Η υποβάθμιση του εδάφους συνεχίζει να επιδεινώνεται σε πολλά μέρη του κόσμου, ενώ οι αποδεδειγμένες πρακτικές για την προστασία και την αποκατάσταση τους εξακολουθούν να μην υιοθετούνται με τον απαιτούμενο ρυθμό και κλίμακα, σύμφωνα με μια νέα παγκόσμια αξιολόγηση που δόθηκε σήμερα στη δημοσιότητα από τον Οργανισμό Tροφίμων και Γεωργίας των Ηνωμένων Εθνών (FAO).
Η έκθεση «Η Κατάσταση των Εδαφικών Πόρων του Πλανήτη 2026», παράλληλα με τη νέα καθοδήγηση που αναπτύχθηκε από κοινού με τη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για την «Καταπολέμηση της Ερημοποίησης» (UNCCD), παρουσιάστηκε κατά τη δέκατη έβδομη σύνοδο της Διάσκεψης των Μερών της UNCCD (COP17). Μαζί, οι δύο δημοσιεύσεις συνδυάζουν νέα στοιχεία σχετικά με την κατάσταση των εδαφών του πλανήτη με πρακτική καθοδήγηση για την επιτάχυνση της δράσης και τη βοήθεια προς τις χώρες ώστε να αποτρέψουν, να μειώσουν και να αντιστρέψουν την υποβάθμιση της αγροτικής γης και του εδάφους.
Τα εδάφη αποτελούν τη βάση της επισιτιστικής ασφάλειας, παράγοντας πάνω από το 95% της τροφής που τρώμε
Η έκθεση διαπιστώνει ότι οι αποδεδειγμένες πρακτικές βιώσιμης διαχείρισης του εδάφους εξακολουθούν να μην υιοθετούνται με τον απαιτούμενο ρυθμό και κλίμακα. Πάνω από τις μισές περιφερειακές και υποπεριφερειακές αξιολογήσεις που εξετάστηκαν δείχνουν χαμηλή ή πολύ χαμηλή υιοθέτηση. Το 58% αναφέρει μια φθίνουσα τάση από το 2015, και μόνο περίπου το 10% αναφέρει βελτίωση.
Αυξανόμενες πιέσεις
Η έκθεση συμπληρώνει την παγκόσμια αξιολόγηση που δημοσιεύθηκε για πρώτη φορά το 2015 από τον FAO μέσω της Παγκόσμιας Εδαφικής Συνεργασίας (Global Soil Partnership) και με επιστημονική καθοδήγηση από τη Διεπιστημονική Τεχνική Επιτροπή για τα Εδάφη. Βασίζεται σε επιστημονική βιβλιογραφία που δημοσιεύθηκε μεταξύ 2015 και 2025 και σε εκτεταμένη εμπειρογνωμοσύνη από 75 χώρες.
Οι αποδεδειγμένες πρακτικές, συμπεριλαμβανομένης της μειωμένης άροσης, της ολοκληρωμένης διαχείρισης θρεπτικών συστατικών, της διαφοροποίησης των καλλιεργειών, των καλλιεργειών κάλυψης, των οργανικών βελτιωτικών και της αγροδασοκομίας, μπορούν να μετριάσουν τις απειλές κατά του εδάφους διατηρώντας παράλληλα ή βελτιώνοντας τη γεωργική παραγωγικότητα. Η πρόκληση έγκειται στην κλιμάκωση της υιοθέτησής τους με τον απαιτούμενο ρυθμό.
«Έχουμε σήμερα πολύ καλύτερα στοιχεία σχετικά με τις πιέσεις που αντιμετωπίζουν τα εδάφη του πλανήτη – και σχετικά με τις πρακτικές που μπορούν να τα προστατεύσουν και να τα αποκαταστήσουν. Αλλά αυτή η έκθεση καθιστά σαφές ότι οι αποδεδειγμένες λύσεις εξακολουθούν να μην υιοθετούνται με τον απαιτούμενο ρυθμό και κλίμακα. Η προτεραιότητα τώρα είναι να δοθούν στις χώρες, στους αγρότες και σε άλλους χρήστες γης οι γνώσεις, η ικανότητα και τα κίνητρα που χρειάζονται για να θέσουν αυτές τις λύσεις σε εφαρμογή», δήλωσε η αναπληρώτρια Γενική Διευθύντρια του FAO, Μπεθ Μπέτσντολ (Beth Bechdol).
Αλληλοσυνδεόμενες απειλές
Τα εδάφη αποτελούν τη βάση της επισιτιστικής ασφάλειας, παράγοντας πάνω από το 95% της τροφής που τρώμε. Επίσης, αποθηκεύουν και φιλτράρουν το νερό, ρυθμίζουν το κλίμα, στηρίζουν τη βιοποικιλότητα και διατηρούν τα μέσα διαβίωσης.
Από το 2015, ο παγκόσμιος πληθυσμός αυξήθηκε κατά 800 εκατομμύρια ανθρώπους, ενώ η συγκομιζόμενη έκταση των βασικών καλλιεργειών επεκτάθηκε κατά 80 εκατομμύρια εκτάρια. Η αστικοποίηση, οι μη βιώσιμες γεωργικές πρακτικές, οι βιομηχανικές δραστηριότητες, οι συγκρούσεις και η ρύπανση μπορούν όλες να συμβάλουν στην υποβάθμιση της γης και στη μείωση των λειτουργιών του εδάφους.
Η διάβρωση του εδάφους αναδεικνύεται ως η πιο σοβαρή και αλληλοσυνδεόμενη απειλή για την υγεία του εδάφους. Σε όλες τις επτά περιοχές που αξιολογήθηκαν, το 81% των αξιολογήσεων κρίνει τη διαχείριση της διάβρωσης ως φτωχή ή πολύ φτωχή, ενώ το 65% αναφέρει μια φθίνουσα τάση από το 2015.
Οι προκλήσεις στη διαχείριση των θρεπτικών συστατικών ποικίλλουν επίσης ανά περιοχή: ορισμένες περιοχές αντιμετωπίζουν πλεονάσματα από υπερβολικές εισροές, ενώ άλλες αντιμετωπίζουν εξάντληση των θρεπτικών συστατικών που περιορίζει τη γεωργική παραγωγικότητα και την επισιτιστική ασφάλεια, υπογραμμίζοντας την ανάγκη για τοπικά προσαρμοσμένες προσεγγίσεις.
Οι πέντε προτεραιότητες
Η έκθεση ζητά συντονισμένη και διαρκή δράση σε όλα τα επίπεδα, καθορίζοντας πέντε προτεραιότητες:
1. Την ενίσχυση της εδαφικής διακυβέρνησης και των νομικών πλαισίων.
2. Την προώθηση της εκπαίδευσης, της ανάπτυξης ικανοτήτων και της ανταλλαγής γνώσεων.
3. Τη βελτίωση της παρακολούθησης του εδάφους μέσω εναρμονισμένων δεδομένων, δεικτών και μεθόδων αξιολόγησης.
4. Την ενίσχυση των κινήτρων για την υιοθέτηση της βιώσιμης διαχείρισης του εδάφους.
5. Την προώθηση της συμπεριληπτικής, διεπιστημονικής και πολυμερούς λήψης αποφάσεων.
Η έκθεση παροτρύνει τους φορείς λήψης αποφάσεων να αναγνωρίσουν τα υγιή εδάφη ως στρατηγικά περιουσιακά στοιχεία και να μεταφράσουν την υπάρχουσα γνώση σε δράση.
