Πόσο εύκολο είναι να ασκηθεί πίεση με οικονομικά μέσα στο Ιράν και να «επιλυθεί» με τέτοια μέσα, χωρίς επαναφορά ανοιχτού πολέμου Ουάσινγκτον-Τεχεράνης, η κρίση στη Μέση Ανατολή;
Αφενός, ανώτατοι αξιωματούχοι της κυβέρνησης Τραμπ εντείνουν την οικονομική πίεση, αναδεικνύοντας τη μείωση των τιμών του πετρελαίου σε πρωτεύοντα στόχο.
Μάλιστα, δεσμεύονται για την επιβολή πρωτοφανών, όπως λένε, οικονομικών κυρώσεων, οι οποίες θα αναγκάσουν την Τεχεράνη να ανοίξει ξανά τα Στενά του Ορμούζ.
Όμως, αργά το βράδυ της Πέμπτης, το Ιράν έπληξε δύο πλοία των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων στα στενά, σύμφωνα με δηλώσεις αξιωματούχων των ΗΑΕ.
Με τα πλήγματα αυτά, φαίνεται ότι οι οικονομικές κυρώσεις δεν επηρεάζουν σημαντικά το Ιράν τουλάχιστον όσον αφορά την υλοποίηση στρατιωτικών κινήσεων, ακόμα και όταν οι δισταγμοί του προέδρου των ΗΠΑ για την επιστροφή στην ένοπλη σύρραξη είναι εμφανείς.
Επιμένει στην αντίσταση το Ιράν
Καθώς ο Τραμπ βασίζεται όλο και περισσότερο στον ναυτικό αποκλεισμό των ιρανικών λιμανιών ως μέσο οικονομικής πίεσης προς την Τεχεράνη, η ηγεσία του Ιράν επιχειρεί να δείξει ότι δεν θα υποχωρήσει και ότι θα κρατήσει τα Στενά κλειστά, έως ότου οι τιμές της ενέργειας αναγκάσουν τις ΗΠΑ να υπαναχωρήσουν, επισημαίνουν αναλυτές που επικαλείται η Wall Street Journal.
Αν η Τεχεράνη έχει αντλήσει ένα «δίδαγμα» από τις προηγούμενες… αναμετρήσεις, αυτό είναι ότι με αρκετή υπομονή η Ουάσιγκτον είναι αυτή που θα… στρίψει πρώτη, αναφέρει χαρακτηριστικά ο Ali Vaez, αναπληρωτής διευθυντής του προγράμματος για τη Μέση Ανατολή και τη Βόρεια Αφρική στο International Crisis Group.
«Για ένα καθεστώς που πιστεύει ότι μάχεται για την επιβίωσή του… οι υπαρξιακές απειλές τείνουν να χαλυβδώνουν την αποφασιστικότητα, και όχι να καπελώνουν την αντίσταση του Ιράν», πρόσθεσε.
Μέση Ανατολή: Η διπλωματική λύση απομακρύνεται
Η Ουάσιγκτον άφησε να εννοηθεί αυτή την εβδομάδα ότι θα επιβάλει νέους περιορισμούς στην οικονομία του Ιράν μέσα στις επόμενες ημέρες. Ο Υπουργός Οικονομικών, Scott Bessent, δήλωσε ότι πρόκειται για ένα συνδυαστικό χτύπημα, μαζί με τον ναυτικό αποκλεισμό των ιρανικών λιμανιών από τις ΗΠΑ.
Οι προσπάθειες και των δύο πλευρών να προκαλέσουν οικονομική ζημία η μία στην άλλη τις απομακρύνουν ακόμη περισσότερο από τη διπλωματική διέξοδο στην οποία έδειχναν να καταλήγουν με τη συμφωνία του Ιουνίου.
Υπενθυμίζεται ότι η εν λόγω συμφωνία προέβλεπε οικονομικά ανταλλάγματα για την Τεχεράνη, υπό τον όρο ότι θα άνοιγε ξανά τα στενά και θα προχωρούσε σε ουσιαστικές διαπραγματεύσεις για το πυρηνικό της πρόγραμμα.
Οι δύο στόχοι του Τραμπ…
Ο Αντιπρόεδρος JD Vance προσδιόρισε τις προτεραιότητες της κυβέρνησης την Πέμπτη, δηλώνοντας στο Fox News ότι η διατήρηση των τιμών της ενέργειας σε χαμηλά επίπεδα αποτελεί τον «νούμερο ένα στόχο».
«Και στη συνέχεια, προφανώς, ο στόχος νούμερο δύο είναι να διασφαλίσουμε ότι το Ιράν δεν θα αποκτήσει ποτέ πυρηνικά όπλα», δήλωσε ο Vance. «Αισθάνομαι σίγουρος ότι επιτυγχάνουμε και τους δύο αυτούς στόχους».
«Και οι δύο στόχοι είναι εξίσου σημαντικοί για τον πρόεδρο», δήλωσε στους δημοσιογράφους την Παρασκευή η εκπρόσωπος Τύπου του Λευκού Οίκου, Karoline Leavitt.
«Γι’ αυτό η κυβέρνηση έχει καταβάλει τόσες προσπάθειες για να διατηρήσει τις αγορές σταθερές. Άλλη μία προτεραιότητα του προέδρου είναι ότι το Ιράν δεν θα αποκτήσει ποτέ πυρηνικό όπλο», είπε η ίδια, «και αυτό είναι κάτι που θα φέρει εις πέρας ούτως ή άλλως».
…και τα «ερωτηματικά» για τα πυρηνικά του Ιράν
Ο Τραμπ ξεκίνησε τον πόλεμο στη Μέση Ανατολή δηλώνοντας ότι σκοπός του ήταν να αναγκάσει το Ιράν σε μια συμφωνία που θα το εμπόδιζε να αποκτήσει πυρηνικά όπλα.
Καθώς όμως η σύγκρουση παρατείνεται και η Τεχεράνη έχει επιβάλει έναν έλεγχο που δεν διέθετε στο παρελθόν επί των παγκόσμιων ενεργειακών ροών στα Στενά, οι προτεραιότητές του φαίνεται να έχουν μετατοπιστεί.
Όπως αναφέρει η Wall Street Journal, ο Λευκός Οίκος εμφανίζεται όλο και πιο απαισιόδοξος τις τελευταίες εβδομάδες σχετικά με την επίτευξη μιας τελικής διευθέτησης για το πυρηνικό πρόγραμμα με την Τεχεράνη.
Γι’ αυτό και ο Τραμπ έχει επικεντρωθεί στο να «πιέσει» την ήδη πληγείσα οικονομία του Ιράν, ώστε το καθεστώς να αναγκαστεί σε μια συμφωνία για το άνοιγμα της θαλάσσιας οδού. Αυτό θα του επέτρεπε να διακηρύξει τη νίκη του στον πόλεμο και να προχωρήσει παρακάτω, ανέφεραν Αμερικανοί αξιωματούχοι που επικαλείται η WSJ.
Για το Ιράν, ο έλεγχος των Στενών του επιτρέπει να εγείρει αξιώσεις έναντι των ΗΠΑ, χωρίς να χρειάζεται να κάνει καμία παραχώρηση όσον αφορά τον πυρήνα του πυρηνικού του προγράμματος.
Ιρανοί αξιωματούχοι πιστεύουν ότι ο χρόνος λειτουργεί υπέρ τους και έχουν διευρύνει τα αιτήματά τους για το επανανοιγμα του Ορμούζ. Η Τεχεράνη δηλώνει ότι οι ΗΠΑ πρέπει να τερματίσουν τον πόλεμο, να άρουν τον αποκλεισμό τους και να παράσχουν ελάφρυνση από τις εξοντωτικές κυρώσεις και το πάγωμα των ιρανικών κεφαλαίων.
Μέση Ανατολή: Ποιος θα υποχωρήσει πρώτος;
Το κεντρικό ερώτημα της σύγκρουσης στη Μέση Ανατολη είναι πλέον το εξής: ποια πλευρά θα υποχωρήσει πρώτη υπό το βάρος της οικονομικής πίεσης. Ο πόλεμος των λέξεων κλιμακώθηκε την Παρασκευή.
«Αφού ολοκληρώσουμε την ήττα του Ιράν, το οποίο υφίσταται μια βαριές απώλειες, πολύ σύντομα θα ανακηρύξω τα Στενά του Ορμούζ έδαφος των Ηνωμένων Πολιτειών», δήλωσε ο Τραμπ κατά τη διάρκεια ομιλίας του στην πολιτεία της Νέας Υόρκης την Παρασκευή.
Αξιωματούχος του Λευκού Οίκου δήλωσε αργότερα ότι τα σχόλια του Τραμπ έγιναν χάριν αστεϊσμού.
Σε απάντησή του ο υφυπουργός Εξωτερικών του Ιράν, Kazem Gharibabadi, ανέφερε στην πλατφόρμα X ότι «τα Στενά του Ορμούζ ήταν ιρανικά, είναι ιρανικά και θα παραμείνουν ιρανικά. Αυτό το πέρασμα θα κλείνει και θα ανοίγει μόνο υπό τις διαταγές του Ιράν».
Ο Υπουργός Άμυνας Pete Hegseth δήλωσε την Πέμπτη ότι το Πολεμικό Ναυτικό θα μπορούσε να διατηρήσει τον αποκλεισμό στο Ιράν επ’ αόριστον. Αμερικανοί αξιωματούχοι ανέφεραν ότι ο στρατός προετοιμάζεται να αντικαταστήσει το αεροπλανοφόρο USS Abraham Lincoln στην περιοχή με το USS George Washington, εν μέσω αυξανόμενων ανησυχιών για τις συνθήκες διαβίωσης στο Lincoln και την καταπόνηση των στρατευμάτων από τις παρατεταμένες αναπτύξεις κατά τη διάρκεια του πολέμου.
Ο αποκλεισμός συνεχίζεται…
Το Ιράν έχει χρησιμοποιήσει επανειλημμένα βία για να κρατήσει τα εμπορικά πλοία εκτός των στενών. Αναλυτές επισημαίνουν ότι η ικανότητα της Τεχεράνης για στρατιωτική κλιμάκωση καθιστά δυσκολότερο για την Ουάσιγκτον το να αποσπάσει παραχωρήσεις αποκλειστικά και μόνο μέσω οικονομικής πίεσης.
Η επίθεση σε πλοία που συνδέονται με την κρατική εταιρεία πετρελαίου National Oil Co. των Ηνωμένων Ααραβικών Εμιράτων ανέβασε τον συνολικό αριθμό των πληγμάτων στα έξι μέχρι στιγμής για τον Αύγουστο. Τα ΗΑΕ, ένας από τους σημαντικότερους εξαγωγείς πετρελαίου, έχουν καταβάλει προσπάθειες να προωθήσουν αθόρυβα τα φορτία τους μέσω του Ορμούζ, παρά τον ασφυκτικό έλεγχο που επιβάλλει το Ιράν.
Η θαλάσσια δίοδος παραμένει σε μεγάλο βαθμό κλειστή, καθώς τα περισσότερα πλοία εμφανίζονται απρόθυμα να τη διασχίσουν χωρίς την έγκριση του Ιράν, ενώ όσα το πράττουν, χρησιμοποιούν τη βόρεια διαδρομή που ελέγχεται από την Τεχεράνη.
Σύμφωνα με δεδομένα εντοπισμού πλοίων από την εταιρεία Kpler, 13 σκάφη διέσχισαν την Πέμπτη την θαλάσσια οδό. Εννέα εξ αυτών ακολούθησαν τη διαδρομή που τελεί υπό ιρανική διοίκηση. Η κίνηση κατά τη διάρκεια αυτού του μήνα έχει επιβραδυνθεί σε σύγκριση με τον Ιούλιο, όταν ο μέσος όρος των διελεύσεων από τα Στενά ανερχόταν σε 26 πλοία ημερησίως.
…ενώ τα αποθέματα πετρελαίου «βουλιάζουν»
Οι διεθνείς τιμές του πετρελαίου παρουσιάζουν διακυμάνσεις κάτω από τα 90 δολάρια το βαρέλι τις τελευταίες ημέρες. Οι ροές από τα Στενά παραμένουν περιορισμένες, ωστόσο οι παραγωγοί της περιοχής έχουν καταφέρει να βρουν εναλλακτικές λύσεις παράκαμψης για να διατηρήσουν την κίνηση του αργού πετρελαίου.
Παρόλα αυτά, οι συνεχιζόμενες αναταράξεις συρρικνώνουν τα παγκόσμια αποθέματα πετρελαίου, μειώνοντας την ικανότητα της αγοράς να απορροφά κραδασμούς (shocks).
«Οι λανθάνουσες εντάσεις μεταξύ των ΗΠΑ και του Ιράν σχετικά με το καθεστώς της θαλάσσιας οδού θα διατηρήσουν τον κίνδυνο μιας νέας κρίσης –και ενός ακόμη κλεισίματος– σε σχετικά υψηλά επίπεδα κατά το υπόλοιπο του 2026», ανέφεραν σε σημείωμά τους προς τους πελάτες οι αναλυτές της εταιρείας συμβούλων Eurasia Group.
Μέση Ανατολή: Νέες οικονομικές κυρώσεις από ΗΠΑ
Ενόψει των ενδιάμεσων εκλογών φαίνεται ότι ο Τραμπ θέλει να περιορίσει τις επιπτώσεις του πολέμου επί των ΗΠΑ, γι’ αυτό και αποφεύγει την επιστροφή στις συγκρούσεις, επιλέγοντας αντ’ αυτού την οικονομική πίεση επί του Ιράν.
Σύμφωνα με δημοσίευμα της The Wall Street Journal, οι σύμβουλοι του προέδρου συνέβαλαν καθοριστικά στην στροφή αυτή, αφότου παρουσίασαν στοιχεία για τη ζημία που έχουν ήδη προκαλέσει οι κυρώσεις στο καθεστώς.
Μάλιστα, ο Bessent τόνισε ότι η πίεση θα ενταθεί, αφού επιπλέον μέτρα θα ανακοινωθούν την επόμενη εβδομάδα
Ο Miad Maleki, πρώην ανώτατο στέλεχος του Υπουργείου Οικονομικών που εργάζεται πλέον στο Foundation for Defense of Democracies, δήλωσε ότι οι εξαγωγές πετρελαίου του Ιράν έχουν υποχωρήσει από τα δύο εκατομμύρια βαρέλια την ημέρα πριν από τον αποκλεισμό του Απριλίου, σχεδόν στο μηδέν.
Πρόσθεσε, επίσης, ότι η Τεχεράνη αντιμετωπίζει έλλειμμα περίπου 29 εκατομμυρίων λίτρων την ημέρα στα αποθέματα βενζίνης, το οποίο δεν μπορεί να καλύψει λόγω του αποκλεισμού.
«Ο αποκλεισμός μπορεί να γονατίσει το καθεστώς, εάν η Ουάσιγκτον καταστήσει σαφές ότι η άρση του δεν θα γίνει βάσει ενός χρονοδιαγράμματος το οποίο η Τεχεράνη έχει την πολυτέλεια να περιμένει να εκπνεύσει», δήλωσε.
