FCAS: Το άδοξο τέλος του ευρωπαϊκού μαχητικού αεροσκάφους και η τελευταία προσπάθεια

Η κατάρρευση του προγράμματος για το ευρωπαικό μαχητικό αεροσκάφους επόμενης γενιάς (FCAS) κάτω απο τις αγεφύρωτες διαφορές των βασικών πρωταγωνιστών, της γαλλικής Dassault και της γερμανικής Airbus, ανέδειξε -πέραν των άλλων – τα όρια και τους «περιορισμούς» των κοινών έργων στον τομέα της άμυνας.

Η εγκατάλειψη του φιλόδοξου project στο οποίο πλην της Γερμανίας και της Γαλλίας, συμμετείχε και η Ισπανία δεν είναι άγνωστη ούτε συμβαίνει για πρώτη φορά. Σχεδόν είναι η επανάληψη ενος εξίσου πολλά υποσχόμενου σχεδίου ανάπτυξης κοινού μαχητικου αεροσκάφους, του Eurofighter που είχε ξεκινήσει πριν απο τέσσερις δεκαετίες και είχε την ίδια κατάληξη :  Η Γαλλία ακολούθησε το δικό της δρόμο δημιουργώντας το Dassault Rafale και οι αρχικοι συνεργάτες της (Ιταλία, Γερμανία, Βρετανία και Ισπανία) προχώρησαν με την ανάπτυξη του Eurofighter Typhoon.

«Καθαρή βλακεία»

Για σχεδόν μια δεκαετία, το Future Combat Air System (FCAS) -ένα πρόγραμμα αξίας 100 δισεκατομμυρίων ευρώ – ενσάρκωνε ένα νέο όραμα για την ευρωπαϊκή στρατιωτική δύναμη που θα μπορούσε να οδηγήσει στην κατασκευή όχι μόνο ενός μαχητικού αεροσκάφους, αλλά ενός ολόκληρου δικτυωμένου συστήματος αεροσκαφών, drones, αισθητήρων και δορυφόρων, ικανό να ανταγωνιστεί τα πιο εξελιγμένα στρατιωτικά αεροσκάφη στον κόσμο.

Ο Γάλλος πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν μαζι με τον πρωθυπουργό Σεμπαστιάν Λεκορνί, μαζι με στέλεχος της γαλλικής Dassault

Παράλληλα, η θετική έκβαση του σχεδίου θα μπορούσε να σημάνει τη «χειραφέτηση» των ευρωπαϊκών κρατών έναντι της αμερικανικής κυριαρχίας αλλά και την ουσιαστική -και όχι μόνον ρητορική – υποστήριξη της στρατηγικής αυτονομίας της Ευρώπης.

Ο πρωθυπουργός του Βελγίου Μπρα ντε Βέβερ, χαρακτήρισε την αποτυχία του FCAS ως «καθαρή βλακεία», προειδοποιώντας ότι οι ευρωπαϊκές χώρες επέλεξαν να είναι «άσχετες σε ένα κρίσιμο τμήμα της αεροπορικής άμυνας».

Belgium’s PM Bart De Wever has slammed France and Germany for failing to agree on a joint program to build a new fighter jet.https://t.co/8kCUv7VTJE

— POLITICOEurope (@POLITICOEurope) June 9, 2026

Οπως υποστηρίζει το Politico, υπάρχουν τρεις βασικές επιλογές για το μέλλον.

Η μία είναι οι χώρες να προσπαθήσουν να ακολουθήσουν τον δικό τους δρόμο και να κατασκευάσουν τα δικά τους μαχητικά — κάτι που προτείνουν ήδη γερμανικές εταιρείες και το οποίο η Dassault υποστηρίζει εδώ και καιρό ότι η Γαλλία μπορεί να κάνει. Αλλωστε, ο επικεφαλής της Dassault ήταν ένθερμος οπαδός της γαλλικής αυτονόμησης. Ωστόσο, η ανάπτυξη αεροσκαφών ξεχωριστά θα μπορούσε να οδηγήσει σε αλληλοεπικάλυψη, ενώ οι εθνικοί προϋπολογισμοί ενδέχεται να μην μπορούν να αντέξουν το βάρος.

Διαφορετικά, οι χώρες θα μπορούσαν να στραφούν στο F-35 της Lockheed Martin, το οποίο είναι πιο προηγμένο από τα υπάρχοντα ευρωπαϊκά ανταγωνιστικά μοντέλα. Η Γερμανία ήδη επιδιώκει να επεκτείνει τον στόλο της, ενώ το Βέλγιο διαθέτει ήδη τα αεροσκάφη αυτά. Υπάρχουν ακόμη αρκετές χώρες που έχουν εντάξει το αμερικανικό F-35 στην πολεμική τους αεροπορία. Απο τη Βρετανία ,την Ολλανδία και τη Δανία, έως τη Νορβηγία και την Ιταλία ενω άλλες οκτώ -μεταξύ των οποίων η Ελλάδα αλλά και η Γερμανία – έχουν παραγγείλει το αεροσκάφος της  Lockheed Martin.  Αντίθετα, ούτε η Γαλλία ούτε η Ισπανία προχωρούν στην αγορά του αμερικανικού αεροσκάφους.

Τέλος, οι χώρες θα μπορούσαν να συμμετάσχουν σε υπάρχοντα προγράμματα — κυρίως στο Global Combat Air Programme υπό την ηγεσία της Ιταλίας, της Ιαπωνίας και του Ηνωμένου Βασιλείου — ή να προσπαθήσουν να διασώσουν τμήματα του FCAS, όπως τα μη επανδρωμένα αεροσκάφη και το λεγόμενο «combat cloud».

Η τελευταία προσπάθεια

Η τελευταία εκδοχή , της διάσωσης του κοινού project, φαίνεται ότι αποτελεί επιλογή για τη Γερμανία και τη Γαλλία, όπως ανέφερε ο Γερμανός καγκελάριος Φρίντριχ Μέρτς υποστηρίζοντας χαρακτηριστικά ότι η κεντρική ιδέα του συστήματος άμυνας FCAS είναι μια «μεγάλη ευκαιρία για ένα κεντρικό γερμανικό-γαλλικό αμυντικό έργο που θέλουμε να υλοποιήσουμε μαζί».

Wir behalten den Kern von FCAS als europäisches System der Systeme bei. So entstehen neue Chancen für moderne Kampfflugzeuge, die unsere gemeinsame Sicherheit wirklich stärken.

— Bundeskanzler Friedrich Merz (@bundeskanzler) June 10, 2026

Σύμφωνα με το euronews, που επικαλείται το Γαλλικό πρακτορείο ειδήσεων (Agence France-Presse -AFP) , έχει δημιουργηθεί ήδη κοινοπραξία με επικεφαλής την Airbus με την ονομασία Team Gen 6 με στόχο ένα έργο μαχητικών αεροσκαφών έκτης γενιάς με σαφή γερμανική υποστήριξη που θα παρουσιαστεί αύριο Πέμπτη στο Βερολίνο.

Η Airbus δήλωσε ότι οι εταιρείες έχουν ήδη υποβάλει έγγραφο θέσης στον Γερμανό υπουργό Άμυνας Μπόρις Πιστόριους, στο οποίο σκιαγραφείται το όραμά τους για ένα μαχητικό αεροσκάφος έκτης γενιάς.

Η κοινοπραξία προτρέπει τη γερμανική κυβέρνηση να διασφαλίσει ότι οι συμβάσεις θα ανατεθούν «πλήρως και εγκαίρως» μέχρι το δεύτερο εξάμηνο του 2026, ανέφερε το πρακτορείο ειδήσεων, επικαλούμενο πρόσβαση στο έγγραφο.

Μια πηγή που εμπλέκεται στο έργο δήλωσε ότι η συμφωνία θα μπορούσε να υπογραφεί ιδιωτικά από τις συμμετέχουσες εταιρείες ήδη από την Τετάρτη.
Εκτός από την Airbus, η συμμαχία περιλαμβάνει τον ευρωπαϊκό κατασκευαστή πυραύλων MBDA και έξι γερμανικές εταιρείες: Hensoldt, Diehl Defence, MTU Aero Engines, Liebherr, Autoflug και Rohde & Schwarz.

Ο Γερμανός υπουργός Άμυνας Μπόρις Πιστόριους σε δηλώσεις του στους δημοσιογράφους την Τρίτη ήταν φειδωλός για το έργο κάνοντας λόγο για «μια πιθανότητα», αλλά πρόσθεσε ότι το Βερολίνο εξετάζει επίσης εναλλακτικές λύσεις, συμπεριλαμβανομένης της αγοράς επιπλέον μαχητικών αεροσκαφών F-35 αμερικανικής κατασκευής ή της συμμετοχής σε άλλα προγράμματα ανάπτυξης αεροσκαφών. Είπε ακομα ότι οι συνομιλίες με διάφορα «ενδιαφερόμενα μέρη» για το θέμα βρίσκονται σε εξέλιξη εδώ και μήνες.

Η προσπάθεια της Ρώμης ή FCAS vs GCAP

Η Ιταλία, όπως είναι γνωστό συμμετέχει μαζι με τη Μεγάλη Βρετανία και την  Ιαπωνία στο ανταγωνιστικό πρόγραμμα του Global Combat Air Programme (GCAP) που δρομολογηθηκε πριν απο τέσσερα χρόνια (Δεκέμβριος του 2022) με στόχο την παράδοση ενός μαχητικού αεροσκάφους νέας γενιάς έως το 2035, το οποίο θα ενσωματώνει επανδρωμένες και μη επανδρωμένες πλατφόρμες, αισθητήρες και δίκτυα δεδομένων.

Σύμφωνα με το Politico, οι εταίροι στο «παγκόσμιο μαχητικό» είναι – μάλλον – επιφυλακτικοί, ως προς τον κίνδυνο αποδυνάμωσης του προγράμματος με την προσθήκη νέων μελών.

Γραφική αναπαράσταση για το Global Combat Air Programme -GCAP

Ωστόσο, υπάρχουν πιθανά πλεονεκτήματα, όπως δηλώνει ο Αλεσάντρο Μαρόνε, επικεφαλής του προγράμματος άμυνας, ασφάλειας και διαστήματος στο ιταλικό Istituto Affari Internazionali. Μιλώντας στο ιταλικό περιοδικό Startmag , είχε πει ότι η συμμετοχή της Γερμανίας στο GCAP θα «ανασυνθέσει τον ιστορικό πυρήνα» της συνεργασίας που δημιούργησε τα αεροσκάφη Tornado και Eurofighter, ενώ το οικονομικό, βιομηχανικό και στρατιωτικό βάρος του Βερολίνου θα μπορούσε να προσδώσει στο πρόγραμμα «μια πολύ πιο έντονη ευρωπαϊκή διάσταση» και να το καταστήσει «το κύριο σημείο αναφοράς για άλλες ευρωπαϊκές χώρες».

Τα θέματα συνεργασίας και αμυντικών εξοπλισμών εκτός απο τις δυνατότητες και τις κατάλληλες συνθήκες για να προχωρήσουν χρειάζονται -κυρίως- πολιτική βούληση και αποφάσεις.

Δεν είναι τυχαία εδω η δέσμευση Ιταλίας και Γερμανίας για στενότερη συνεργασία στον τομέα της Αμυνας , θέμα που απασχόλησε την πρωθυπουργό Τζόρτζια Μελόνι και τον Φρίντριχ Μέρτς κατα την επίσκεψη του Γερμανού καγκελάριου στην ιταλική πρωτεύουσα, τον περασμένο Ιανουάριο. Μεταξύ των θεμάτων αυτης της ενότητας -σύμφωνα με τα ιταλικά ΜΜΕ- υπήρχε και το ζήτημα της συμμετοχής στο GCAP.

Νωρίτερα, τον Δεκέμβριο, η Ιταλία δήλωσε ότι η Γερμανία και η Αυστραλία ενδέχεται να ενδιαφέρονται να συμμετάσχουν στο GCAP.