Γεωπολιτικές εξελίξεις και οικονομικές επιπτώσεις

Οι πρόσφατες εξελίξεις στη Μέση Ανατολή με επίκεντρο το Ιράν επαναφέρουν στο προσκήνιο τη γεωπολιτική ως μηχανισμό μετάδοσης κινδύνου προς την πραγματική οικονομία. Στη συγκεκριμένη περίπτωση καθοριστικό παράγοντα ενδεχόμενων μεσομακροπρόθεσμων αρνητικών επιπτώσεων αποτελεί η διάρκεια της πολεμικής σύγκρουσης και οι πιθανές ζημιές σε κρίσιμες ενεργειακές υποδομές.

Η κλιμάκωση στρατιωτικών γεγονότων σε περιοχές υψηλής συγκέντρωσης ενεργειακών ροών μεταφέρεται άμεσα στις αγορές ενέργειας και μεταφορών, μέσω ανατιμολόγησης κινδύνου, αύξησης μεταβλητότητας και επιβάρυνσης κόστους.

Σε δεύτερο χρόνο, ο ίδιος μηχανισμός δύναται να επηρεάσει τις αποφάσεις κατανάλωσης και επένδυσης, τη ρευστότητα επιχειρήσεων και τις χρηματοπιστωτικές συνθήκες, ιδίως όταν η αβεβαιότητα παρατείνεται και ενσωματώνεται στις προσδοκίες.

Στο πεδίο της ενέργειας καταγράφεται άμεση αντίδραση των τιμών, τόσο στη spot αγορά όσο και στη διαμόρφωση των συμβολαίων μελλοντικής εκπλήρωσης (futures). Η τιμολόγηση ενσωματώνει υψηλότερα ασφάλιστρα κινδύνου για τη διαθεσιμότητα πετρελαίου και φυσικού αερίου και για τη θαλάσσια μεταφορά τους, δεδομένου ότι η περιοχή αποτελεί κρίσιμο κόμβο των παγκόσμιων ροών (20% της διεθνούς αγοράς).

Η μεταβολή αυτή περνά σε διυλισμένα προϊόντα, επηρεάζει το κόστος μεταφορών και τροφοδοτεί ανατιμήσεις σε κλάδους με υψηλή ενεργειακή ένταση. Η επίπτωση στο γενικό επίπεδο τιμών λειτουργεί αρχικά μέσω του ενεργειακού σκέλους και στη συνέχεια μέσω δευτερογενών μετακυλίσεων σε τιμολόγια και μακροχρόνιες συμβάσεις. Η διάρκεια καθορίζει το εύρος της διάχυσης, καθώς οι βραχύτερες μεταβολές αντιμετωπίζονται ευκολότερα μέσω αποθεμάτων, πράξεων αντιστάθμισης κινδύνου και προσωρινών προσαρμογών τιμολόγησης.

Σε μια παρατεταμένη περίοδο υψηλών τιμών παρατηρούνται επιπτώσεις στην παραγωγική διάρθρωση και στις αποφάσεις σχετικά με τις μελλοντικές κεφαλαιουχικές δαπάνες. Στις θαλάσσιες μεταφορές η επίδραση είναι επίσης άμεση και μετρήσιμη. Η ζώνη αυξημένου κινδύνου διευρύνεται, τα ασφάλιστρα κινδύνου αυξάνονται, τα ναύλα αναπροσαρμόζονται και μέρος του στόλου αναπροσαρμόζει τα δρομολόγια και τους χρόνους παράδοσης.

Οι καθυστερήσεις, η ανάγκη για πρόσθετη ασφάλιση και η ανακατεύθυνση ροών αυξάνουν το συνολικό κόστος logistics. Η επιβάρυνση αυτή ισοδυναμεί με κόστος συναλλαγών που διαχέεται στις τιμές, με μεγαλύτερη ένταση στα ενδιάμεσα αγαθά και στην μεταποίηση. Η διάρκεια της νέας κρίσης παραμένει και σε αυτό το πεδίο ο σημαντικότερος παράγοντας καθορισμού των μελλοντικών τάσεων.

Στο χρηματοπιστωτικό πεδίο παρατηρείται ανατιμολόγηση κινδύνου, με ενίσχυση της μεταβλητότητας, πτώση των μετοχικών αποτιμήσεων και με μετακίνηση τοποθετήσεων προς ασφαλέστερα στοιχεία ενεργητικού. Η εξέλιξη αυτή δύναται να αυξήσει το κόστος χρηματοδότησης για επιχειρήσεις και κράτη, ιδίως στον κλάδο των μεταφορών και στις επιχειρήσεις όπου η ενέργεια αποτελεί σημαντικό παράγοντα κόστους, π.χ. χημική και βαριά βιομηχανία.

Η νομισματική πολιτική καλείται να ισορροπήσει μεταξύ σταθερότητας τιμών και ρυθμών μεγέθυνσης, καθώς οι πιέσεις από την πλευρά της προσφοράς τείνουν να διατηρούν τις πληθωριστικές συνιστώσες, ειδικά αν έχουμε μια μακρά χρονικά σύγκρουση, ενώ η δυναμική της ζήτησης τείνει να εξασθενεί όταν η αβεβαιότητα παρατείνεται.

Για την Ευρωπαϊκή Ενωση η κατάσταση αναδεικνύει την εξάρτηση από εξωγενείς ενεργειακές μεταβολές και από θαλάσσιους διαύλους στους οποίους έχει ενταθεί ο κίνδυνος.

Για την Ελλάδα, η άμεση επίδραση αποτυπώνεται στο ενεργειακό ισοζύγιο και στη ναυτιλία, με αυξημένα κόστη ασφάλισης και λειτουργίας και με μεγαλύτερη αβεβαιότητα στον επιχειρησιακό σχεδιασμό. Η οικονομική πολιτική οφείλει να αναπροσαρμόζεται αναλόγως του χρονικού ορίζοντα της διαταραχής, με στοχευμένη προστασία των ευάλωτων.

Παράλληλα κρίνεται απαραίτητη η επιτάχυνση των επενδύσεων εξοικονόμησης, δικτύων και αποθήκευσης ενέργειας. Η διάρκεια θα καθορίσει αν η επίδραση παραμείνει στο επίπεδο πρόσκαιρης μεταβλητότητας ή αν εξελιχθεί σε ευρύτερη επιβράδυνση με επίμονες πιέσεις στο κόστος ζωής.

Ο κ. Δημήτρης Λιάκος είναι οικονομολόγος.

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟΣ ΤΑΧΥΔΡΟΜΟΣ (ΟΤ) – ΤΟ ΒΗΜΑ ΤΗΣ ΚΥΡΙΑΚΗΣ