«Οι καιροί απαιτούν επείγουσες και απαραίτητες αλλαγές». Με τα λόγια αυτά ο κουβανός πρόεδρος Μιγκέλ Ντίας-Κανέλ παρουσίασε την περασμένη εβδομάδα μια από τις σημαντικότερες οικονομικές μεταρρυθμίσεις της χώρας από το 1959 που ο Φιντέλ Κάστρο και ο Τσε Γκεβάρα ανέτρεψαν το δικτατορικό καθεστώς του Φουλχένσιο Μπατίστα.
Έκτοτε οι «καιροί» ουδέποτε ήταν εύκολοι για την Κούβα και τους κουβανούς, λόγω των οικονομικών κυρώσεων των ΗΠΑ που έβλεπαν το νησί σαν ένα σοβιετικό αεροπλανοφόρο αγκυροβολημένο σε απόσταση μόλις 90 ναυτικών μιλίων από τις ακτές της Φλόριντα. Είναι γνωστή η κρίση του Κόλπου των Χοίρων το 1961 με την αποτυχημένη στρατιωτική επιχείρηση που σχεδίασε και χρηματοδότησε η CIA (και υλοποίησε επί προεδρίας Τζον Κένεντι) για την ανατροπή του νέου σοσιαλιστικού καθεστώτος, φέρνοντας τις ΗΠΑ και την ΕΣΣΔ στα πρόθυρα πυρηνικού ολέθρου.
Η κυβέρνηση της Αβάνας ελπίζει οι μεταρρυθμίσεις να διευκολύνουν τις ξένες επενδύσεις
Η ΕΣΣΔ και ο λεγόμενος «υπαρκτός σοσιαλισμός» κατέρρευσαν πριν από 35 χρόνια, αλλά η Κούβα παρέμεινε μια σοσιαλιστική πρόκληση για την Ουάσιγκτον, που ουδέποτε ήρε τις κυρώσεις εναντίον της. Τους τελευταίους μήνες μάλιστα, αφού ανέτρεψε το καθεστώς Μαδούρο στη Βενεζουέλα, ο Ντόναλντ Τραμπ επέβαλε νέο ασφυκτικό πετρελαϊκό αποκλεισμό στο νησί, ενώ επανειλημμένα απείλησε με στρατιωτική εισβολή και στη χώρα αυτή.
Υπό τη βαριά σκιά της πολιτικής των κανονιοφόρων που έχουν επαναφέρει οι ΗΠΑ στην Καραϊβική και διεθνώς, την περασμένη εβδομάδα η Νομοθετική Συνέλευση της Κούβας υιοθέτησε ένα πακέτο 176 μεταρρυθμίσεων χωρισμένων σε 23 τομείς της οικονομίας που ανοίγει διάπλατα τον δρόμο για τη μεταστροφή της χώρας από σοσιαλιστική σε καπιταλιστική.
Ιστορική χαρακτήρισε την πρωτοβουλία μιλώντας στη «Le Figaro» η Ζανέτ Αμπέλ, καθηγήτρια Λατινοαμερικανικών Σπουδών στη Σορβόνη. «Πρόκειται για μια μετάβαση στην οικονομία της αγοράς, κάτι που επιχειρείται για πρώτη φορά έπειτα από περισσότερα από εξήντα χρόνια. Μέχρι τώρα η κυβέρνηση της Αβάνας είχε απελευθερώσει μόνο μερικώς την οικονομία της, υπερπηδώντας πολλά εμπόδια», εξήγησε η Γαλλίδα πολιτική επιστήμονας που ασχολείται εδώ και δεκαετίες με το κουβανικό ζήτημα.
Προσέλκυση της Διασποράς στην Κούβα
Η δρομολογηθείσα μεταρρύθμιση αποσκοπεί κυρίως στην «απελευθέρωση» και περαιτέρω επέκταση του ιδιωτικού τομέα της κουβανέζικης οικονομίας. Οι μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις (ΜΜΕ) που δημιουργήθηκαν το 2021 με όριο 100 εργαζομένων θα μπορούν πλέον να υπερβαίνουν το όριο αυτό. Ανοίγει έτσι ο δρόμος για τη δημιουργία μεσαίων και μεγάλων επιχειρήσεων.
Επίσης, θα επιτραπεί να συσταθούν ανώνυμες εταιρείες και πλέον ένας επιχειρηματίας θα μπορεί να συμμετέχει σε περισσότερες από μία επιχειρήσεις ή και να τις κατέχει εξ ολοκλήρου. Οι εταιρείες θα είναι ελεύθερες να εφαρμόζουν τις δικές τους μισθολογικές κλίμακες, αντί για αυτές που επιβάλλονται από την κυβέρνηση.
Η κυβέρνηση της Αβάνας ελπίζει οι μεταρρυθμίσεις να διευκολύνουν τις ξένες επενδύσεις, τόσο στον ιδιωτικό τομέα όσο και σε υπάρχουσες κρατικές επιχειρήσεις. Για τον σκοπό αυτό οι ξένες εταιρείες που δραστηριοποιούνται στην Κούβα θα μπορούν να διατηρούν τραπεζικούς λογαριασμούς στο εξωτερικό χωρίς προηγούμενη άδεια των αρχών και επίσης δεν θα είναι πλέον απαραίτητο να χρησιμοποιούν τα τοπικά γραφεία εύρεσης εργασίας για την πρόσληψη εργαζομένων.
«Ένας από τους στόχους του προγράμματος αυτού είναι να προσελκύσει την πάμπλουτη κουβανική διασπορά να επιστρέψει στη χώρα. Γι’ αυτό παρέχονται επαρκείς νομικές και πολιτικές εγγυήσεις σε όσους το αποφασίσουν. Είναι μια τελείως νέα προσέγγιση της διασποράς, η οποία επί πάρα πολλά χρόνια θεωρούνταν εχθρός από την κουβανική κυβέρνηση», επισημαίνει η Ζανέτ Αμπέλ.
Ασφυκτική πίεση
Μεταξύ των μεταρρυθμίσεων στρατηγικό ρόλο παίζει η απελευθέρωση του τραπεζικού τομέα της οικονομίας και επίσης του αγροτικού, αφού όμως διανεμηθεί σε ακτήμονες κρατική καλλιεργήσιμη γη που σήμερα παραμένει ανεκμετάλλευτη. Στόχος της αγροτικής μεταρρύθμισης είναι να αντιμετωπιστεί το μεγάλο επισιτιστικό πρόβλημα, δεδομένου ότι η Κούβα υπολογίζεται ότι εισάγει το 70% έως 80% των τροφίμων της, ενώ το 2024 ο αγροτικός τομέας συμμετείχε μόλις κατά 1,7% στη διαμόρφωση του ΑΕΠ.
«Υπάρχει μια διπλή επιταγή: να ανταποκριθούμε στις ζωτικές ανάγκες του πληθυσμού και να αντεπεξέλθουμε στην αμερικανική πίεση», εξηγεί ο οικονομολόγος Ζερόμ Λελέ στη «Le Figaro». Η γαλλική εφημερίδα θυμίζει ότι πολλές ξένες εταιρείες που δραστηριοποιούνταν στην Κούβα βρέθηκαν ξαφνικά αντιμέτωπες με ένα τελεσίγραφο του Τραμπ (τις απειλούσε με κυρώσεις κατά την προσφιλή τακτική του) και αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν το νησί πριν από τις 5 Ιουνίου.
Επιταχύνει το βήμα
«Sin prisa pero sin pausa» (χωρίς βιασύνη, αλλά ακατάπαυστα), ήταν το σύνθημα του πρώην ηγέτη της χώρας Ραούλ Κάστρο (νεότερου αδελφού του Φιντέλ) που οραματίστηκε, σχεδίασε και έθεσε σε εφαρμογή κατά τη δεκαετία που κυβέρνησε (2008-2018) τις πρώτες μεταρρυθμίσεις για το άνοιγμα της Κούβας στο διεθνές εμπόριο. Όμως οι κυρώσεις, οι απειλές και εν γένει οι εκβιασμοί Τραμπ αναγκάζουν τους επιγόνους των Κάστρο να επιταχύνουν το βήμα των αλλαγών.
«Οι Αμερικανοί δεν φαίνεται να θέλουν να χαλαρώσουν την πολιτική ασφυκτικής πίεσης που ασκούν έναντι της Κούβας, παρά την σαφή οικονομική στροφή που αντιπροσωπεύουν οι εξαγγελθείσες μεταρρυθμίσεις», γράφει η ρεπόρτερ του «Figaro», σημειώνοντας ότι η Ουάσιγκτον χαρακτήρισε «προπέτασμα καπνού» τα ανακοινωθέντα μέτρα.
Η Ιζόρ ντε Μπελβίλ εξηγεί ότι ο υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ Μάρκο Ρούμπιο, άτεγκτος απέναντι στο κουβανικό καθεστώς καθότι κουβανικής καταγωγής ο ίδιος, ανακοίνωσε την περασμένη Τρίτη πρόσθετες κυρώσεις κατά του μεγαλύτερου επιχειρηματικού ομίλου της χώρας GAESA που ελέγχεται από τις κουβανικές ένοπλες δυνάμεις, εκτιμώντας ότι «το καθεστώς εξακολουθεί να δίνει προτεραιότητα στον ολοκληρωτικό έλεγχο της χώρας αντί να ενδιαφέρεται για την ελευθερία, τις ευκαιρίες και την ευημερία των Κουβανών».
Ο φανατικός Ρούμπιο
«Ο Μάρκο Ρούμπιο θέλει αλλαγή του καθεστώτος και του πολιτικού συστήματος στην Κούβα και συνεπώς μεταρρύθμιση του Συντάγματος, ιδίως του άρθρου 5 το οποίο ορίζει ότι ‘το Κομμουνιστικό Κόμμα αποτελεί την πρωτοπορία του έθνους’», εξηγεί ο Ζερόμ Λελέ. Ο Γάλλος επιστήμονας θεωρεί ότι όσο οι ΗΠΑ δεν χαλαρώνουν την πίεσή τους, θα είναι δύσκολο για την Κούβα να δει Κουβανούς της διασποράς να επιστρέφουν και ξένες επενδύσεις να εισρέουν στο νησί.
Αυτό όμως δεν είναι το μόνο εμπόδιο για τη μετάβαση της Κούβας στην οικονομία της αγοράς. «Η εφαρμογή αυτών των μεταρρυθμίσεων σε μια εποχή μεγάλων ελλείψεων βασικών καταναλωτικών αγαθών θα μπορούσε να έχει πολύ αρνητικές συνέπειες για την κοινωνία. Θα μπορούσε να προκαλέσει την εκτίναξη των τιμών και να φέρει ακόμα μεγαλύτερη φτώχεια, όπως συνέβη μετά τις νομισματικές μεταρρυθμίσεις που έκανε η κυβέρνηση της Αβάνας το 2021», εκτιμά ο Ζερόμ Λελέ.
«Μπροστά στην εφιαλτική αυτή προοπτική, η κυβέρνηση του Μιγκέλ Ντίας-Κανέλ σχεδιάζει να αυξήσει εντός του εφετινού καλοκαιριού τον κατώτατο μηνιαίο μισθό από 2.100 σε 3.210 πέσος», σημειώνει η ρεπόρτερ του «Figaro».
