Η κυβερνητική γραμμή άμυνας απέναντι στην ενεργειακή κρίση έχει πλέον συγκεκριμένο ύψος και, κυρίως, ημερομηνία λήξης. Σύμφωνα με πληροφορίες από το οικονομικό επιτελείο, η κυβέρνηση διαθέτει πρόσθετο δημοσιονομικό χώρο 200 εκατ. ευρώ για το τελευταίο τρίμηνο του 2026 και ακόμη 200 εκατ. ευρώ για το πρώτο τρίμηνο του 2027, προκειμένου να χρηματοδοτήσει τις αναγκαίες παρεμβάσεις εάν οι υψηλές τιμές σε καύσιμα, ηλεκτρικό ρεύμα και φυσικό αέριο συνεχίσουν να πιέζουν νοικοκυριά και επιχειρήσεις.
Ολόκληρη η ενεργειακή αρχιτεκτονική του νέου προϋπολογισμού στηρίζεται σε ένα βασικό σενάριο, σύμφωνα με το οποίο το μεγάλο σοκ του 2026 δεν θα επαναληφθεί με την ίδια ένταση το 2027
Πέραν αυτών των 400 εκατ. ευρώ, όμως, ο προϋπολογισμός δεν προβλέπει νέα κονδύλια για την αντιμετώπιση μιας παρατεταμένης κρίσης. Η κυβερνητική στρατηγική αγοράζει χρόνο μέχρι τον Μάρτιο, στηριζόμενη στην ελπίδα ότι έως τότε η ένταση στις διεθνείς αγορές ενέργειας θα έχει αρχίσει να υποχωρεί. Εάν αυτή η πρόβλεψη διαψευστεί, η Αθήνα θα βρεθεί μπροστά σε μια πολύ δυσκολότερη εξίσωση, καθώς θα πρέπει είτε να ανακατανείμει ήδη προγραμματισμένες δαπάνες είτε να επιστρέψει στις Βρυξέλλες ζητώντας πρόσθετη δημοσιονομική ευελιξία, την οποία η Κομισιόν δεν εμφανίζεται προς το παρόν διατεθειμένη να παραχωρήσει.
Το στοίχημα της αποκλιμάκωσης
Ολόκληρη η ενεργειακή αρχιτεκτονική του νέου προϋπολογισμού στηρίζεται σε ένα βασικό σενάριο, σύμφωνα με το οποίο το μεγάλο σοκ του 2026 δεν θα επαναληφθεί με την ίδια ένταση το 2027. Η μέση τιμή του Brent προβλέπεται να υποχωρήσει από τα 91,2 δολάρια το βαρέλι το 2026 στα 78,2 δολάρια το 2027, ενώ ο πληθωρισμός εκτιμάται ότι θα περιοριστεί από το 3,8% στο 2,6%, κυρίως λόγω της σταδιακής αποκλιμάκωσης του ενεργειακού κόστους.
Η ίδια παραδοχή αποτυπώνεται στις δαπάνες, όπου επιδοτήσεις μειώνονται από 296 εκατ. ευρώ το 2026 σε μόλις 81 εκατ. ευρώ το 2027, καθώς ο προϋπολογισμός δεν προβλέπει συνέχιση της έκτακτης επιδότησης στο diesel. Παράλληλα, έχει εγγραφεί ειδική πρόβλεψη 200 εκατ. ευρώ για ανάγκες που ενδέχεται να προκύψουν από την ενεργειακή κρίση, ποσό το οποίο, σύμφωνα με κυβερνητικές πηγές, προορίζεται ουσιαστικά να καλύψει το πρώτο τρίμηνο του νέου έτους.
Στο οικονομικό επιτελείο γνωρίζουν ότι η πρόβλεψη μεγαλύτερων εφεδρειών θα απαιτούσε είτε να δεσμευθούν από τώρα πόροι που προορίζονται για άλλες πολιτικές είτε να παρουσιαστεί ένας προϋπολογισμός που θα παραδεχόταν πως η ενεργειακή αναταραχή μπορεί να διαρκέσει σε ολόκληρο το 2027. Για την ώρα, η κυβέρνηση επιλέγει να εργαστεί με το καλό σενάριο, διατηρώντας περιορισμένα πυρομαχικά για τους πρώτους δύσκολους μήνες και περιμένοντας από την αγορά να κάνει το υπόλοιπο μέρος της δουλειάς.
Ευρωπαϊκό «ταβάνι»
Το πρόβλημα είναι ότι το Δημόσιο έχει σχεδόν εξαντλήσει το δημοσιονομικό περιθώριο προκειμένου να μην παραβιαστεί την ευρωπαϊκή πορεία δαπανών. Η Ελλάδα παραμένει εντός του νέου Συμφώνου Σταθερότητας επειδή είχε κινηθεί χαμηλότερα από τα επιτρεπόμενα όρια το 2024 και το 2025 και επειδή αξιοποιεί τις συμφωνημένες δυνατότητες ευελιξίας για τις αμυντικές δαπάνες και τις επενδύσεις ενεργειακής ανθεκτικότητας. Μετά την αξιοποίηση αυτών των περιθωρίων το σωρευτικό υπόλοιπο στον ευρωπαϊκό λογαριασμό ελέγχου διαμορφώνεται ακριβώς στο 0% του ΑΕΠ το 2027. Με απλά λόγια, ο προϋπολογισμός ακουμπά το ευρωπαϊκό ταβάνι, χωρίς να αφήνει απόθεμα για μια καινούργια παρέμβαση.
Η επόμενη διαπραγμάτευση
Στο παρασκήνιο, το οικονομικό επιτελείο επεξεργάζεται ήδη δύο διαδρομές. Η πρώτη βασίζεται στην αποκλιμάκωση των διεθνών τιμών, η οποία θα επέτρεπε στα 400 εκατ. ευρώ να λειτουργήσουν ως γέφυρα μέχρι την ομαλοποίηση της αγοράς. Η δεύτερη ξεκινά από το δυσμενές σενάριο ενός νέου ράλι στο πετρέλαιο και στο φυσικό αέριο, το οποίο θα εξαντλούσε γρήγορα τις διαθέσιμες πιστώσεις και θα προκαλούσε πίεση για πρόσθετες παρεμβάσεις μέσα στην άνοιξη.
Σε αυτή την περίπτωση, η κυβέρνηση θα χρειαστεί νέο και διαφορετικό ευρωπαϊκό περιθώριο, ειδικά για τις έκτακτες συνέπειες της ενεργειακής κρίσης. Οι πρώτες διερευνητικές συζητήσεις, ωστόσο, δεν αφήνουν πολλά περιθώρια αισιοδοξίας. Η Κομισιόν επιμένει ότι οι εθνικοί προϋπολογισμοί πρέπει να παραμείνουν εντός των συμφωνημένων ορίων και αντιμετωπίζει με μεγάλη επιφύλαξη τις οριζόντιες επιδοτήσεις και τις φορολογικές μειώσεις, φοβούμενη ότι μια νέα γενική εξαίρεση θα αποδυνάμωνε τους δημοσιονομικούς κανόνες προτού αυτοί εφαρμοστούν πλήρως.
Το πολιτικό ρίσκο για την κυβέρνηση είναι ότι η αγορά ενέργειας μπορεί να μη «σεβαστεί» το ημερολόγιο του προϋπολογισμού. Εάν το Brent δεν κινηθεί προς τα 78,2 δολάρια, τα 400 εκατ. ευρώ δεν θα αποτελέσουν μόνιμη ασπίδα αλλά μια προσωρινή παράταση πριν από τις δύσκολες αποφάσεις. Τότε η Αθήνα θα πρέπει να επιλέξει ανάμεσα σε περικοπές άλλων δαπανών, νέα δημοσιονομικά ισοδύναμα και μια σύγκρουση στις Βρυξέλλες για περισσότερο χώρο στήριξης, την ώρα που η ακρίβεια θα έχει επιστρέψει στο επίκεντρο της πολιτικής αντιπαράθεσης.
