Ουρές χιλιομέτρων στα πρατήρια καυσίμων, απεργίες οδηγών φορτηγών και ταξί και μια κυβέρνηση που δυσκολεύεται πλέον να διατηρήσει τις επιδοτήσεις που για χρόνια κρατούσαν εκατομμύρια πολίτες πάνω από το όριο της φτώχειας, είναι η νέα πραγματικότητα στο Ιράν.
Ο οικονομικός αντίκτυπος του πολέμου και του αμερικανικού αποκλεισμού μετατρέπεται σε καθημερινή κρίση για την ιρανική κοινωνία, την ώρα που το νόμισμα καταρρέει, η ανεργία αυξάνεται και οι τιμές βασικών αγαθών εκτοξεύονται, αναφέρει η Wall Street Journal.
Το τελευταίο πλήγμα ήρθε από τη βενζίνη. Η κυβέρνηση διπλασίασε την τιμή του καυσίμου για τους καταναλωτές που ξεπερνούν τη μηνιαία επιδοτούμενη ποσότητα, στα 100.000 ριάλ ανά λίτρο, περίπου 4 σεντς του δολαρίου. Οι βασικές ποσοστώσεις παραμένουν φθηνότερες, όμως η αλλαγή έχει ιδιαίτερη βαρύτητα σε μια χώρα όπου τα μηνιαία εισοδήματα πολλών εργαζομένων δεν ξεπερνούν τα 100-120 δολάρια.
Πριν τεθούν σε ισχύ οι νέες τιμές, οδηγοί έσπευσαν στα πρατήρια για να γεμίσουν τα ρεζερβουάρ τους, προκαλώντας μεγάλες ουρές. Σε ορισμένα σημεία τα αποθέματα εξαντλήθηκαν, αφήνοντας οδηγούς ακινητοποιημένους. Η κυβέρνηση επιχειρεί να περιορίσει την κατανάλωση και να μειώσει το κόστος των επιδοτήσεων, ενώ παράλληλα αντιμετωπίζει προβλήματα στην προμήθεια καυσίμων λόγω του αποκλεισμού και ζημιές που έχουν προκληθεί στα διυλιστήρια από τον πόλεμο.
Η κρίση πλήττει ιδιαίτερα τους ανθρώπους που εξαρτώνται άμεσα από το αυτοκίνητό τους για να εργαστούν. Οδηγοί ταξί και φορτηγών καταγγέλλουν ότι οι μειωμένες ποσοστώσεις καυσίμων δεν επαρκούν πλέον ούτε για ένα μεγάλο μέρος του μήνα. Στην επαρχία Κερμάν, περίπου 120 οδηγοί ταξί διαμαρτυρήθηκαν για τη μείωση της επιδοτούμενης ποσότητας, υποστηρίζοντας ότι μένουν χωρίς καύσιμα για περίπου το ένα τρίτο κάθε μήνα.
Πλήττονται οι μεταφορές του Ιράν
Το πρόβλημα πλέον περνά και στην οικονομία των μεταφορών. Οδηγοί φορτηγών έχουν ήδη προχωρήσει σε κινητοποιήσεις, ενώ στον στρατηγικής σημασίας λιμένα του Μπαντάρ Αμπάς, από όπου διακινείται μεγάλο μέρος του ιρανικού εμπορίου εμπορευματοκιβωτίων, οι οδηγοί προειδοποιούν ότι μπορεί να ακολουθήσουν απεργίες. Για έναν κλάδο που αποτελεί κρίσιμο κρίκο στην τροφοδοσία της χώρας, η παράλυση των μεταφορών μπορεί να μετατραπεί γρήγορα σε νέα άνοδο των τιμών.
Ιδιαίτερα χαρακτηριστική είναι η περίπτωση της Snapp, της ιρανικής πλατφόρμας μετακίνησης και διανομών που λειτουργεί ως τοπική εκδοχή της Uber. Η εταιρεία, η οποία διαθέτει περίπου 3 εκατομμύρια οδηγούς, αποτέλεσε κάποτε σύμβολο των οικονομικών προοπτικών που άνοιγε η τεχνολογία στο Ιράν. Τώρα, όμως, οι οδηγοί της κατεβαίνουν σε απεργίες, υποστηρίζοντας ότι τα έσοδά τους δεν επαρκούν για να καλύψουν καύσιμα, συντήρηση και το κόστος ζωής.
Η εικόνα αυτή αποτυπώνει ένα ευρύτερο πρόβλημα: η κυβέρνηση δεν αντιμετωπίζει απλώς μια κρίση καυσίμων, αλλά μια κρίση αγοραστικής δύναμης. Ο πληθωρισμός στα τρόφιμα είχε φτάσει το 128% τον Αύγουστο, σύμφωνα με τα στοιχεία που επικαλείται η Wall Street Journal, ενώ το ριάλ έχει υποχωρήσει σε νέο ιστορικό χαμηλό, ξεπερνώντας τα 2,3 εκατομμύρια ριάλ ανά δολάριο.
Η υποτίμηση του νομίσματος μεταφέρει την κρίση σχεδόν σε κάθε προϊόν. Ένα πακέτο με 30 σακούλες απορριμμάτων κοστίζει πλέον περίπου 4,26 δολάρια, ενώ οι οικογένειες περιορίζουν ακόμη και τις δαπάνες για σχολικά είδη και βασικά τρόφιμα. Η Snapp έχει αρχίσει να επιτρέπει στους πελάτες να πληρώνουν ακόμη και υπηρεσίες μετακίνησης και αγορές τροφίμων σε τέσσερις δόσεις, ένδειξη του πόσο έχει συρρικνωθεί η διαθέσιμη ρευστότητα των νοικοκυριών.
Μωσαϊκό ανισοτήτων
Την ίδια ώρα, η εικόνα της φτώχειας συνυπάρχει με θύλακες πλούτου. Στην Τεχεράνη, πολυτελή καταστήματα και κοσμηματοπωλεία εξακολουθούν να προσελκύουν εύπορους καταναλωτές, ενισχύοντας την αίσθηση ότι η κρίση δεν μοιράζεται ισότιμα. Για τη μεγάλη πλειονότητα, όμως, η πραγματικότητα είναι διαφορετική: η καθημερινότητα περιστρέφεται πλέον γύρω από το κόστος των τροφίμων, των καυσίμων και της στέγασης.
Και αυτό είναι ίσως το μεγαλύτερο οικονομικό πρόβλημα για την κυβέρνηση. Η αύξηση της τιμής της βενζίνης μπορεί να περιορίζει τη ζήτηση και να μειώνει το βάρος των επιδοτήσεων, αλλά ταυτόχρονα αυξάνει το κόστος μετακίνησης και μεταφοράς. Αυτό σημαίνει μεγαλύτερη πίεση στις τιμές των προϊόντων, ακριβότερες υπηρεσίες και ακόμη μικρότερη αγοραστική δύναμη.
Η κρίση, επομένως, δημιουργεί έναν φαύλο κύκλο. Ο πόλεμος και ο αποκλεισμός περιορίζουν τα έσοδα και την πρόσβαση σε καύσιμα, η κυβέρνηση μειώνει τις επιδοτήσεις, οι οδηγοί και οι μεταφορείς αντιδρούν, το κόστος μεταφοράς αυξάνεται και η ακρίβεια εξαπλώνεται στην υπόλοιπη οικονομία. Με το ριάλ να καταρρέει και τις τιμές να αυξάνονται, η βενζίνη έχει πλέον γίνει κάτι περισσότερο από ένα οικονομικό μέτρο: έχει μετατραπεί σε σύμβολο της πίεσης που δέχεται ολόκληρη η ιρανική κοινωνία.
