Η λεηλασία της Τέχνης: Οι σκοτεινές πτυχές της διεθνούς «επιδημίας» κλοπών στα μουσεία

Στις 6:30 το πρωί της Τρίτης (8/9), τοπική ώρα, σε ένα μουσείο στο Καν-συρ-Μερ της Γαλλικής Ριβιέρας, εισέβαλαν δύο κλέφτες και άρπαξαν τέσσερις πίνακες του σπουδαίου ιμπρεσιονιστή ζωγράφου, Πιέρ Ογκίστ Ρενουάρ.

Καθώς έφευγαν μέσα από τους κήπους του μουσείου, άφησαν πίσω τους δύο από τους πίνακες και εξαφανίστηκαν μαζί με την «Κυρία Κολόνα Ρομάνο» και τη «Νεαρή Γυναίκα στο Πηγάδι».

Μακράν δεν ήταν μια σπάνια κλοπή.

Αίφνης, τον τελευταίο χρόνο, από το Παρίσι μέχρι το Όκλαντ και από την Βιέννη μέχρι την Δαμασκό, έργα τέχνης από μουσεία σχεδόν σε όλες τις γωνιές του πλανήτη, λεηλατούνται.

Το γιατί υπάρχει αυτή η έξαρση παραμένει άγνωστο.

Το μόνο που έχουν καταφέρει μέχρι στιγμής οι αστυνομικές αρχές, εθνικές και υπερεθνικές, είναι να έχουν παρατηρήσει μια αλλαγή στις εγκληματικές δομές και, προς το παρόν, καταγράφουν, ενώ τα μουσεία μετατρέπονται σε «φρούρια», με ό,τι σημαίνει αυτό για τα ασφαλιστικά κόστη, για τις δαπάνες συντήρησης και διαχείρισης των μουσειακών δομών, εν γένει.

Διαπιστώνεται, λοιπόν, ότι οι κλέφτες έργων τέχνης στην Ευρώπη διαπράττουν περισσότερες βίαιες ληστείες και οι εξειδικευμένες συμμορίες έχουν αντικατασταθεί από ad hoc εγκληματίες που στρατολογούνται μέσω των μέσων κοινωνικής δικτύωσης, ανέφερε τον περασμένο μήνα η Europol.

Ούτε σε αυτήν την περίπτωση ξέρουμε τον λόγο που συμβαίνει αυτή η αλλαγή.

Κρίνοντας από τον λιγότερο «επαγγελματισμό» των κλοπών, πιθανά να γίνεται λόγω κόστους ή, ίσως, το οργανωμένο έγκλημα να έγινε περισσότερο απαιτητικό.

Νόμιμο και παράνομο εμπόριο τέχνης: Φαραωνικοί τζίροι

Φυσικά, τόσο το νόμιμο, όσο και το παράνομο εμπόριο τέχνης ανθεί.

Σε ό,τι αφορά στο δεύτερο, που μας ενδιαφέρει εδώ, σύμφωνα με εκτιμήσεις της Interpol και του FBI, ο ετήσιος όγκος της μαύρης αγοράς κλεμμένων έργων τέχνης και αντικών υπολογίζεται σε 5 – 8 δισεκατομμύρια δολάρια.

Σε αυτό το σημείο παρατηρείται κάτι εξαιρετικά ενδιαφέρον: Ότι το νόμιμο εμπόριο τέχνης λειτουργεί «προωθητικά» για το παράνομο εμπόριο.

Η UNESCO επικαλείται στοιχεία της Παγκόσμιας Έκθεσης για την Αγορά Τέχνης, σύμφωνα με τα οποία, το 2019, το σύνολο του νόμιμου εμπορίου τέχνης, μαζί και της αρχαίας, έφτασε στο αστρονομικό ποσό των 64 δισεκατομμυρίων δολαρίων.

Το 2025 καταγράφηκε μια κάμψη τις παγκόσμιες πωλήσεις έργων τέχνης, οι οποίες εκτιμήθηκαν γύρω στα 57,5 δισεκατομμύρια δολάρια.

«Το παράδοξο είναι» λέει η UNESCO, «ότι ένα τέτοιο ενδιαφέρον για τους πολιτιστικούς θησαυρούς απειλεί τη διατήρησή τους, καθώς η αυξημένη ζήτηση όχι μόνο τροφοδοτεί την ανάπτυξη της νόμιμης αγοράς τέχνης, αλλά αυξάνει και τις κλοπές από μουσεία, ιδιωτικές συλλογές και θρησκευτικά κτίρια.

Αυτό μερικές φορές οδηγεί στην μη αναστρέψιμη καταστροφή αρχαιολογικών χώρων και στη λεηλασία αρχαίων κτιρίων και μνημείων».

Θηριώδης πολιτιστική λεηλασία

Τα στοιχεία τη δικαιώνουν.

Κάθε χρόνο, σε όλο τον κόσμο, λεηλατούνται περισσότερα από 50.000 έργα τέχνης, γεγονός που καθιστά τη συγκεκριμένη μαύρη αγορά, μία από τις πιο κερδοφόρες μορφές παράνομου εμπορίου, μαζί με τη λαθραία διακίνηση όπλων, ναρκωτικών και προϊόντων «μαϊμού».

Σύμφωνα με υπολογισμούς των εμπειρογνωμόνων του Art Loss Register, οι αρχές καταφέρνουν να ανακτήσουν λιγότερο από το 10% των κλεμμένων έργων τέχνης.

Στη μαύρη αγορά, τα κλεμμένα αριστουργήματα πωλούνται συνήθως μόνο στο 5 – 10% της πραγματικής αγοραίας αξίας τους, λόγω των υψηλών κινδύνων που συνδέονται με την πώληση και την αποθήκευσή τους.

Έτσι, ένας πίνακας που σε δημοπρασία κοστίζει 10 εκατομμύρια δολάρια, στη μαύρη αγορά μπορεί να πωληθεί μόνο για 0,5 – 1 εκατομμύριο δολάρια.

Βέβαια, σε πολλές περιπτώσεις, ο πλούσιος, κατά τεκμήριο εντολέας, δεν πρόκειται να ρισκάρει την πώληση του έργου τέχνης, αλλά θα στοχεύσει συγκεκριμένους ζωγράφους, συγκεκριμένες περιόδους και έργα, για την προσωπική απόλαυσή του και την μεγέθυνση της «συλλογής» του.

Το κουβάρι της διαπλοκής του «πολιτστικού» μαύτου χρήματος

Ο μόνος άλλος τρόπος είναι να απευθυνθεί στη μαύρη αγορά, αλλά εκεί τα ρίσκα είναι τεράστια.

Μπορεί να δοκιμάσει βέβαια και το «ξέπλυμα» μέσω νόμιμων δημοπρασιών τέχνης.

Εάν νομίζετε ότι είναι επίσης δύσκολο αυτό, πιθανά να κάνετε λάθος.

«Η συνενοχή διαφόρων συμμετεχόντων στην αγορά τέχνης -εμπόρων, δημοπρατών, επιμελητών μουσείων και ιδιωτών – παίζει βασικό ρόλο στο εμπόριο κλεμμένων έργων τέχνης, ανεξάρτητα από το αν ενεργούν καλή τη πίστει ή όχι» λέει η UNECO.

«Η συνενοχή ατόμων που παρέχουν πλαστά έγγραφα και πιστοποιητικά προέλευσης είναι κρίσιμη για τη νομιμοποίηση των αντικειμένων τέχνης. Η έλλειψη σαφών κανονισμών και των απαραίτητων μέσων για την επιβολή του νόμου διευκολύνει επίσης την παράνομη διακίνηση.

»Όταν κλεμμένα έργα τέχνης και πολιτιστικοί θησαυροί εισέρχονται στη νόμιμη αγορά μέσω γκαλερί και οίκων δημοπρασιών, καθίσταται πιο δύσκολο να αναγνωριστούν.

»Το απλό γεγονός ότι ένα αντικείμενο πωλείται σε μια γκαλερί τέχνης ή εκτίθεται σε ένα μουσείο μπορεί να μετριάσει τις ανησυχίες σχετικά με την προέλευσή του, όσο αμφίβολη κι αν είναι αυτή στην πραγματικότητα.

»Η έξαρση των συγκρούσεων τα τελευταία χρόνια έχει επιδεινώσει περαιτέρω την κατάσταση. Η Αραβική Άνοιξη του 2011 και οι επακόλουθοι εμφύλιοι πόλεμοι οδήγησαν σε συστηματική κλοπή αρχαιοτήτων από τους φτωχούς ανθρώπους και τις ομάδες του οργανωμένου εγκλήματος.

»Μουσεία, αρχαιολογικοί χώροι και μνημεία που αποτελούσαν τη μοναδική πολιτιστική κληρονομιά της Συρίας και του Ιράκ λεηλατήθηκαν.

»Τον Μάρτιο του 2017, το Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ ενέκρινε το ψήφισμα 2347, εκφράζοντας ανησυχία για την κατάσταση αυτή και σημειώνοντας ότι η παράνομη διακίνηση αρχαιοτήτων είναι μία από τις πηγές χρηματοδότησης του Ισλαμικού Κράτους. Το ψήφισμα τόνισε επίσης την αυξανόμενη χρήση του διαδικτύου για παράνομο εμπόριο.

»Η ανάπτυξη των διαδικτυακών αγορών και των μέσων κοινωνικής δικτύωσης έχει πράγματι απλοποιήσει σημαντικά την πώληση παράνομα αποκτηθέντων πολιτιστικών αντικειμένων.

»Ταυτόχρονα, οι νέες τεχνολογικές εξελίξεις, όπως τα σόναρ και τα υποβρύχια ρομπότ, έχουν διευκολύνει τους κλέφτες να διεξάγουν παράνομες ανασκαφές, ακόμη και σε δυσπρόσιτα μέρη».

Ατιμωρησία

Η UNESCO θέτει και ζήτημα ανεπαρκούς αυστηρότητας των ποινών.

«Σε απάντηση στην ταχέως αναπτυσσόμενη παράνομη αγορά, τα κράτη θεσπίζουν κανονισμούς, συχνά βασισμένους άμεσα στις διεθνείς συμβάσεις της UNESCO.

Ωστόσο, αυτές οι προσπάθειες αντιμετωπίζουν ορισμένα εμπόδια. Οι απαιτήσεις εξαγωγής, για παράδειγμα, είναι συχνά υπερβολικά αυστηρές, γεγονός που καθιστά δύσκολη την εφαρμογή τους.

Επιπλέον, οι ποινικές κυρώσεις, εάν υπάρχουν, συνήθως επιβάλλουν κυρώσεις που έχουν μικρό αποτρεπτικό αποτέλεσμα.

Ένα άλλο πρόβλημα είναι ότι η συμμόρφωση με τους ισχύοντες κανονισμούς γενικά δεν ανταμείβεται επαρκώς. Πολλά αντικείμενα ανακαλύπτονται τυχαία κατά τη διάρκεια γεωργικών ή κατασκευαστικών εργασιών. Ωστόσο, ελλείψει αποζημίωσης και σε μια προσπάθεια να αποφευχθεί η αναστάτωση που αναπόφευκτα συνοδεύει τις αρχαιολογικές ανασκαφές, οι ανακαλύπτοντες αρχαιότητες συχνά επιλέγουν να τις καταστρέψουν ή να τις πουλήσουν στη μαύρη αγορά.

Τέλος, τα νομικά και κανονιστικά μέτρα που θεσπίζονται από τα κράτη συχνά αποδεικνύονται αναποτελεσματικά όσον αφορά την παρακολούθηση και τη ρύθμιση των δραστηριοτήτων των συμμετεχόντων στην αγορά έργων τέχνης.

Λαμβάνοντας υπόψη όλα τα παραπάνω, υπάρχουν λόγοι να φοβόμαστε ότι, εκτός εάν τα κράτη λάβουν μέτρα για την αντιμετώπιση αυτών των νομικών κενών και η διεθνής κοινότητα εντείνει τις προσπάθειές της, το πρόβλημα της παράνομης διακίνησης πολιτιστικών αγαθών δεν θα επιλυθεί σύντομα.».

«Πολιορκία των ευρωπαϊκών μουσείων»

Αν και τα πολιτιστικά ιδρύματα της Ευρώπης είναι αυτά που πλήττονται περισσότερο, ωστόσο, οι εγκληματίες στοχεύουν, τόσο την Αμερική, όσο και την Ασία.

Και την ώρα που τα μουσεία προσπαθούν να ενισχύσουν τα μέτρα ασφαλείας, οι ειδικοί επισημαίνουν την αυξανόμενη δυναμική της μαύρης αγοράς κλεμμένων έργων τέχνης και ιστορικών αντικειμένων.

Με αφορμή τη νέα κλοπή στη Γαλλία, ο διευθύνων σύμβουλος ενός οργανισμού που ανακτά κλεμμένα έργα τέχνης τη χαρακτήρισε, μιλώντας στο BBC, ως ένα ακόμη παράδειγμα της «πολιορκίας των μουσείων της Ευρώπης».

Ο Christopher A. Marinello, ο οποίος εργάζεται στην Art Recovery International, λέει ότι μόνο το 5 – 10% των κλεμμένων έργων τέχνης ανακτάται, γεγονός που καθιστά τις κλοπές από μικρά μουσεία όπως το συγκεκριμένο στη Γαλλία «εξαιρετικά επώδυνες».

Πιστεύει ότι οι κλέφτες πιθανότατα δεν είναι επαγγελματίες – επισημαίνοντας το γεγονός ότι έριξαν δύο πίνακες καθώς έφευγαν από το μουσείο – και θα προσπαθήσουν να «εξαργυρώσουν» τα χρήματα το συντομότερο δυνατό.

Σε σπάνιες περιπτώσεις, κλεμμένοι πίνακες έχουν χρησιμοποιηθεί ως «εγγύηση» στον υπόκοσμο του εγκλήματος, λέει ο ντετέκτιβ έργων τέχνης Άρθουρ Μπραντ.

Το 2016, ένας συλληφθείς ηγέτης της μαφίας φέρεται να μίλησε στην αστυνομία για δύο κλεμμένους πίνακες του Βαν Γκογκ, τους οποίους ο Μπραντ λέει ότι στη συνέχεια χρησιμοποίησε για να διαπραγματευτεί χαμηλότερη ποινή.

Η χρονιά του «φιλότεχνου» κλέφτη

Ακολουθεί ένας συνοπτικός κατάλογος των κλοπών μουσείων διεθνώς:

Γαλλία – Λούβρο:

Στις 19 Οκτωβρίου του 2025, τέσσερα άτομα έκλεψαν από το Λούβρο, μέσα σε οκτώ λεπτά, εννέα κοσμήματα από τις συλλογές των Γάλλων αυτοκρατόρων, αξίας περίπου 88 εκατομμυρίων ευρώ.
Χρησιμοποιώντας ανυψωτικό μηχάνημα, οι ληστές εισέβαλαν, στο φως της μέρας, στην Αίθουσα του Απόλλωνα και, με τη βοήθεια τριβείων, διέπραξαν την κλοπή, την οποία ο Τύπος χαρακτήρισε αμέσως ως «τη ληστεία του αιώνα».

Γαλλία – Μουσείο Ντιντερό:

Λιγότερο από 24 ώρες μετά τη ληστεία στο Λούβρο, θύμα των εγκληματιών έπεσε το «Σπίτι του Διαφωτισμού Ντιντερό» στη Λανγκρ. Άγνωστοι έκλεψαν 1.633 ασημένια και 319 χρυσά νομίσματα βάρους άνω των 40 κιλών, η αξία των οποίων εκτιμάται σε περίπου 90.000 ευρώ. Οι κλέφτες ολοκλήρωσαν τη δουλειά τους σε λίγα λεπτά. Τα ίχνη παραβίασης στην κύρια πόρτα και η φύση της κλοπής υποδηλώνουν μια προσεκτικά προετοιμασμένη επιχείρηση. Η έρευνα συνεχίζεται.

Αυστρία – Μουσείο Διακοσμητικών και Εφαρμοσμένων Τεχνών:

Στις 27 Αυγούστου 2026, άγνωστοι έκλεψαν από το μουσείο της Βιέννης ένα κολιέ του γαλλικού οίκου κοσμημάτων Van Cleef & Arpels με 673 διαμάντια συνολικού βάρους άνω των 200 καρατίων.

Το 2015 πωλήθηκε σε δημοπρασία στη Νέα Υόρκη έναντι 4,3 εκατομμυρίων δολαρίων.

Στην περιγραφή του κοσμήματος αναφερόταν ότι η βασίλισσα της Αιγύπτου Ναζλί Σαμπρί το φορούσε το 1939 στον γάμο της κόρης της Φαουζία με τον μελλοντικό σάχη του Ιράν Μοχάμεντ Ρεζά Πεχλεβί.

Ηνωμένο Βασίλειο – Μουσείο του Μπρίστολ, συλλογή της Βρετανικής Αυτοκρατορίας:

Στις 25 Σεπτεμβρίου 2025, τέσσερις κλέφτες διέρρηξαν την αποθήκη του μουσείου στο Μπρίστολ.

Έκλεψαν περισσότερα από 600 αντικείμενα από τη συλλογή της Μεγάλης Βρετανίας: στρατιωτικά μετάλλια, κοσμήματα, αγαλματίδια και γεωλογικά δείγματα.

Συρία – Εθνικό Μουσείο της Δαμασκού:

Στις 9 Νοεμβρίου του 2025, από το μεγαλύτερο μουσείο της Συρίας εκλάπησαν έξι μαρμάρινα αγαλματίδια της ρωμαϊκής εποχής, ύψους από 20 έως 40 εκατοστά.

Τα κλεμμένα αντικείμενα συγκαταλέγονται στα παλαιότερα και πιο πολύτιμα της συλλογής του μουσείου.

Το περιστατικό συνέβη λιγότερο από ένα χρόνο μετά την επαναλειτουργία του μουσείου, το οποίο είχε κλείσει το 2012.

ΗΠΑ – Μουσείο του Όκλαντ:

Στις 15 Οκτωβρίου 2025, κλέφτες εισέβαλαν στην αποθήκη του Μουσείου του Όκλαντ στην Καλιφόρνια και έκλεψαν περισσότερα από 1.000 αντικείμενα: καλάθια Ινδιάνων, δαγκεροτυπίες, σκαλισμένα κέρατα ελεφάντων και άλλα αντικείμενα. Στο κτίριο δεν υπήρχαν φύλακες, ενώ ο συναγερμός δεν ενεργοποιήθηκε. Το μουσείο γνωστοποίησε την απώλεια μόνο δύο εβδομάδες αργότερα.

Βραζιλία – Βιβλιοθήκη του Σάο Πάολο:

Στις 7 Δεκεμβρίου 2025, δύο ένοπλοι εισέβαλαν στη Βιβλιοθήκη Μαρίου ντι Αντράντι, επιτέθηκαν σε έναν φρουρό και δύο επισκέπτες, άνοιξαν τη βιτρίνα, αφαίρεσαν 13 χαρακτικά και διέφυγαν.

Κλάπηκαν οκτώ έργα του Ανρί Ματίς, μεταξύ των οποίων ένα σπάνιο αντίτυπο του βιβλίου του «Τζαζ» του 1947 (το 2021, το αντίτυπο πωλήθηκε σε δημοπρασία για 774.000 δολάρια) και πέντε χαρακτικά του Πορτινάρι.

Τα έργα του Ματίς εντοπίστηκαν από τις αρχές της Βραζιλίας τον Αύγουστο του 2026.

Γαλλία – Μουσείο Adrien Dubouche:

Τη νύχτα της 4ης Σεπτεμβρίου 2025, οι δράστες, σπάζοντας ένα παράθυρο, εισέβαλαν στο μουσείο στη Λιμόζ της Γαλλίας. Μέσα σε λίγα λεπτά έκλεψαν δύο σπάνια πιάτα του 14ου και 15ου αιώνα και ένα βάζο του 18ου αιώνα, συνολικής αξίας 9,5 εκατ. ευρώ.

Η αστυνομία έφτασε αμέσως στον τόπο του εγκλήματος μετά από σήμα του συστήματος ασφαλείας που ενεργοποιήθηκε, αλλά οι κλέφτες πρόλαβαν να διαφύγουν.

Μέχρι σήμερα παραμένουν ελεύθεροι, ενώ η τύχη των εκθεμάτων παραμένει άγνωστη.

Βέλγιο – Μουσείο της Τελευταίας Μάχης του Ναπολέοντα:

Τη νύχτα της 18ης Δεκεμβρίου 2025, δύο εγκληματίες, σπάζοντας ένα παράθυρο, εισέβαλαν στο μουσείο στην βελγική κοινότητα Ζενάπ.

Έκλεψαν ένα μοναδικό δαχτυλίδι του Ναπολέοντα Βοναπάρτη από χρυσό 18 καρατίων με πέντε διαμάντια, το οποίο είχε βρεθεί μετά την ήττα του στη μάχη του Βατερλό το 1815, καθώς και μια συλλογή χρυσών και ασημένιων νομισμάτων της εποχής. Οι δράστες δεν έχουν συλληφθεί.

Ιταλία – Ίδρυμα Μανιάνι-Ρόκα:

Τη νύχτα της 23ης Μαρτίου 2026, από το μεγαλύτερο ιδιωτικό μουσείο τέχνης της Ιταλίας, κοντά στην Πάρμα, εκλάπησαν τρεις αυθεντικοί πίνακες του Πιερ Ωγκύστ Ρενουάρ («Ψάρια», 1917), του Ανρί Ματίς («Οδαλίσκη στη βεράντα», 1922) και του Πολ Σεζάν («Νεκρή φύση με κεράσια», 1890), συνολικής αξίας 10 εκατομμυρίων δολαρίων. Οι πίνακες εντοπίστηκαν τον Αύγουστο του 2026.

Γαλλία – Κέντρο Πομπιντού:

Το πρωί της 30ής Μαΐου 2026, στη γαλλικό Μετς, από την έκθεση «Ατελείωτη Κυριακή» εξαφανίστηκε το έργο του διάσημου Ιταλού καλλιτέχνη Μαουρίτσιο Κατελάν «Ο ηθοποιός», μια μπανάνα κολλημένη στον τοίχο με ασημένια κολλητική ταινία.

Η αξία του έργου σύγχρονης τέχνης ανέρχεται σε 6,2 εκατομμύρια δολάρια. Η έρευνα συνεχίζεται.

Γαλλία – Μουσείο Λαλίκ:

Στις 5 Ιουλίου 2026, το μουσείο στο γαλλικό Βινζέν-συρ-Μοντέρ, αφιερωμένο στον κοσμηματοποιό και υαλουργό Ρενέ Λαλίκ, έπεσε θύμα ληστείας. Κλάπηκαν περίπου 20 κοσμήματα από κρύσταλλο αξίας 4 εκατ. ευρώ.

Ισπανία – Μουσείο MUVI:

Νωρίς το πρωί της 27ης Αυγούστου 2026, άγνωστοι λήστεψαν το μουσείο στην ισπανική πόλη Βιλένα.

Σε λιγότερο από τέσσερα λεπτά κατάφεραν να κλέψουν 10 κιλά χρυσά κοσμήματα της Εποχής του Χαλκού: βραχιόλια, κύπελλα και αγγεία, θραύσματα από το βασιλικό σκήπτρο.

«Τρεχάτε ποδαράκια μου»… έστω στο και 5΄

Οι τολμηρές επιθέσεις εναντίον μουσείων προκάλεσαν την αναμενόμενη αγανάκτηση του κοινού, το οποίο αναρωτήθηκε γιατί τόσο πλούσιες συλλογές έργων τέχνης μπορούν να λεηλατηθούν τόσο εύκολα.

Τον Νοέμβριο του 2025, η διοίκηση του Λούβρου στο Παρίσι ανακοίνωσε την ενίσχυση των μέτρων ασφαλείας.

Εγκαταστάθηκαν 100 επιπλέον κάμερες παρακολούθησης, ενώ στο χώρο του πύργου δημιουργήθηκε αστυνομικό τμήμα.

Μέχρι τότε, στο μουσείο είχαν εγκατασταθεί 482 κάμερες, αλλά αυτό δεν αρκούσε για την κάλυψη ολόκληρου του χώρου του μουσείου.

Το 61% των αιθουσών είτε δεν παρακολουθούνταν καθόλου είτε παρακολουθούνταν ανεπαρκώς.

Η έλλειψη προσωπικού ασφαλείας και καμερών παρακολούθησης αποτέλεσε μόνο ένα από τα σημεία κριτικής προς τη διοίκηση του μουσείου, η οποία είχε προειδοποιηθεί για την προβληματική ασφάλεια και από το σωματείο εργαζομένων του Μουσείου.

Πρόσφατα αποκαλύφθηκε ότι ο κωδικός πρόσβασης σε ολόκληρο το σύστημα βιντεοεπιτήρησης του Λούβρου ήταν η λέξη «Louvre».

Τον Ιούλιο, το Υπουργείο Πολιτισμού της Γαλλίας παρουσίασε ένα ολοκληρωμένο σχέδιο για την ενίσχυση της ασφάλειας στα μουσεία σε ολόκληρη τη χώρα.

Η υπουργός Πολιτισμού Κατρίν Πεγκάρ δήλωσε ότι «κανένας χώρος δεν θα μείνει χωρίς προσοχή, από την πιο μικρή εκκλησία μέχρι το μεγαλύτερο μουσείο». Το σχέδιο αποτελείται από 33 σημεία, μεταξύ των οποίων η αναβάθμιση των προσόντων του προσωπικού των μουσείων, η εκπαίδευση και η πρόσληψη νέων υπαλλήλων, η μεταφορά των πιο ευάλωτων συλλογών σε ασφαλείς χώρους και η εγκατάσταση νέων συστημάτων ασφαλείας. Για τα νέα μέτρα έχουν διατεθεί περίπου 30 εκατ. ευρώ. Το υπουργείο αρνήθηκε να ακολουθήσει τις εκκλήσεις ορισμένων πολιτικών και προσωπικοτήτων της κοινωνίας των πολιτών να εκτίθενται μαζικά στα μουσεία αντίγραφα αντί για πρωτότυπα.

Η κυρία Πεγκάρ τόνισε ότι «θα ήταν σοβαρό λάθος να αντικατασταθούν τα αριστουργήματα με αντίγραφα».

Τον Απρίλιο, το Βρετανικό Μουσείο παρουσίασε ένα σχέδιο ενίσχυσης των μέτρων ασφαλείας, στο πλαίσιο του οποίου θα εγκατασταθούν μόνιμα περίπτερα ασφαλείας στην είσοδο, αντί των προσωρινών αντιτρομοκρατικών σκηνών.

Επιπλέον, θα αγοραστεί νέος εξοπλισμός για τον έλεγχο των επισκεπτών, ο οποίος όχι μόνο θα εντοπίζει πιο αποτελεσματικά τα αντικείμενα των οποίων απαγορεύεται η εισαγωγή, αλλά και θα επιταχύνει τη διέλευση των επισκεπτών από τον έλεγχο.

Η έκθεση της Europol

Ενώ οι αρχές των χωρών και οι διοικήσεις των μουσείων ενισχύουν τα μέτρα ασφαλείας, οι διωκτικές αρχές και οι ειδικοί της τέχνης καταγράφουν αυξημένη δραστηριότητα στη μαύρη αγορά κλεμμένων έργων τέχνης και ιστορικών αντικειμένων.

Τον Αύγουστο, η Europol δημοσίευσε ειδική έκθεση σχετικά με το πρόβλημα των αυξανόμενων ληστειών και κλοπών σε μουσεία.

«Οι κλοπές σε μουσεία θεωρούνται γενικά ως μια μη βίαιη μορφή οργανωμένου εγκλήματος κατά της ιδιοκτησίας» λέει η Europol.

«Οι δράστες βασίζονται στην εξαπάτηση και τη μυστικότητα, χρησιμοποιώντας τακτικές όπως η αναγνώριση του χώρου και η διακριτική εκτέλεση.

»Αυτή η προσέγγιση ήταν εμφανής, για παράδειγμα, στη μεγάλης κλίμακας κλοπή πολύτιμων βιβλίων το 2024 από διάφορες βιβλιοθήκες σε ολόκληρη την ΕΕ, όπου οι δράστες ενήργησαν διακριτικά, αντικαθιστώντας τα πρωτότυπα με πλαστά αντίγραφα για να αποφύγουν τον εντοπισμό τους».

Ωστόσο, «πρόσφατες αναφορές από τα κράτη μέλη και οι εν εξελίξει έρευνες υποδεικνύουν μια μεταβολή τόσο στις μεθόδους όσο και στους στόχους. Οι δράστες υιοθετούν πιο άμεσες και συγκρουσιακές προσεγγίσεις και εστιάζουν σε συγκεκριμένες κατηγορίες πολιτιστικών αντικειμένων».

Η Europol διαπιστώνει «αλλαγή τακτικής» με «αυξανόμενη χρήση βίαιων μέσων κατά τη διάρκεια στοχευμένων επιθέσεων».

«Πρόσφατες υποθέσεις που αναφέρθηκαν από εθνικές αρχές δείχνουν αυξανόμενη χρήση βίας κατά τη διάρκεια κλοπών σε μουσεία. Οι δράστες παραβιάζουν τους χώρους και τις βιτρίνες χρησιμοποιώντας εργαλεία όπως βαριά σφυριά, τσεκούρια, λοστούς και, σε ορισμένες περιπτώσεις, εκρηκτικά».

Διαπιστώνει επίσης «Αλλαγή στόχων» με πολύτιμα μέταλλα, πολύτιμους λίθους και κινεζικά πολιτιστικά αντικείμενα.

«Παράλληλα με την αλλαγή των τακτικών, έχουν εξελιχθεί και οι στόχοι των κλοπών σε μουσεία» λέει η Europol.

«Τα τελευταία δύο χρόνια, τα πολύτιμα μέταλλα και οι πολύτιμοι λίθοι έχουν αποτελέσει συχνά στόχο.

Τα περισσότερα από αυτά τα περιστατικά συνοδεύονταν από κάποιο βαθμό βίας. Οι κλέφτες έχουν κλέψει χρυσά αντικείμενα, όπως ψήγματα χρυσού, χρυσά νομίσματα, χρυσά διακοσμητικά αντικείμενα, καθώς και κοσμήματα με πολύτιμους λίθους.

Μια άλλη εξέλιξη αφορά τα κινεζικά πολιτιστικά αντικείμενα που αποτελούν στόχο.

Σε αυτά περιλαμβάνονται κινεζικά πιάτα από πορσελάνη του 12ου-13ου αιώνα, αγγεία που χρονολογούνται από τη δυναστεία των Μινγκ, καθώς και κινεζικά χάλκινα αγγεία με χρωματιστά σμάλτα που χρονολογούνται από τις δυναστείες των Μινγκ και των Τσινγκ.

Όλες οι σχετικές υποθέσεις που έχουν αναφερθεί μέχρι στιγμής παρουσιάζουν χαρακτηριστικά στοχευμένων κλοπών και σκόπιμης προετοιμασίας, συμπεριλαμβανομένης της προηγούμενης αναγνώρισης και του σχεδιασμού, και όχι αδιάκριτης λεηλασίας».

Παράγοντες: οικονομική αξία και ζήτηση της αγοράς

«Τα διαθέσιμα στοιχεία υποδηλώνουν ότι η επιλογή των στόχων καθορίζεται κυρίως από οικονομικούς παράγοντες» λέει η Europol.

«Τα πολύτιμα μέταλλα, όπως ο χρυσός και το ασήμι, καθώς και τα κοσμήματα με πολύτιμους λίθους έχουν πιθανώς καταστεί προτιμώμενοι στόχοι λόγω της αυξανόμενης αξίας τους. Τα πολύτιμα μέταλλα μπορούν εύκολα να λιώσουν, χωρίς να αφήνουν ίχνη για τις αρχές επιβολής του νόμου, και διευκολύνουν τις παράνομες πωλήσεις κατά τη διαδικασία της διακίνησης κλεμμένων αγαθών.

Οι πολύτιμοι λίθοι στα κοσμήματα, από την άλλη πλευρά, μπορούν εύκολα να αφαιρεθούν και να πωληθούν περαιτέρω.

Και οι δύο κατηγορίες αντικειμένων είναι ελκυστικές για τα εγκληματικά δίκτυα λόγω της ορατότητάς τους, της προσβασιμότητάς τους και της αντίληψης ότι τα μέτρα ασφαλείας των μουσείων είναι λιγότερο αυστηρά από αυτά των κοσμηματοπωλείων.

Ομοίως, τα αρχαία κινέζικα αντικείμενα από πορσελάνη αποτελούν πιθανό στόχο των διακινητών πολιτιστικών αγαθών με σκοπό το οικονομικό κέρδος. Λόγω της υψηλής ζήτησης, είναι πιθανό να πωληθούν εύκολα στην αγορά έργων τέχνης».

Ενδείξεις για την εξέλιξη των προφίλ των δραστών

«Η χρήση βίαιων μέσων θα μπορούσε να υποδηλώνει τη συμμετοχή δραστών με ένα νέο προφίλ, διαφορετικό από εκείνο των ατόμων που παραδοσιακά εμπλέκονται σε εγκλήματα κατά των πολιτιστικών αγαθών» εκτιμά η Europol.

«Σε αντίθεση με τους τυπικούς διακινητές πολιτιστικών αγαθών, οι οποίοι συνήθως αποφεύγουν τη βία και ειδικεύονται στο οργανωμένο έγκλημα κατά της ιδιοκτησίας ή στην κλοπή πολιτιστικών αγαθών, τα άτομα αυτά έχουν συχνά ιστορικό συμμετοχής σε άλλα είδη εγκλημάτων.

Επιπλέον, ορισμένοι κλέφτες που συνελήφθησαν σε πρόσφατες υποθέσεις φαίνεται να συντονίζουν τις ενέργειές τους σε ad hoc βάση, συχνά στρατολογούμενοι τοπικά μέσω των κοινωνικών μέσων και των καναλιών άμεσης επικοινωνίας, χωρίς να έχουν προηγούμενες μεταξύ τους σχέσεις.

Αυτό διαφέρει από τη συνήθη δομή των εγκληματικών δικτύων που εμπλέκονται στη διακίνηση πολιτιστικών αγαθών, τα οποία συνήθως λειτουργούν ως μια κεντρική ομάδα οργανωμένη γύρω από έναν ηγέτη.

Εξακολουθεί να υπάρχει κενό πληροφοριών, αλλά είναι πιθανό οι εκτελεστές χαμηλού επιπέδου των κλοπών να στρατολογούνται τυχαία με βάση το μοντέλο “έγκλημα ως υπηρεσία”.

Εναλλακτικά, ορισμένοι εγκληματίες και δίκτυα, που συνήθως δραστηριοποιούνται σε άλλες εγκληματικές αγορές, συνειδητοποίησαν το χαμηλό κίνδυνο και το υψηλό κέρδος που προσφέρουν οι ληστείες σε μουσεία.».