πλοίων γύρω από το νησί, παρόλο που η Δανία λέει ότι δεν υπάρχει απειλή «σήμερα» .
Σε αυτό το σημείο, οι σύμμαχοι του ΝΑΤΟ προσπάθησαν να καθησυχάσουν τις ΗΠΑ ότι θα ενισχύσουν την ασφάλεια στην Αρκτική και ο Μαρκ Ρούτε δήλωσε στο πρακτορείο ειδήσεων Reuters την Πέμπτη ότι η συμφωνία-πλαίσιο θα απαιτούσε επίσης αυτή τη συνεισφορά.
«Δεν έχω καμία αμφιβολία ότι μπορούμε να το κάνουμε αυτό αρκετά γρήγορα. Σίγουρα θα το ήλπιζα για το 2026, ελπίζω ακόμη και στις αρχές του 2026».
Μία από τις ιδέες που ζητά η Βρετανία είναι η δημιουργία μιας Αρκτικής Φρουράς, δήλωσε την Πέμπτη η υπουργός Εξωτερικών της χώρας, Ιβέτ Κούπερ, η οποία ήταν «πολύ παρόμοια με την προσέγγιση που ακολούθησε το ΝΑΤΟ για τη Βαλτική Φρουρά» – μια αποστολή για την αύξηση της επιτήρησης των πλοίων στη Βαλτική Θάλασσα μετά την αποκοπή κρίσιμων υποθαλάσσιων καλωδίων.
Θα ικανοποιήσει τον Τραμπ οποιαδήποτε συμφωνία χωρίς «οικειοποίηση»;
Οι ΗΠΑ έχουν στρατιωτική παρουσία στη Γροιλανδία από την εποχή του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου.
Σύμφωνα με συμφωνία του 1951 με τη Δανία, οι ΗΠΑ μπορούν να φέρουν όσα στρατεύματα θέλουν στη Γροιλανδία. Ήδη έχουν περισσότερους από 100 στρατιωτικούς μόνιμα σταθμευμένους στη βάση Πιτουφίκ στο βορειοδυτικό άκρο της επικράτειας.
Έτσι, οι συζητήσεις για την επίτευξη συμφωνίας μπορεί να επικεντρωθούν σε μια επαναδιαπραγμάτευση αυτής της συμφωνίας, σύμφωνα με Αμερικανούς αξιωματούχους.
Και ακόμη κι αν ξεπεραστεί το σημαντικό πολιτικό εμπόδιο της μεταβίβασης της κυριαρχίας, υπάρχει ένα εμπόδιο στο γεγονός ότι όλη η γη στη Γροιλανδία είναι δημόσια και δεν μπορεί να αγοραστεί ή να πωληθεί.
Οι ΗΠΑ έχουν στρατιωτικές βάσεις σε πολλές χώρες -συμπεριλαμβανομένης της Γερμανίας- αλλά δεν αποτελούν κυρίαρχο έδαφος.
Μία τέτοια βάση ανήκει ονομαστικά στην Κούβα – η ναυτική βάση των ΗΠΑ στον κόλπο του Γκουαντάναμο. Ενώ η κυριαρχία στην περιοχή παραμένει κουβανική, οι ΗΠΑ έχουν τον πλήρη έλεγχο από το 1903 – μια συνθήκη που μπορεί να αλλάξει μόνο με τη συγκατάθεση των δύο κυβερνήσεων.
Ωστόσο, πρόκειται για συμφωνία μίσθωσης, και ο Τραμπ έχει επιμείνει ότι μια τέτοια συμφωνία για τη Γροιλανδία δεν είναι αρκετά καλή.
«Οι χώρες πρέπει να έχουν ιδιοκτησία και εσείς υπερασπίζεστε την ιδιοκτησία, όχι τις μισθώσεις. Και θα πρέπει να υπερασπιστούμε τη Γροιλανδία», είπε πριν από δύο εβδομάδες.
Προκειμένου να αποκτήσει το νησί, απείλησε να χρησιμοποιήσει βία – μέχρι που έκανε μια στροφή 180 μοιρών στο Νταβός, όπου εγκατέλειψε την απειλή αυτή προς ανακούφιση των συμμάχων του στο ΝΑΤΟ.
Το ΝΑΤΟ ιδρύθηκε το 1949 με βάση την αρχή ότι μια επίθεση σε έναν σύμμαχο είναι επίθεση σε όλους. Αυτές οι επιθέσεις προορίζονταν να προέλθουν από έξω και η Δανία είχε καταστήσει σαφές ότι μια στρατιωτική επίθεση θα σήμαινε το τέλος της διατλαντικής συμμαχίας, όπου οι ΗΠΑ είναι ο κύριος εταίρος.
Η υπουργός Εξωτερικών της Γροιλανδίας, Βίβιαν Μότσφελντ, και ο υπουργός Άμυνας της Δανίας, Τρέλς Λουντ Πούλσεν, συναντήθηκαν με τον Ρούτε δύο ημέρες πριν από την άφιξη του Τραμπ στην Ελβετία.
«Η κυβέρνηση της Γροιλανδίας δεν έχει ζητήσει από τον γενικό γραμματέα του ΝΑΤΟ να διαπραγματευτεί εκ μέρους της Γροιλανδίας, αλλά ο γενικός γραμματέας έχει μεταφέρει τη θέση και τις κόκκινες γραμμές μας απευθείας στον πρόεδρο Τραμπ», δήλωσε η Μότσφελντ.
Ο Ρούτε δεν έχει επιβεβαιώσει ότι αυτό έχει συμβεί. Μάλιστα έχει δεχτεί επικρίσεις για τους επαίνους που διαρκώς διατυπώνει στον πρόεδρο Τραμπ – σε κάποιο σημείο τον αποκάλεσε «μπαμπά» – και συνέχισε στο ίδιο πνεύμα την Πέμπτη.
«Μπορείτε πάντα να εμπιστευτείτε τον λόγο τον Ντόναλντ Τραμπ. Γι’ αυτό πιστεύω πραγματικά ότι είμαστε πολύ χαρούμενοι που τον έχουμε», δήλωσε ο Ρούτε στο Reuters την Πέμπτη.
Γιατί ο Τραμπ θέλει τη Γροιλανδία;
Ο Τραμπ επιδιώκει να αγοράσει τη Γροιλανδία από τη Δανία από την πρώτη φορά που ανέλαβε τα καθήκοντά του – και δεν είναι ο μόνος πρόεδρος των ΗΠΑ που προσπάθησε να το κάνει.
Ο Τραμπ λέει ότι οι ΗΠΑ χρειάζονται τη Γροιλανδία για να προστατευτούν από πιθανές επιθέσεις από τη Ρωσία και την Κίνα.
Έχει επίσης δηλώσει ότι η Γροιλανδία είναι απαραίτητη για το σχέδιό του να κατασκευάσει ένα αμυντικό σύστημα Golden Dome, σχεδιασμένο να προστατεύει τις ΗΠΑ από πυραυλικές επιθέσεις, και ότι οι Ευρωπαίοι σύμμαχοι θα μπορούσαν να συνεργαστούν σε αυτή την προσπάθεια.
Παράλληλα με τη στρατηγική θέση της Γροιλανδίας, οι ΗΠΑ έχουν μιλήσει για τα τεράστια – και σε μεγάλο βαθμό ανεκμετάλλευτα – αποθέματα σπάνιων γαιών του νησιού, πολλά από τα οποία είναι ζωτικής σημασίας για τεχνολογίες όπως τα κινητά τηλέφωνα και τα ηλεκτρικά οχήματα.
Ο Τραμπ δεν έχει πει ότι οι ΗΠΑ επιδιώκουν να οικειοποιηθούν τον πλούτο της Γροιλανδίας, αλλά ότι ο έλεγχος των ΗΠΑ επί του νησιού «θέτουν τους πάντες σε μια πολύ καλή θέση, ειδικά όσον αφορά την ασφάλεια και τα ορυκτά».
«Είναι ένα deal που ισχύει για πάντα.»
