Από την προπληρωμένη σακούλα έως τον «έξυπνο» κάδο και από την καταμέτρηση των εκκενώσεων έως τη ζύγιση των απορριμμάτων είναι μερικές από τις τεχνικές λύσεις που εξετάζει η Ρυθμιστική Αρχή Αποβλήτων, Ενέργειας και Υδάτων (ΡΑΑΕΥ) για την εφαρμογή του «Πληρώνω όσο Πετάω» (ΠοΠ) στην Ελλάδα. Το μοντέλο, πάντως, δεν έχει ακόμη κλειδώσει, ούτε έχει καθοριστεί πόσο θα κοστίζει κάθε κιλό ή λίτρο υπολειμματικών αποβλήτων.
Η Αρχή εκπονεί αυτήν την περίοδο τον Πρακτικό Οδηγό Εφαρμογής του ΠοΠ, ο οποίος αναμένεται να οριστικοποιηθεί και να δημοσιοποιηθεί το επόμενο διάστημα. Στόχος είναι να δοθεί στους δήμους ένα κοινό πλαίσιο για τον σχεδιασμό των συστημάτων, χωρίς όμως να επιβληθεί μία ενιαία τεχνολογική λύση σε ολόκληρη τη χώρα. Κι αυτό γιατί διαφορετικές είναι οι ανάγκες μιας πυκνοκατοικημένης πόλης, ενός μικρού δήμου ή μιας έντονα τουριστικής και νησιωτικής περιοχής.
Όπως επισημαίνει ο αντιπρόεδρος της ΡΑΑΕΥ και πρόεδρος του Θεματικού Κλάδου Αποβλήτων, καθηγητής Κωνσταντίνος Αραβώσης μιλώντας στον «Οικονομικό Ταχυδρόμο», το βασικό ζητούμενο είναι η χρέωση να συνδέεται με την πραγματική χρήση της υπηρεσίας.
Χωρίς ανακύκλωση, το ΠοΠ δεν αρκεί
Το ζητούμενο είναι πώς θα εφαρμοστεί στη χώρα μας ένα σύστημα που συνδέει τη χρέωση με την ποσότητα των απορριμμάτων, όταν η χώρα εξακολουθεί να βρίσκεται στις τελευταίες θέσεις της Ευρώπης στην ανακύκλωση.
Σύμφωνα με τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Περιβάλλοντος, το 2023 η Ελλάδα συγκαταλεγόταν στις πέντε ευρωπαϊκές χώρες με ποσοστό ανακύκλωσης αστικών αποβλήτων κάτω από 20%.
Με την ανακύκλωση να παραμένει σε τόσο χαμηλά επίπεδα, η επιτυχία του «Πληρώνω όσο Πετάω» θα κριθεί όχι μόνο από την τεχνολογία της χρέωσης, αλλά και από το κατά πόσο θα μπορέσει να στηριχθεί σε πραγματικές υποδομές χωριστής συλλογής και ανακύκλωσης.
Από τη σακούλα στη ζύγιση
Στην περίπτωση των προπληρωμένων σακουλών, η χρέωση συνδέεται με τον όγκο της σακούλας. Σε ένα σύστημα αποκλειστικών κάδων μπορεί να υπολογίζεται με βάση τη χωρητικότητα και τη συχνότητα αποκομιδής, ενώ στους “έξυπνους” κάδους μπορεί να καταγράφεται ο προκαθορισμένος όγκος κάθε απόρριψης. Μια άλλη λύση είναι η ζύγιση, ώστε η χρέωση να βασίζεται στην πραγματικά καταγεγραμμένη ποσότητα αποβλήτων.
Η ΡΑΑΕΥ δεν προκρίνει προς το παρόν κάποιο από αυτά τα μοντέλα. Ο δήμος είναι εκείνος που θα πρέπει να επιλέξει με βάση την πυκνότητα και τη μορφή της δόμησης, τον διαθέσιμο χώρο, τις επιχειρησιακές δυνατότητες, το κόστος αλλά και την αποδοχή του συστήματος από τους χρήστες.
Στο μικροσκόπιο ξενοδοχεία και μικρές επιχειρήσεις
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η εφαρμογή του συστήματος στις επιχειρήσεις, και κυρίως στα ξενοδοχεία και γενικότερα τις επιχειρήσεις HORECA (ξενοδοχεία και επιχειρήσεις εστίασης). Σε αυτές, σύμφωνα με τη ΡΑΑΕΥ, η χρέωση δεν μπορεί να αγνοεί παραμέτρους όπως το μέγεθος και το είδος της δραστηριότητας, τα διαφορετικά ρεύματα αποβλήτων, αλλά και την έντονη εποχικότητα που χαρακτηρίζει μεγάλο μέρος της ελληνικής τουριστικής αγοράς.
Το οικονομικό κίνητρο για τη μείωση των υπολειμματικών αποβλήτων αποτελεί, άλλωστε, τον πυρήνα του ΠοΠ. Ειδικότερα, για τις μικρές επιχειρήσεις «είναι σημαντικό οποιοδήποτε σύστημα να λαμβάνει υπόψη τις πραγματικές δυνατότητες και τα χαρακτηριστικά τους και να μην δημιουργεί δυσανάλογη διοικητική ή οικονομική επιβάρυνση», τονίζει ο κ. Αραβώσης.
Σε κάθε περίπτωση, η λογική είναι ότι όποιος μειώνει τα απόβλητα που οδηγούνται στη σύμμεικτη συλλογή και κάνει σωστότερη διαλογή στην πηγή θα πρέπει να έχει και οικονομικό όφελος. Ωστόσο, το πώς ακριβώς θα μεταφραστεί αυτό στον λογαριασμό, παραμένει ανοιχτό. Η ΡΑΑΕΥ δεν έχει καταλήξει σε συγκεκριμένη τιμή ανά κιλό ή λίτρο, ούτε έχει οριστικοποιήσει τον μηχανισμό μέσω του οποίου θα αποτυπώνεται το οικονομικό κίνητρο.
Ο κίνδυνος των παράνομων απορρίψεων
Ένα από τα ζητήματα που θα πρέπει να αντιμετωπιστούν είναι και η πιθανότητα καταστρατήγησης του συστήματος. Εάν η χρέωση συνδέεται με την ποσότητα των αποβλήτων, υπάρχει ο κίνδυνος κάποιοι χρήστες να επιχειρήσουν να την αποφύγουν, χρησιμοποιώντας κοινόχρηστους κάδους ή μεταφέροντας τα απορρίμματά τους σε άλλον δήμο.
Η ΡΑΑΕΥ αναγνωρίζει την παράνομη απόρριψη ως σημαντική πρόκληση και θεωρεί ότι θα χρειαστεί συνδυασμός ελέγχων, ενημέρωσης και σωστής οργάνωσης της συλλογής. Ανάλογα με το σύστημα που θα επιλεγεί, στο τραπέζι θα μπορούσαν να μπουν τεχνολογικά εργαλεία, όπως η ταυτοποίηση χρηστών και η ελεγχόμενη πρόσβαση σε συγκεκριμένα σημεία συλλογής.
Το μεγάλο στοίχημα, πάντως, παραμένει η μετάβαση από ένα σύστημα όπου η χρέωση δεν συνδέεται άμεσα με την ποσότητα των αποβλήτων σε ένα μοντέλο που θα επιχειρεί να κάνει ορατή τη σχέση ανάμεσα στο «πόσο πετάω» και στο «πόσο πληρώνω». Το πώς ακριβώς θα γίνει η μετάβαση αναμένεται να αποσαφηνιστεί μέσα από τον οδηγό της ΡΑΑΕΥ.
Από την Ιταλία έως το Βέλγιο: το ευρωπαϊκό μάθημα
Στην Ευρώπη, συστήματα που συνδέουν τη χρέωση με την ποσότητα των απορριμμάτων έχουν ήδη δοκιμαστεί με μετρήσιμα αποτελέσματα. Στην περιφέρεια Εμίλια-Ρομάνια της Ιταλίας, μελέτη του Κοινού Κέντρου Ερευνών (JRC) της Ευρωπαϊκής Επιτροπής κατέγραψε μέση αύξηση κατά 10 ποσοστιαίες μονάδες στη χωριστή συλλογή, κυρίως λόγω της μείωσης των σύμμεικτων αποβλήτων ανά κάτοικο.
Στο Bassano, στο πλαίσιο του ευρωπαϊκού έργου LIFE-REthinkWASTE, τα υπολειμματικά απόβλητα μειώθηκαν κατά 27,8% το 2022 σε σχέση με το 2018. Αντίστοιχα, η Κομισιόν παρουσιάζει τη Φλάνδρα του Βελγίου ως παράδειγμα προόδου στη διαλογή στην πηγή, με διαφοροποιημένη χρέωση ανάλογα με την ποσότητα των αποβλήτων.
Τα συγκεκριμένα παραδείγματα έχουν καταδείξει ότι το ΠοΠ μπορεί να λειτουργήσει ως εργαλείο αλλαγής συμπεριφοράς, όταν συνδυάζεται με κατάλληλες υποδομές, αξιόπιστη μέτρηση και ενημέρωση των πολιτών. Το ερώτημα για την Ελλάδα είναι πλέον πώς θα μεταφραστεί η ευρωπαϊκή εμπειρία σε ένα σύστημα που θα είναι εφαρμόσιμο στους δήμους, δίκαιο για τους χρήστες και αποτελεσματικό στη μείωση των απορριμμάτων.
Τί αφορά το νέο σύστημα;
Το σύστημα ΠοΠ αποτελεί θεσμοθετημένο οικονομικό εργαλείο για την διαχείριση των αστικών αποβλήτων, το οποίο συνδέει μέρος της χρέωσης με την πραγματική παραγωγή αποβλήτων. Η φιλοσοφία του βασίζεται στην αρχή “Ο Ρυπαίνων Πληρώνει” και στην ευρωπαϊκή ιεράρχηση των αποβλήτων με βασική επιδίωξη τη δημιουργία οικονομικών κινήτρων για την πρόληψη της παραγωγής των αποβλήτων, την ενίσχυση της διαλογής στην πηγή και της ανακύκλωσης και τελικά στον περιορισμό των υπολειμματικών αποβλήτων. Στην Ελλάδα έχουν αναπτυχθεί λίγες πιλοτικές εφαρμογές σε ορισμένους Δήμους, οι οποίες, αποτελούν ένα πρώτο βήμα προς τη σταδιακή διεύρυνση και ωρίμανση της εφαρμογής του συστήματος σε εθνικό επίπεδο.
