Τα οικολογικά σχήματα αποτελούν το βασικό «κλιματικό εργαλείο» μέσω του οποίου η νέα ΚΑΠ επιχειρεί να συνδέσει τις αγροτικές ενισχύσεις με τις «πράσινες» δράσεις, ενώ το σύνολο των παρεμβάσεων το 2023 συνέβαλαν στη μείωση εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου και στην ενίσχυση των απομακρύνσεων άνθρακα κατά 22,1 εκατ. τόνους ισοδυνάμου CO₂.
Σύμφωνα με την επικαιροποιημένη εκτίμηση του EU CAP Network για το 2023, τον πρώτο χρόνο εφαρμογής της ΚΑΠ , τα οικολογικά σχήματα αντιπροσωπεύουν σχεδόν το 79% της συνολικής συμβολής των παρεμβάσεων. Το μεγαλύτερο μέρος του αποτελέσματος περνά από τη διαχείριση του εδάφους, τη διαφοροποίηση των καλλιεργειών και πρακτικές που αυξάνουν την αποθήκευση άνθρακα.
Η επέκταση της αμειψισποράς και της διαφοροποίησης των καλλιεργειών, καθώς και η διαχείριση του εδάφους, ευθύνονται για το 66% του εκτιμώμενου αντίκτυπου
Η μελέτη με τίτλο «Περίπου εκτίμηση της συμβολής των Στρατηγικών Σχεδίων της ΚΑΠ (ΕΕ-27) στον μετριασμό της κλιματικής αλλαγής κατά την περίοδο 2023-2027 – Παρακολούθηση με δεδομένα απορρόφησης για το 2023», αναλύει τα δεδομένα εφαρμογής που αναφέρθηκαν από τα κράτη μέλη για το 2023 χρησιμοποιώντας τη μεθοδολογία που αναπτύχθηκε σε προηγούμενη έκθεση που δημοσιεύθηκε τον Μάιο του 2025.
Η έκθεση αυτή καθιέρωσε, για πρώτη φορά, μια σύνδεση μεταξύ των μέσων του Στρατηγικού Σχεδίου (ΣΣ) της ΚΑΠ, συμπεριλαμβανομένων των Καλών Γεωργικών και Περιβαλλοντικών Συνθηκών (ΚΓΠΚ) και των παρεμβάσεων της ΚΑΠ, και του δυναμικού τους για μετριασμό της κλιματικής αλλαγής στα 27 κράτη μέλη.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η εικόνα για την Ελλάδα, καθώς η χώρα συγκαταλέγεται στις περιπτώσεις όπου η εκτιμώμενη συμβολή των παρεμβάσεων της ΚΑΠ στην αποθήκευση άνθρακα εμφανίζεται ιδιαίτερα υψηλή σε σχέση με την απαιτούμενη αύξηση της απορροφητικής ικανότητας έως το 2030.
Οι «πράσινες» παρεμβάσεις της ΚΑΠ
Η επικαιροποιημένη ανάλυση, βασισμένη στην πραγματική απορρόφηση το 2023, εκτιμά ότι οι παρεμβάσεις της ΚΑΠ που εφαρμόστηκαν σε ολόκληρη την ΕΕ μείωσαν τις εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου (GHG) και αύξησαν τις απορροφήσεις άνθρακα κατά 22,1 εκατομμύρια τόνους (Mt) CO₂e σε σύγκριση με ένα σενάριο που βασίζεται σε συμβατικές γεωργικές πρακτικές.
Η επέκταση της αμειψισποράς και της διαφοροποίησης των καλλιεργειών, καθώς και η διαχείριση του εδάφους, ευθύνονται για το 66% αυτού του εκτιμώμενου αντίκτυπου. Μεταξύ των διαφόρων παρεμβάσεων, τα οικολογικά προγράμματα ευθύνονται για περίπου το 79% της συνολικής εκτιμώμενης συμβολής, ενώ οι αγροπεριβαλλοντικές-κλιματικές παρεμβάσεις (ENVCLIM) αντιπροσωπεύουν το 21%.
Πέρα από τη μείωση των εκπομπών και την αύξηση των απορροφήσεων άνθρακα, τα Στρατηγικά Σχέδια συμβάλλουν επίσης στην προστασία των υφιστάμενων καταβοθρών άνθρακα. Η ανάλυση εκτιμά ότι οι παρεμβάσεις της ΚΑΠ που εφαρμόστηκαν το 2023 συνέβαλαν στην προστασία των καταβοθρών άνθρακα κατά 21,4 Mt CO₂e. Επιπλέον, οι απαιτήσεις της ΚΓΠΚ δημιούργησαν ένα εκτιμώμενο όφελος 0,5 Mt CO₂e.
Συνολικά, όπως αναφέρεται στην έκθεση, η ΚΑΠ μπορεί να συμβάλει σημαντικά στην επίτευξη των κλιματικών στόχων της ΕΕ, ιδίως αυξάνοντας την αποθήκευση άνθρακα στα αγροτικά εδάφη.
Τι δείχνουν τα στοιχεία για την Ελλάδα
Η Ελλάδα βρίσκεται μεταξύ των κρατών-μελών στα οποία η εκτιμώμενη συμβολή των παρεμβάσεων της ΚΑΠ στην αποθήκευση άνθρακα εμφανίζεται ιδιαίτερα υψηλή σε σχέση με την απαιτούμενη αύξηση της απορροφητικής ικανότητας έως το 2030. Η έκθεση κατατάσσει την Ελλάδα, μαζί με τη Λετονία, τη Λιθουανία, τη Βουλγαρία, την Τσεχία και το Λουξεμβούργο, στις περιπτώσεις όπου η εκτιμώμενη συμβολή των παρεμβάσεων είναι κοντά ή ακόμη και υπερβαίνει την απαιτούμενη αύξηση της απορρόφησης.
Παράλληλα, για την Ελλάδα η εκτιμώμενη συμβολή των παρεμβάσεων της ΚΑΠ ως ιδιαίτερα σημαντική σε σχέση με το εθνικό «κενό» προς τον στόχο του 2030 στον τομέα LULUCF.
Η διαφοροποίηση των καλλιεργειών αποτελεί τη σημαντικότερη επιμέρους πρακτική, με εκτιμώμενη συμβολή 5,55 εκατ. τόνων CO₂e
Η διαφοροποίηση των καλλιεργειών
Στο επίκεντρο της εκτιμώμενης κλιματικής συμβολής βρίσκονται κυρίως οι αλλαγές στον τρόπο διαχείρισης των αγροτικών εκτάσεων.
Η διαφοροποίηση των καλλιεργειών αποτελεί τη σημαντικότερη επιμέρους πρακτική, με εκτιμώμενη συμβολή 5,55 εκατ. τόνων CO₂e, δηλαδή περίπου το ένα τέταρτο του συνολικού αποτελέσματος. Ακολουθούν η βιολογική γεωργία με περίπου 2,67 εκατ. τόνους, η χρήση κομπόστ με 2,04 εκατ. τόνους, οι καλλιέργειες κάλυψης με περίπου 1,94 εκατ. τόνους και οι χειμερινές καλλιέργειες κάλυψης με 1,71 εκατ. τόνους.
Συνολικά, οι πρακτικές που συνδέονται με την αμειψισπορά και τη διαφοροποίηση των καλλιεργειών, μαζί με τις πρακτικές διαχείρισης του εδάφους, αντιπροσωπεύουν 66% της εκτιμώμενης συμβολής.
Αποθήκευση άνθρακα
Από τους 22,1 εκατ. τόνους CO₂e της συνολικής εκτιμώμενης συμβολής, περίπου 20,1 εκατ. τόνοι συνδέονται με πρακτικές του τομέα LULUCF (ο κανονισμός για τη χρήση γης, την αλλαγή χρήσης γης και τη δασοπονία) και κυρίως με την αύξηση της αποθήκευσης άνθρακα στα γεωργικά εδάφη. Αντίθετα, μόλις περίπου 2 εκατ. τόνοι σχετίζονται με τη μείωση μη-CO₂ εκπομπών από τη γεωργία.
Η διαφορά αυτή είναι κρίσιμη. Οι εκπομπές της ευρωπαϊκής γεωργίας προέρχονται σε μεγάλο βαθμό από το μεθάνιο της εντερικής ζύμωσης και το υποξείδιο του αζώτου από τα γεωργικά εδάφη. Ωστόσο, η μελέτη εκτιμά ότι η συμβολή των Στρατηγικών Σχεδίων στις εκπομπές από την εντερική ζύμωση και τη διαχείριση της κοπριάς παραμένει αμελητέα.
Τα πρότυπα καλής γεωργικής και περιβαλλοντικής κατάστασης
Παράλληλα με τις εθελοντικές παρεμβάσεις, η έκθεση εξετάζει την πρόσθετη αξία των προτύπων καλής γεωργικής και περιβαλλοντικής κατάστασης, των γνωστών GAECs.
Για το 2023 η πρόσθετη συμβολή τους εκτιμάται σε 6 εκατ. τόνους CO₂e. Το μεγαλύτερο μέρος, περίπου 84%, αποδίδεται στο GAEC 6, που αφορά την ελάχιστη κάλυψη του εδάφους, ενώ ακολουθεί το GAEC 5 για τη διαχείριση της άροσης.
Ωστόσο, η εικόνα των GAECs επηρεάστηκε από τις αλλαγές στους κανόνες της ΚΑΠ. Η τροποποίηση του 2024 αφαίρεσε από το GAEC 8 τις απαιτήσεις για μη παραγωγικές εκτάσεις, ενώ επέτρεψε την εκπλήρωση του GAEC 7 μέσω διαφοροποίησης καλλιεργειών αντί αμειψισποράς. Για το 2023, μάλιστα, δεν υπολογίζεται επίδραση του GAEC 7, καθώς η εφαρμογή του είχε ανασταλεί.
