Το Ιράν και οι Ηνωμένες Πολιτείες ξεκίνησαν διαπραγματεύσεις υψηλού ρίσκου μέσω της μεσολάβησης του Ομάν την Παρασκευή, σε μια προσπάθεια να ξεπεράσουν τις έντονες διαφορές τους σχετικά με το πυρηνικό πρόγραμμα της Τεχεράνης, ενώ μια διαμάχη για τη διεύρυνση της ατζέντας κινδύνευε να εκτροχιάσει τη διπλωματία και να πυροδοτήσει έναν ακόμη πόλεμο στη Μέση Ανατολή.
Ιρανοί αξιωματούχοι έχουν επανειλημμένα δηλώσει ότι δεν θα συζητήσουν τους πυραύλους του Ιράν
Ένας Ιρανός αξιωματούχος δήλωσε στο Reuters ότι οι συνομιλίες δεν είχαν ξεκινήσει επίσημα, αν και τα αιτήματα του Ιράν είχαν διαβιβαστεί στις ΗΠΑ μέσω του Ομάν. Ο αξιωματούχος δήλωσε ότι οι έμμεσες διαπραγματεύσεις «πιθανώς» θα ξεκινήσουν μετά από μια συνάντηση μεταξύ του επικεφαλής διαπραγματευτή των ΗΠΑ και του υπουργού Εξωτερικών του Ομάν. Οι προηγούμενες συνομιλίες Ιράν-ΗΠΑ έχουν υιοθετήσει μια προσέγγιση διπλωματίας τύπου «shuttle» (σ.σ. διπλωματία μέσω απεσταλμένων).
Ενώ και οι δύο πλευρές έχουν δείξει ετοιμότητα να αναβιώσουν τη διπλωματία σχετικά με τη μακροχρόνια πυρηνική διαμάχη της Τεχεράνης με τη Δύση, η Ουάσινγκτον θέλει να επεκτείνει τις συνομιλίες ώστε να καλύψουν τους βαλλιστικούς πυραύλους του Ιράν , την υποστήριξη σε ένοπλες ομάδες στην περιοχή και την «μεταχείριση του ίδιου του λαού τους», δήλωσε την Τετάρτη ο υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ Μάρκο Ρούμπιο.
Ιρανοί αξιωματούχοι έχουν επανειλημμένα δηλώσει ότι δεν θα συζητήσουν τους πυραύλους του Ιράν — ένα από τα μεγαλύτερα τέτοια οπλοστάσια στην περιοχή — και έχουν δηλώσει ότι η Τεχεράνη θέλει αναγνώριση του δικαιώματός της στον εμπλουτισμό ουρανίου. Για την Ουάσινγκτον, η διενέργεια εμπλουτισμού εντός του Ιράν αποτελεί κόκκινη γραμμή.
Μια ιρανική διπλωματική πηγή δήλωσε στο Reuters ότι οποιαδήποτε «παρουσία της CENTCOM (Κεντρικής Διοίκησης των ΗΠΑ) ή οποιωνδήποτε περιφερειακών στρατιωτικών αξιωματούχων στις συνομιλίες μπορεί να θέσει σε κίνδυνο τη διαδικασία των έμμεσων πυρηνικών συνομιλιών μεταξύ του Ιράν και των Ηνωμένων Πολιτειών» στο Ομάν.
Το Ιράν δήλωσε ότι επιθυμεί ο υπουργός Εξωτερικών Αμπάς Αρακτσί και ο απεσταλμένος των ΗΠΑ για τη Μέση Ανατολή, Στιβ Γουίτκοφ, να συζητήσουν μόνο το πυρηνικό ζήτημα στην πρωτεύουσα του Ομάν, Μουσκάτ. Στις συζητήσεις αναμένεται επίσης να συμμετάσχει ο γαμπρός του προέδρου των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ, Τζάρεντ Κούσνερ, ο οποίος βοήθησε στη μεσολάβηση των συνομιλιών για την κατάπαυση του πυρός στη Γάζα.
Πίεση ΗΠΑ σε Ιράν μέσω στρατιωτικής παρουσίας
Η θρησκευτική ηγεσία της Τεχεράνης εξακολουθεί να ανησυχεί βαθιά ότι ο Τραμπ ενδέχεται να συνεχίσει να υλοποιεί τις απειλές του να χτυπήσει το Ιράν μετά από μια στρατιωτική ανάπτυξη του Πολεμικού Ναυτικού των ΗΠΑ κοντά στον Περσικό Κόλπο.
Τον Ιούνιο, οι ΗΠΑ έπληξαν ιρανικούς πυρηνικούς στόχους, συμμετέχοντας στα τελικά στάδια μιας 12ήμερης ισραηλινής εκστρατείας βομβαρδισμού . Η Τεχεράνη έκτοτε έχει δηλώσει ότι οι εργασίες εμπλουτισμού ουρανίου έχουν σταματήσει.
Η ναυτική ενίσχυση των ΗΠΑ, την οποία ο Τραμπ έχει χαρακτηρίσει μια τεράστια «αρμάδα», ακολούθησε την αιματηρή καταστολή των διαδηλώσεων σε εθνικό επίπεδο στο Ιράν τον περασμένο μήνα από την κυβέρνηση, κλιμακώνοντας τις εντάσεις μεταξύ Ουάσινγκτον και Τεχεράνης.
Ο Τραμπ έχει προειδοποιήσει ότι πιθανότατα θα συμβούν «κακά πράγματα» εάν δεν επιτευχθεί συμφωνία, αυξάνοντας την πίεση στην Ισλαμική Δημοκρατία σε μια αντιπαράθεση που έχει οδηγήσει σε αμοιβαίες απειλές για αεροπορικές επιδρομές.
«Ενώ διεξάγονται αυτές οι διαπραγματεύσεις, θα ήθελα να υπενθυμίσω στο ιρανικό καθεστώς ότι ο πρόεδρος έχει πολλές επιλογές στη διάθεσή του, εκτός από τη διπλωματία, ως αρχηγός του ισχυρότερου στρατού στην ιστορία του κόσμου», δήλωσε την Πέμπτη στους δημοσιογράφους η γραμματέας Τύπου του Λευκού Οίκου Καρολίν Λίβιτ.
Οι παγκόσμιες δυνάμεις και τα περιφερειακά κράτη φοβούνται ότι μια διακοπή των διαπραγματεύσεων θα οδηγήσει σε μια ακόμη σύγκρουση μεταξύ των ΗΠΑ και του Ιράν, η οποία θα μπορούσε να επεκταθεί και στην υπόλοιπη περιοχή, πλούσια σε πετρέλαιο.
Το Κρεμλίνο, σύμμαχος του Ιράν, δήλωσε την Παρασκευή ότι ελπίζει ότι οι διαπραγματεύσεις θα αποφέρουν αποτελέσματα και θα οδηγήσουν σε αποκλιμάκωση. Κάλεσε όλες τις πλευρές να επιδείξουν αυτοσυγκράτηση εν τω μεταξύ.
Το Ιράν έχει ορκιστεί ότι θα αντιδράσει σκληρά σε οποιαδήποτε στρατιωτική επίθεση και έχει προειδοποιήσει τις γειτονικές αραβικές χώρες του Κόλπου που φιλοξενούν αμερικανικές βάσεις στην πλούσια σε πετρέλαιο περιοχή ότι θα μπορούσαν να βρεθούν στο στόχαστρο εάν εμπλακούν σε επίθεση.
Η “κόκκινη γραμμή” του Ιράν
Οι διαπραγματευτές στο Ομάν θα πρέπει να ακολουθήσουν την κόκκινη γραμμή του Ιράν όσον αφορά τη συζήτηση για το πυραυλικό του πρόγραμμα, ώστε να καταλήξουν σε συμφωνία και να αποτρέψουν μελλοντική στρατιωτική δράση. Η Τεχεράνη έχει αποκλείσει κατηγορηματικά το ενδεχόμενο συνομιλιών σχετικά με τις «αμυντικές της δυνατότητες, συμπεριλαμβανομένων των πυραύλων και του βεληνεκούς τους».
Σε μια επίδειξη ανυπακοής, η κρατική τηλεόραση του Ιράν μετέδωσε λίγες ώρες πριν από τις συνομιλίες ότι «ένας από τους πιο προηγμένους βαλλιστικούς πυραύλους μεγάλου βεληνεκούς της χώρας, ο Khorramshahr-4», είχε αναπτυχθεί σε μία από τις τεράστιες υπόγειες «πυραυλικές πόλεις» των Φρουρών της Επανάστασης.
Ωστόσο, η Τεχεράνη είναι πρόθυμη να δείξει «ευελιξία στον εμπλουτισμό ουρανίου, συμπεριλαμβανομένης της παράδοσης 400 κιλών ουρανίου υψηλού εμπλουτισμού (HEU) και της αποδοχής μηδενικού εμπλουτισμού στο πλαίσιο μιας συμφωνίας κοινοπραξίας ως λύση», δήλωσαν Ιρανοί αξιωματούχοι στο Reuters την περασμένη εβδομάδα.
Το Ιράν απαιτεί επίσης την άρση των κυρώσεων, οι οποίες επιβλήθηκαν εκ νέου από το 2018, όταν ο Τραμπ εγκατέλειψε την πυρηνική συμφωνία του Ιράν με έξι δυνάμεις το 2015.
Οι Ηνωμένες Πολιτείες, οι Ευρωπαίοι σύμμαχοί τους και το Ισραήλ κατηγορούν την Τεχεράνη ότι χρησιμοποιεί το πυρηνικό της πρόγραμμα ως προκάλυμμα για τις προσπάθειές της να αναπτύξει την ικανότητα παραγωγής όπλων. Το Ιράν υποστηρίζει ότι το πυρηνικό του πρόγραμμα προορίζεται μόνο για ειρηνικούς σκοπούς.
Το Ισραήλ έχει παρομοιάσει τον κίνδυνο των πυραύλων του Ιράν με το πυρηνικό του πρόγραμμα. Ο πρωθυπουργός Μπενιαμίν Νετανιάχου δήλωσε τον Ιανουάριο ότι η «προσπάθεια του Ιράν να κατασκευάσει ατομικά όπλα» και οι «20.000 βαλλιστικοί πύραυλοι» ήταν σαν «δύο καρκινικά οζίδια».
Η επιρροή της Τεχεράνης σε όλη την περιοχή έχει αποδυναμωθεί σοβαρά, με τους περιφερειακούς συμμάχους της – γνωστούς ως «Άξονας της Αντίστασης» – είτε να έχουν διαλυθεί είτε να έχουν πληγεί σοβαρά από το Ισραήλ από την έναρξη της σύγκρουσης Χαμάς-Ισραήλ στη Γάζα το 2023 και την πτώση του Μπασάρ αλ-Άσαντ στη Συρία.
