Υπέρ Τουρισμού: Επισημάνσεις στον διάλογο για ένα νέο πρότυπο ανάπτυξης

Η πρόθεση της κυβέρνησης να προωθήσει ένα νέο και διαφορετικό πρότυπο ανάπτυξης της χώρας στο οποίο ο τουρισμός θα διαδραματίζει πλέον λιγότερο σημαντικό ρόλο έχει εκφραστεί με δηλώσεις στη Βουλή αλλά και σε σημαντικά φόρα την τελευταία κυρίως τριετία τόσο από τον Πρωθυπουργό όσο και από τους αρμόδιους υπουργούς Οικονομικών και Ανάπτυξης.

Δύο κυρίως επιχειρήματα διακρίνει κανείς σε αυτή την πρόταση: Πρώτον, την υποτιθέμενη χαμηλή παραγωγικότητα του Τουριστικού Τομέα και, δεύτερον, την ανάγκη μείωσης της εξάρτησης της εθνικής οικονομίας από τον τουρισμό και της αντίστοιχης ενίσχυσης της σημασίας άλλων τομέων της οικονομίας (Βιομηχανία, Αγροκτηνοτροφία, Ενέργεια, Τεχνολογία, κ.ά.).

Τα συγκεκριμένα επιχειρήματα όσο και ευρύτερα ο τρόπος προώθησης της συγκεκριμένης στρατηγικής εκτιμώ ότι οδηγούν σε λανθασμένη πορεία την ανάπτυξη της χώρας. Οι λόγοι εξηγούνται στη συνέχεια της σύντομης ανάλυσής μου.

Η σταθερότητα και αυξητική τάση της παγκόσμιας ζήτησης για διαφορετικού τύπου ταξίδια καθώς και η ανθεκτικότητα του τουριστικού τομέα σε κάθε είδους κρίσεις αποτελούν πλέον δομικά χαρακτηριστικά του την τελευταία τριακονταετία, ιδιαίτερα για την ομάδα εμβληματικών προορισμών όπως αυτή που πλέον ανήκει η Ελλάδα. Αυτές οι εξελίξεις συνδέονται πρόσθετα με θετικά για τον τουρισμό και τη ζήτησή του δεδομένα, όπως η δυναμική αύξηση του παγκόσμιου πληθυσμού σε χώρες αποστολής τουριστών και η μετατροπή του ταξιδιού σε δομικό καταναλωτικό και κοινωνικό προϊόν των σύγχρονων κοινωνιών.

Η τουριστική ανάπτυξη συνδέεται πλέον με εντυπωσιακές αλλαγές στη σύνθεση, ποικιλία και σταθερότητα της παγκόσμιας ζήτησης, η οποία εκτός από τα παραδοσιακά ταξίδια για διακοπές και επαγγελματικούς λόγους, συγκροτείται πλέον και από μια σταθερή ομάδα νέων κινήτρων, όπως π.χ. τον Πολιτισμό, το Περιβάλλον, την Υγεία, την Ιστορία, την Παράδοση, τη Γαστρονομία, την Ευεξία, την Εκπαίδευση, τον Αθλητισμό, τη Θρησκεία, τα Χόμπι κ.ά.

Αυτά τα νέα δεδομένα ενισχύουν χωροχρονικά τη ζήτηση σε χώρες που διαθέτουν – όπως η Ελλάδα – πλούσιους πόρους και αυξάνουν τον αριθμό των προορισμών. Ενώ η μακροχρόνια και επίπονη διαδικασία συγκρότησης ενός πολυσύνθετου και βιώσιμου προτύπου τουριστικής ανάπτυξης είναι θετική, η πολιτική νομιμοποίηση και θεσμική διαχείριση του τουρισμού είναι σταθερά ατελής σε μείζονα θέματα όπως η Στρατηγική και ο Σχεδιασμός. Οι πολλαπλασιαστικές επιπτώσεις του τουρισμού σε πλήθος τομέων της ελληνικής οικονομίας υποτιμώνται, ενώ είναι επί δεκαετίες πολυεπίπεδα θετικές και συμπληρωματικές για πλήθος κλάδων και τομέων της ανάπτυξης.

Η συχνά αμφισβητούμενη επιτυχής πορεία του τουρισμού συνδέεται με ένα δύσκολο δίπολο: ενδογενής ανάπτυξη και πόροι / διεθνοποιημένο ανταγωνιστικό προϊόν. Ιστορικά σημειώνεται ότι η χώρα είχε και έχει μόνον επιτυχίες όταν ακολουθεί παρόμοια πορεία (Ναυτιλία, Ενέργεια, Αγροδιατροφή, Τεχνολογία).Η βάσιμη κριτική στις προβληματικές επιπτώσεις τής χωρίς επαρκή σχεδιασμό τουριστικής ανάπτυξης ιδιαίτερα στο περιβάλλον ή στις συνθήκες απασχόλησης οδηγεί την τελευταία δεκαετία σε απαξιωτικές και τελικά τουρισμοφοβικές προσεγγίσεις τον διάλογο για τη σημασία του τουρισμού.

Οι εκτιμήσεις για τη χαμηλή παραγωγικότητα του τουρισμού δεν λαμβάνουν υπόψη τα νέα και κλαδικά διευρυμένα δεδομένα της σύνθεσης του Τουριστικού Τομέα της χώρας ενώ και οι προσεγγίσεις στην ευαλωτότητα ή την ευαισθησία του στις κρίσεις δεν στηρίζονται σε σύγχρονα δεδομένα.

Ο ρόλος του Τομέα ως φορέα εκσυγχρονισμού και δυναμικού επιταχυντή κοινωνικής, οικονομικής και πολιτισμικής κινητικότητας ατόμων και κοινωνιών ελάχιστα προβάλλεται, όπως άλλωστε και η θετικά πολυκινητική και βιώσιμη σύνθεση των χαρακτηριστικών των επισκεπτών μας.

Το πολυσύνθετο βιώσιμο και παραγωγικό πρότυπο ανάπτυξης του Ελληνικού Τουρισμού δεν είναι αποτέλεσμα συγκυριών και τυχαιότητας.

Πρόκειται για Τομέα του οποίου οι πόροι, η παράδοση, η καινοτομική λειτουργία, το ανθρώπινο δυναμικό και η διεθνοποιημένη ανταγωνιστική θέση αποτελούν εγγύηση ότι μπορεί και πρέπει να συνεχίσει να αποτελεί τόσο τον ισχυρό πυλώνα της Εθνικής Οικονομίας όσο και τον κλάδο που ενισχύει και στηρίζει πολλούς και σημαντικούς τομείς της οικονομίας της.

Σε κάθε περίπτωση, ο διάλογος για το ζήτημα θα πρέπει να διερευνήσει πολυσύνθετα και με τις αναγκαίες μελέτες κόστους – ωφέλειας τη μεσομακροπρόθεσμη συμβολή των διαφορετικών τομέων της οικονομίας σε μία τέτοια καθοριστικής σημασίας αλλαγή. Σε μια τέτοια αξιόπιστη διερεύνηση ο Τουριστικός Τομέας οφείλει να είναι παρών στις πολυκλαδικές και πολύ λειτουργικές του διαστάσεις: μία ήρεμη δύναμη τελικά.

*Ο κ. Πάρις Τσάρτας είναι ομότιμος καθηγητής Τουριστικής Ανάπτυξης στο Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο