Ενθουσιώδης ήταν η υποδοχή που επεφύλαξαν οι αγορές στην είδηση ότι επετεύχθη μια κατ’ αρχήν συμφωνία μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν για ειρήνευση. Και δικαίως, αν αναλογιστεί κανείς την τεράστια σημασία που έχουν τα Στενά του Ορμούζ για την παγκόσμια οικονομία.
Καμία περιοχή του κόσμου δεν παράγει περισσότερο πετρέλαιο και φυσικό αέριο από τις χώρες που περιβάλλουν τον Περσικό Κόλπο. Το μεγαλύτερο μέρος αυτής της ενέργειας μπορεί να εξαχθεί μόνο με δεξαμενόπλοια που διασχίζουν τα Στενά του Ορμούζ, τα οποία ουσιαστικά παραμένουν κλειστά από το τέλος Φεβαρουαρίου, όταν ξεκίνησε ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή, με τους βομβαρδισμούς ΗΠΑ και Ισραήλ εναντίον του Ιράν.
Η αναταραχή έχει προκαλέσει κλυδωνισμούς στην παγκόσμια οικονομία. Οι προμήθειες πετρελαίου, φυσικού αερίου και άλλων εμπορευμάτων έχουν συμπιεστεί, εκτινάσσοντας τις τιμές σε δυσθεώρητα ύψη.
Ωστόσο, η επιστροφή στην πολυαναμενόμενη ομαλότητα θα μπορούσε να μην είναι πολύ κοντά, προειδοποιούν οι αναλυτές. Μια συμφωνία θα μετριάσει τους κινδύνους για τον εφοδιασμό και τις συνεχιζόμενες ανοδικές πιέσεις στις τιμές, αλλά η ανοικοδόμηση της εμπιστοσύνης μεταξύ των πλοιοκτητών, των ασφαλιστικών εταιρειών και των διυλιστηρίων θα απαιτήσει περισσότερο χρόνο.
Δεν θα είναι εύκολη η επιστροφή
Πολλοί αγοραστές έχουν επίσης ήδη προσαρμοστεί στη διαταραχή, εξασφαλίζοντας εναλλακτικές προμήθειες και διαδρομές, αναφέρουν οι αναλυτές, πράγμα που σημαίνει ότι δεν θα υπάρξει μια απλή επιστροφή στο προπολεμικό εμπόριο.
Την ίδια στιγμή, σημαντικά ερωτήματα σχετικά με το πώς θα ανοίξει ξανά η θαλάσσια οδός και ποιοι κανόνες θα διέπουν τη διέλευση παραμένουν αναπάντητα.
Ο πόλεμος αποκάλυψε επίσης την ευθραυστότητα της διαδρομής, τροφοδοτώντας τη συζήτηση για το αν το παγκόσμιο εμπόριο ενέργειας μπορεί να παραμένει τόσο έντονα εξαρτημένο από ένα μόνο στρατηγικό σημείο.
Είναι ενδεικτικό ότι από την έναρξη του πολέμου, η κίνηση των πλοίων μέσω των Στενών του Ορμούζ έχει επιβραδυνθεί δραματικά. Ο μέσος όρος των καθημερινών διελεύσεων πλοίων από τη θαλάσσια οδό έχει πέσει σε λιγότερα από 10 πλοία σκάφη την ημέρα, όταν έφταναν τα 135 σε περιόδους ειρήνης. Η κατάρρευση της κίνησης ανάγκασε επίσης τους πετρελαιοπαραγωγούς της περιοχής να διακόψουν το μεγαλύτερο μέρος της παραγωγής τους, καθώς ξεμένουν από δδιαθέσιμες δεξαμενές για αποθήκευση.
Η αναταραχή εντάθηκε στα μέσα Απριλίου, όταν οι ΗΠΑ επέβαλαν αποκλεισμό σε πλοία που συνδέονται με το Ιράν στον Κόλπο του Ομάν, προκειμένου να ασκήσουν πίεση στο Ιράν. Η Τεχεράνη, ωστόσο, αντιστάθηκε και τον Μάιο επέκτεινε την περιοχή που ισχυρίζεται ότι ελέγχει γύρω από τα στενά, δημιουργώντας μια νέα οντότητα, την «Αρχή των Στενών του Περσικού Κόλπου», για τον έλεγχο των διελεύσεων. Ιρανοί αξιωματούχοι έχουν επίσης συζητήσει τη δημιουργία κάποιου είδους μόνιμου συστήματος διοδίων σε συντονισμό με το Ομάν, το οποίο βρίσκεται νότια των στενών.
Η ένταση κλιμακώθηκε περαιτέρω στις αρχές Ιουνίου, όταν οι αμερικανικές δυνάμεις άνοιξαν πυρ εναντίον αρκετών πλοίων στα στενά, συμπεριλαμβανομένου ενός πετρελαιοφόρου που η Ουάσιγκτον ισχυρίστηκε ότι είχε παραβιάσει τον αποκλεισμό της. Τρεις Ινδοί ναυτικοί έχασαν τη ζωή τους στο περιστατικό.
Τι σημαίνει η συμφωνία ΗΠΑ-Ιράν για τα Στενά του Ορμούζ;
Ως μέρος της ενδιάμεσης ειρηνευτικής συμφωνίας, οι ΗΠΑ και το Ιράν συμφώνησαν να σταματήσουν τις εκατέρωθεν επιθέσεις και να ανοίξουν ξανά τα Στενά του Ορμούζ «αμέσως» μόλις υπογραφεί επίσημα η συμφωνία. Το Ιράν αναμένεται επίσης να δεχθεί ελάφρυνση ως έναν βαθμό από τις κυρώσεις στο πετρέλαιο σε μεταγενέστερο στάδιο.
Ωστόσο, πολλές από τις πιο σημαντικές λεπτομέρειες –όπως είναι ο τρόπος ε τον οποίο θα ανοίξουν ξανά τα στενά, οι περιορισμοί που ενδέχεται να παραμείνουν σε ισχύ και το ποιος θα ρυθμίζει την κίνηση– δεν έχουν δημοσιοποιηθεί.
Το Ιράν δήλωσε ότι η ναυτιλία μέσω των στενών θα ρυθμίζεται από την Τεχεράνη και το Ομάν, αφήνοντας να εννοηθεί ότι μπορεί να επιδιώξει να διατηρήσει κάποιο έλεγχο στη θαλάσσια οδό, αντί να επιστρέψει απλώς στο προπολεμικό status quo.
Η συμφωνία μεταξύ των ΗΠΑ και του Ιράν προβλέπει επίσης 60 ημέρες διαπραγματεύσεων για το μέλλον του πυρηνικού προγράμματος του Ιράν, γεγονός ενδεικτικό του προσωρινού χαρακτήρα της συμφωνίας.
Ως εκ τούτου, η συμφωνία είναι απίθανο να οδηγήσει σε άμεση επανέναρξη της κανονικής προπολεμικής κίνησης. Οι πλοιοκτήτες θα χρειαστεί να λάβουν διαβεβαιώσεις πως όποια πλοία στέλνουν στον Περσικό Κόλπο θα μπορούν να βγουν με ασφάλεια, χωρίς μεγάλες καθυστερήσεις ή νέα τέλη διέλευσης.
Η συσσώρευση πλοίων που περιμένουν να διέλθουν από τη θαλάσσια οδό, μπορεί και να χρειαστεί εβδομάδες για να εξομαλυνθεί.
Τι λένε οι αναλυτές
«Αν και η σύγκρουση μπορεί να έχει φτάσει στο τέλος της και οι ροές πετρελαίου μέσω των Στενών του Ορμούζ ενδέχεται να επιστρέψουν σταδιακά στο φυσιολογικό, η ζημιά που έχει ήδη γίνει δεν μπορεί να αναστραφεί από τη μια μέρα στην άλλη», ανέφερε σε σημείωμά της η Priyanka Sachdeva, αναλύτρια της Phillip Nova. «Αυτό περιλαμβάνει όχι μόνο τυχόν φυσικές ζημιές στις πετρελαϊκές υποδομές, αλλά και την οικονομική πίεση που υπέστησαν οι οικονομίες που εισάγουν πετρέλαιο, οι οποίες βρέθηκαν αντιμέτωπες με αυξημένο κόστος ενέργειας για μήνες», πρόσθεσε η ίδια, σύμφωνα με το Bloomberg.
Στο ίδιο πνεύμα και η Charu Chanana, επικεφαλής στρατηγικής διεθνών αγορών στη Saxo Markets, επεσήμανε πως «ακόμη και αν η αγορά αντιδρά θετικά στους τίτλους ειδήσεων για το καθαρό άνοιγμα του Ορμούζ, η επιχειρησιακή πραγματικότητα είναι πιθανό να είναι πιο περίπλοκη. Η εκκαθάριση ναρκών, το κόστος ασφάλισης, η συμφόρηση στα λιμάνια και ο κίνδυνος γεωπολιτικών ανατροπών θα μπορούσαν να κάνουν τα βαρέλια να κινούνται πιο αργά από ό,τι υποδηλώνει ο τίτλος της είδησης».
Αντίστοιχα, ο Tony Sycamore, της IG Australia υπογράμμισε πως «είναι δύσκολο να δούμε το αργό πετρέλαιο να υποχωρεί πολύ περισσότερο από εδώ βραχυπρόθεσμα. Οι χώρες θα χρησιμοποιήσουν το άνοιγμα των στενών για να αναπληρώσουν τα εξαντλημένα αποθέματα και να γεμίσουν ξανά τα στρατηγικά τους αποθέματα πετρελαίου. Επιπλέον, οι τιμές είχαν ήδη σημειώσει απότομη πτώση στις πρόσφατες συνεδριάσεις εν αναμονή μιας συμφωνίας».
Μακροπρόθεσμες αλλαγές που προκάλεσε ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή διακρίνει η πρόεδρος και αναλύτρια της SVB Energy International, Sara Vakhshouri, η οποία προβλέπει ότι πολλοί εισαγωγείς και πολλές χώρες σκέφτονται πρόσθετες και εναλλακτικές λύσεις logistics, προμηθευτές στις αγορές και προσαρμογές στα διυλιστήρια.
