Ο υπουργός Οικονομικών των ΗΠΑ Σκοτ Μπέσεντ έκανε στο G20 μια φιλόδοξη πρόβλεψη: μέσα στα επόμενα δύο χρόνια τα Στενά του Ορμούζ θα μπορούσαν να καταστούν ουσιαστικά «άχρηστα», καθώς οι πετρελαιοπαραγωγές χώρες του Κόλπου θα εξαρτώνται όλο και λιγότερο από τα δεξαμενόπλοια και περισσότερο από χερσαίους αγωγούς.
Η λογική είναι απλή. Η κρίση έχει αναδείξει την ευπάθεια της παγκόσμιας ενεργειακής αγοράς απέναντι σε ένα από τα σημαντικότερα chokepoints του πλανήτη. Εάν οι χώρες του Κόλπου αποκτήσουν επαρκή εναλλακτική δυναμικότητα, θα μπορούν να συνεχίζουν τις εξαγωγές τους ακόμη και όταν η ναυσιπλοΐα μέσω του Ορμούζ διαταράσσεται.
Η πρόσφατη, όμως, διακοπή λειτουργίας του σημαντικότερου σαουδαραβικού αγωγού δείχνει ότι η λύση δεν είναι τόσο απλή.
Το μάθημα από τη Σαουδική Αραβία
Επιθέσεις με drones ανάγκασαν τη Σαουδική Αραβία να διακόψει τη λειτουργία του East-West pipeline, μιας υποδομής που έχει αποκτήσει κρίσιμη σημασία από τότε που ο πόλεμος περιόρισε τη ναυσιπλοΐα μέσω του Ορμούζ.
Τους τελευταίους έξι μήνες, το Ριάντ χρησιμοποίησε τον αγωγό για να διοχετεύει περίπου 4 εκατ. βαρέλια πετρελαίου την ημέρα προς το λιμάνι Γιανμπού στην Ερυθρά Θάλασσα. Η ποσότητα αντιστοιχεί περίπου στο 4% της παγκόσμιας προσφοράς.
Η εξέλιξη αποκαλύπτει μια βασική αδυναμία της στρατηγικής των αγωγών: δεν εξαλείφουν τον γεωπολιτικό κίνδυνο, αλλά μπορεί απλώς να τον μεταφέρουν από τη θάλασσα στην ξηρά.
Ο East-West κατασκευάστηκε κατά τον πόλεμο Ιράν-Ιράκ ακριβώς για να παρακάμπτει το Ορμούζ. Το 2019 είχε δεχθεί επίθεση με drones των Χούθι και τώρα βρίσκεται ξανά στο στόχαστρο. Η υποδομή που δημιουργήθηκε ως ασφαλιστική δικλίδα απέναντι στις γεωπολιτικές κρίσεις έχει πλέον καταστεί και η ίδια στρατηγικός στόχος.
Τα νέα σχέδια για πράκαμψη του Ορμούζ
Σε θεωρητικό επίπεδο, υπάρχουν σημαντικές δυνατότητες περιορισμού της εξάρτησης από το Ορμούζ.
Τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα επεκτείνουν τις εξαγωγικές τους δυνατότητες μέσω αγωγού που παρακάμπτει τα Στενά, ενώ το Ιράκ σχεδιάζει νέο διάδρομο εξαγωγών από τα βόρεια πετρελαϊκά κοιτάσματα προς τη Μεσόγειο, μέσω Συρίας, Ιορδανίας και Τουρκίας.
Τα έργα αυτά θα μπορούσαν συνολικά να προσθέσουν περίπου 4 εκατ. βαρέλια ημερησίως σε εξαγωγική δυναμικότητα. Μαζί με τις ποσότητες που ήδη διοχετεύονται μέσω της Σαουδικής Αραβίας, θα μπορούσαν να υποκαταστήσουν σημαντικό μέρος των περίπου 20 εκατ. βαρελιών την ημέρα που περνούσαν προηγουμένως από το Ορμούζ.
Ωστόσο, η δημιουργία εναλλακτικών διαδρομών δεν σημαίνει ότι εξαφανίζεται το ρίσκο.
Το πιο φιλόδοξο σχέδιο είναι ένας νέος αγωγός που θα συνδέει τα πετρελαϊκά κοιτάσματα του βόρειου Ιράκ με τις ακτές της Μεσογείου μέσω Συρίας. Η επένδυση, στην οποία συμμετέχουν μεταξύ άλλων η Chevron, η TI Capital και η UCC Holding του Κατάρ, μπορεί να κοστίσει τουλάχιστον 15 δισ. δολάρια.
Το ιστορικό της συγκεκριμένης διαδρομής, όμως, δεν είναι ενθαρρυντικό. Ο παλαιός αγωγός Κιρκούκ-Μπανιάς διακόπηκε επανειλημμένα λόγω περιφερειακών συγκρούσεων, τέθηκε εκτός λειτουργίας κατά τον πόλεμο Ιράν-Ιράκ και ουσιαστικά καταστράφηκε μετά την αμερικανική εισβολή στο Ιράκ το 2003.
Το Ορμούζ δεν αντικαθίσταται εύκολα
Αυτό δεν σημαίνει ότι οι εναλλακτικοί αγωγοί δεν έχουν αξία. Η Petroline της Σαουδικής Αραβίας και ο αιγυπτιακός SUMED έχουν ήδη αποδείξει ότι μπορούν να μειώσουν την εξάρτηση από κρίσιμα θαλάσσια περάσματα.
Μέχρι σήμερα, όμως, λειτουργούν περισσότερο ως συμπληρωματικές υποδομές και όχι ως πλήρεις αντικαταστάτες του Ορμούζ.
Και εδώ βρίσκεται το πρόβλημα με την πρόβλεψη του Μπέσεντ. Για να καταστεί το Ορμούζ πραγματικά «άχρηστο», δεν αρκεί η κατασκευή νέων αγωγών. Οι εναλλακτικές διαδρομές πρέπει να είναι οικονομικά βιώσιμες, ασφαλείς και προστατευμένες από πολιτικές αναταράξεις.
Η επίθεση στον σαουδαραβικό East-West δείχνει πόσο δύσκολο είναι αυτό. Αν ακόμη και η σημαντικότερη χερσαία παράκαμψη μπορεί να τεθεί εκτός λειτουργίας, οι ελπίδες ότι οι αγωγοί από μόνοι τους θα λύσουν την ενεργειακή κρίση περιορίζονται.
Τελικά, οι ΗΠΑ και οι χώρες του Κόλπου μπορεί να βρεθούν αντιμέτωπες με ένα δυσάρεστο συμπέρασμα: η διαφοροποίηση των διαδρομών είναι απαραίτητη, αλλά δεν μπορεί να υποκαταστήσει πλήρως τη γεωπολιτική σταθερότητα στο Ορμούζ. Και αυτό ενδέχεται να αυξήσει την πίεση για μια συμφωνία με το Ιράν που θα αποκαταστήσει την εμπιστοσύνη στη λειτουργία των Στενών.
