Τις τελευταίες μέρες το χρηματιστήριο της Κωνσταντινούπολης συνταράσσεται από ένα σκάνδαλο που περιλαμβάνει μαζικές ρευστοποιήσεις σε funds που προσέφεραν ιλιγγιώδεις αποδόσεις, χειραγώγηση τιμών, αναστολή λειτουργίας της αγοράς, ρευστοποίηση 131 funds, δέσμευση κεφαλαίων, μηνύσεις και έρευνα από τις εποπτικές αρχές της Τουρκίας.
Για να έχουμε μια τάξη μεγέθους περίπου 350.000 είχαν τοποθετηθεί στα επενδυτικά κεφάλαια που πρόκειται να ρευστοποιηθούν και τα οποία διαχειρίζονταν συνολικά περιουσιακά στοιχεία άνω των 18 δισ. δολαρίων.
Η αναταραχή στην αγορά έρχεται σε μια δύσκολη συγκυρία για τον υπουργό Οικονομικών Μεχμέτ Σιμσέκ,πρώην οικονομολόγου και στρατηγικού αναλυτή της Merrill Lynch, ο οποίος ηγείται ενός προγράμματος για την αποκατάσταση της διεθνούς οικονομικής αξιοπιστίας της Τουρκίας
Καθώς οι αρχές σπεύδουν να περιορίσουν το σκάνδαλο το Bloomberg εξηγεί πώς το χρηματιστήριο της γειτονικής χώρας οδηγήθηκε σε αυτή την κρίση.
Οι εξαιρετικά υψηλές αποδόσεις που προσέφεραν μια σειρά από επενδυτικά κεφάλαια στην Τουρκία λειτούργησαν σαν μαγνήτης για τους επενδυτές που εισέρρευσαν μαζικά σε αυτά τα προϊόντα.
«Η Goldman Sachs της Τουρκίας»: έτσι περιέγραφαν τις φιλοδοξίες τους στην επενδυτική τράπεζα και χρηματιστηριακή εταιρεία Tera Group.
Και με την τιμή της μετοχής να σημειώνει μια απίθανη άνοδο 2.000% πέρυσι, αυτές οι δηλώσεις των στελεχών της Tera κατάφεραν να πείσουν ορισμένους στην Κωνσταντινούπολη —αν όχι τους πιο νηφάλιους— ότι η επιχείρηση βρισκόταν πράγματι σε άνθηση. Βρίσκονταν, όπως τους άρεσε να λένε στα ΜΜΕ, στο κατώφλι της μεγαλοσύνης.
Οι τριψήφιες ή και μεγαλύτερες αποδόσεις, που θα δημιουργούσαν τουλάχιστον προβληματισμό σε επαγγελματίες της αγοράς, κίνησαν τις υποψίες για τεχνητή διόγκωση των επιδόσεων. Και φυσικά κινητοποίησαν τις εποπτικές αρχές που άρχισαν να εξετάζουν την κατάσταση από τα τέλη του 2025.
Μέχρι τα μέσα Σεπτεμβρίου, οι ανησυχίες μετατράπηκαν σε γενικευμένο πανικό, καθώς οι επενδυτές έσπευσαν να αποσύρουν τα χρήματά τους.
Όλα κατέρρευσαν με θεαματικό τρόπο αυτόν τον μήνα, με τον υπουργό Δικαιοσύνης της Τουρκίας να υπόσχεται σκληρά μέτρα κατά των «σχημάτων τύπου Πόνζι»
Οι τιμές των μεριδίων βυθίστηκαν, αναγκάζοντας τις εταιρείες να ρευστοποιήσουν περισσότερα περιουσιακά στοιχεία για να εξασφαλίσουν ρευστότητα, γεγονός που απειλούσε να πυροδοτήσει έναν φαύλο κύκλο περαιτέρω απωλειών και αποσύρσεων. Οι αποταμιεύσεις ήταν εκτεθειμένες στα κεφάλαια που ρευστοποιούνταν, ενώ οι ρυθμιστικές αρχές προσπαθούσαν να πείσουν τους επενδυτές ότι η ζημιά θα μπορούσε να περιοριστεί.
Πώς προέκυψε η κρίση
Στελέχη του χρηματοοικονομικού τομέα στην Τουρκία προειδοποιούσαν εδώ και καιρό για τις ύποπτα υψηλές αποδόσεις που προσέφεραν ορισμένα funds. Το κορυφαίο fund της Tera Portfoy Yonetimi AS, για παράδειγμα, σημείωσε απόδοση άνω του 66.000% κατά τη διάρκεια της τριετίας που ολοκληρώθηκε στις 16 Σεπτεμβρίου.
Τον Νοέμβριο του 2025 ο Σιμσέκ αναφέρθηκε στην χειραγώγησησε ορισμένα επενδυτικά κεφάλαια χωρίς ωστόσονα τα κατονομάσει και δεσμεύτηκε να αναλάβει δράση. Η χώρα μπήκε στο μικροσκόπιο των παγκόσμιων φορέων κατάρτισης δεικτών, όπως η MSCI και η FTSE, οι οποίοι προειδοποίησαν ότι οι στρεβλωμένες διακυμάνσεις των τιμών των μετοχών αποτελούσαν απειλή για τον πολύτιμο επενδυτικό καθεστώς της Τουρκίας ως «αναδυόμενης αγοράς».
Τον Αύγουστο, η εθνική ρυθμιστική αρχή των αγορών SPK ανέλαβε δράση, δημοσιεύοντας μια νέα σειρά κατευθυντήριων γραμμών με στόχο να κατευνάσει τις ανησυχίες των επενδυτών σχετικά με τις ασυνήθιστες διακυμάνσεις των μετοχών. Αυτό προκάλεσε απότομες εκροές κεφαλαίων από ορισμένα επενδυτικά κεφάλαια. Ένα από αυτά, το Pusula Portfoy Yonetimi AS, είδε την αξία του χαρτοφυλακίου μετοχών της να καταρρέει και στη συνέχεια αθέτησε τις υποχρεώσεις του δηλώνοντας ότι δεν ήταν σε θέση να ικανοποιήσει τα αιτήματα εξαγοράς.
Η Tera ανακοίνωσε άμεσα την εξαγορά της εν λόγω επενδυτικής εταιρείας, ωστόσο εξακολουθούσαν να υφίστανται ερωτήματα σχετικά με τον τρόπο που θα ικανοποιούσε τα αιτήματα εξαγοράς. Οι επενδυτές στα κεφάλαια της Tera πανικοβλήθηκαν και στις 16 Σεπτεμβρίου η εταιρεία ανακοίνωσε ότι και η ίδια αδυνατούσε να πραγματοποιήσει πληρωμές σε πελάτες που επιθυμούσαν να αποχωρήσουν.
Ποιες είναι οι συνέπειες
Οι επενδυτές απέσυραν περίπου 213 δισ. λίρες (4,7 δισ. δολάρια) από τα επενδυτικά κεφάλαια της χώρας στο διάστημα μεταξύ 31ης Αυγούστου και 16ης Σεπτεμβρίου, σύμφωνα με την πλατφόρμα παρακολούθησης επενδυτικών κεφαλαίων Fintables. Στις 15 Σεπτεμβρίου, οι τουρκικές μετοχές υπέστησαν τη μεγαλύτερη πτώση τους εδώ και περισσότερο από έναν χρόνο.
Ο πρόεδρος της Tera, Εμρέ Τεζμέν, δήλωσε σε ανάρτησή του στο X ότι η εταιρεία αντιμετώπιζε μια «ασυνήθη και πρωτοφανή» κερδοσκοπική επίθεση, η οποία ενείχε τον κίνδυνο να εξαπλωθεί στο σύνολο των αγορών. Σε μια προσπάθεια αποκατάστασης της εμπιστοσύνης και απόδειξης ότι το πρόβλημα περιοριζόταν σε ελάχιστες εταιρείες, η SPK διέταξε τη ρευστοποίηση 131 επενδυτικών κεφαλαίων που διαχειρίζονταν επτά εταιρείες διαχείρισης περιουσιακών στοιχείων.
KIYMETLİ YATIRIMCILARIMIZ VE AZİZ MİLLETİMİZ
Tera Grubu olarak, çeyrek asrı aşan kurumsal duruşumuzla sermaye piyasalarımızda milli bir finans gücü inşa etmek, piyasa istikrarını korumak ve yatırımcılarımızın güvenliğini sağlama misyonuyla hareket ediyoruz.
Son dönemde…
— Emre Tezmen, CFA (@TezmenEmre) September 16, 2026
Στις 17 Σεπτεμβρίου, κυβερνητικοί αξιωματούχοι δεσμεύτηκαν να εφαρμόσουν μέτρα για την αποτροπή κρίσης ρευστότητας και δήλωσαν ότι δεν υπήρχε κίνδυνος για το ευρύτερο χρηματοπιστωτικό σύστημα της Τουρκίας. Ο βασικός χρηματιστηριακός δείκτης Borsa Istanbul 100 ανέκαμψε, διαγράφοντας τις προηγούμενες απώλειες. Ωστόσο, η πλειονότητα των μετοχών που απαρτίζουν τον δείκτη συνέχισε να υποχωρεί, με περισσότερες από 100 να καταγράφουν πτώση που άγγιζε το ρυθμιστικό ημερήσιο όριο του 10%.
Η Tera ανακοίνωσε ότι θα συνεργαστεί πλήρως με τις ρυθμιστικές αρχές για τη διασφάλιση των συμφερόντων των επενδυτών της. Ορισμένες άλλες εταιρείες εξέδωσαν ανακοινώσεις δηλώνοντας ότι δεν αντιμετώπιζαν προβλήματα ρευστότητας.
Πώς στήθηκε το κόλπο
Εστίασαν τις επενδύσεις τους σε μετοχές με χαμηλή εμπορευσιμότητα και μικρό ελεύθερο κεφάλαιο (free float), με αποτέλεσμα η περιορισμένη προσφορά διαπραγματεύσιμων μετοχών να διευκολύνει την τεχνητή διόγκωση της τιμής. Αυτό σήμαινε ότι σχετικά μικρές αγορές μπορούσαν να οδηγήσουν τις μετοχές σε απότομη άνοδο, καθιστώντας ευκολότερη την επηρεασμό των αποτιμήσεών τους.
Στη συνέχεια, χρησιμοποίησαν τις μετοχές με την τεχνητά διογκωμένη αξία ως εγγύηση για να λάβουν βραχυπρόθεσμα δάνεια, τα οποία επανεπένδυσαν στις ίδιες μετοχές, σύμφωνα με οικονομικούς εμπειρογνώμονες που εξέτασαν τις συναλλαγές.
Καθώς διαδόθηκε η φήμη για τις εξωφρενικές αποδόσεις των αμοιβαίων κεφαλαίων, όλο και περισσότεροι αποταμιευτές συρρέουν, ενισχύοντας περαιτέρω την αξία τους. Όταν οι νέες κατευθυντήριες γραμμές της ρυθμιστικής αρχής ώθησαν τους επενδυτές να εκποιήσουν μέρος των υποκείμενων μετοχών, οι τιμές κατέρρευσαν, οδηγώντας σε κύμα αιτήσεων εξαγοράς μεριδίων.
Επηρεάστηκαν επίσης τα πιο συμβατικά αμοιβαία κεφάλαια χρηματαγοράς, καθώς ορισμένες από τις εν λόγω εταιρείες δάνειζαν κεφάλαια σε αυτά τα αμοιβαία κεφάλαια μέσω reverse repo, δίνοντας ως εγγύηση μετοχές των οποίων η αξία ήταν υπερβολικά διογκωμένη. Όταν η αξία των εν λόγω μετοχών κατέρρευσε, δεν υπήρχαν πλέον επαρκή κεφάλαια για την αποπληρωμή των επενδυτών στα αμοιβαία κεφάλαια χρηματαγοράς.
Τα αμοιβαία κεφάλαια κατείχαν επίσης μετοχές εταιρειών υψηλής κεφαλαιοποίησης (blue-chip), τις οποίες πούλησαν για να εξασφαλίσουν ρευστότητα, προκαλώντας πτώση στην ευρύτερη αγορά.
Ο Murat Gulkan, διευθύνων σύμβουλος της OMG Capital Advisors με έδρα την Κωνσταντινούπολη, εκτιμά ότι οι απώλειες πιθανότατα θα συνεχιστούν για τις μικρότερες εταιρείες που βρίσκονται στο επίκεντρο της κρίσης. «Αυτά τα περιουσιακά στοιχεία θα πωλούνταν σε εξευτελιστικές τιμές σε περίπτωση πώλησης σε τρίτο μέρος υπό κανονικές συνθήκες αγοράς», ανέφερε χαρακτηριστικά.
Τα ανώτερα στελέχη των πληγεισών επενδυτικών κεφαλαίων δεν έχουν προβεί σε σχόλια σχετικά με τις καταγγελίες από τη στιγμή που ξέσπασε η κρίση.
Ποιες ενέργειες πραγματοποιούν η κυβέρνηση και οι ρυθμιστικές αρχές
Η Επιτροπή Κεφαλαιαγοράς (SPK) απαγόρευσε τη δραστηριότητα παραγόντων της αγοράς, όσο διεξαγόταν έρευνα για καταγγελίες περί χειραγώγησης των τιμών των μετοχών. Στη συνέχεια διέταξε τη ρευστοποίηση επενδυτικών κεφαλαίων, συμπεριλαμβανομένων εκείνων των εταιρειών Pusula και Tera. Παράλληλα, υπέβαλε μηνύσεις και επέβαλε διετή απαγόρευση συναλλαγών σε ορισμένους διαχειριστές κεφαλαίων των δύο εταιρειών.
Παρέμβαση πραγματοποίησε και η κεντρική τράπεζα της Τουρκίας, αυξάνοντας τη χρηματοδότηση μέσω των εβδομαδιαίων δημοπρασιών επαναγοράς (repo) και τα όρια δανεισμού των τραπεζών στη διατραπεζική αγορά χρήματος. Επιπλέον, ξεκίνησε απευθείας αγορές ομολόγων σε λίρες, επιδιώκοντας να αποτρέψει την απότομη άνοδο των αποδόσεων εν μέσω της μεταβλητότητας της αγοράς.
Η Επιτροπή Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας, υπό την προεδρία του Σιμσεκ, ανακοίνωσε ότι θα επικεντρωθεί προς το παρόν στην αποτροπή μιας ενδεχόμενης κρίσης ρευστότητας, χαρακτηρίζοντας τα προβλήματα «προσωρινά και διαχειρίσιμα».
Η τελευταία φορά που η επιτροπή συγκάλεσε αντίστοιχη έκτακτη συνεδρίαση ήταν τον Μάιο, όπως αναφέρουν οι Financial Times, αφού δικαστική απόφαση απομάκρυνε την ηγεσία του μεγαλύτερου κόμματος της τουρκικής αντιπολίτευσης, προκαλώντας απότομη πτώση στις αγορές. Είχε επίσης συνεδριάσει τον Μάρτιο, όταν ο πόλεμος στο Ιράν προκάλεσε αναταράξεις στις παγκόσμιες χρηματοπιστωτικές αγορές και τις αγορές ενέργειας
Τι θα συμβεί με τους επενδυτές
Τα κεφάλαια που πρόκειται να ρευστοποιηθούν διαχειρίζονταν συνολικά περιουσιακά στοιχεία άνω των 18 δισ. δολαρίων και αριθμούσαν περίπου 350.000 επενδυτές.
Στις 18 Σεπτεμβρίου, η SPK ανακοίνωσε ότι η ιδιωτική Is Bankasi AS και η κρατική Ziraat Bankasi AS θα επιβλέψουν τη διαδικασία εκκαθάρισης, η οποία αναμένεται να ολοκληρωθεί εντός τριών μηνών. Σύμφωνα με την εποπτική αρχή, οι τράπεζες θα προχωρήσουν στη σταδιακή πώληση των περιουσιακών στοιχείων που κατέχουν τα αμοιβαία κεφάλαια και θα αποδώσουν τα έσοδα στους επενδυτές, κατ’ αναλογία με τις συμμετοχές τους.
Θα μπορούσε η αναγκαστική πώληση να προκαλέσει φαινόμενο μετάδοσης της κρίσης στην αγορά
Οι αναλυτές επισήμαναν ότι, προς το παρόν, το φαινόμενο της μετάδοσης περιορίζεται κυρίως σε μετοχές μικρότερης κεφαλαιοποίησης και στις επτά εταιρείες διαχείρισης κεφαλαίων που τις προωθούσαν έντονα. Η πρόκληση για το επόμενο διάστημα είναι η αποκατάσταση της εμπιστοσύνης των επενδυτών.
«Η εμπιστοσύνη στα αμοιβαία κεφάλαια έχει υποστεί σοβαρό πλήγμα», δήλωσε ο Onur Duygu, ιδρυτής της πλατφόρμας ανάλυσης αμοιβαίων κεφαλαίων Fon Turkey. «Η προσέλκυση των επενδυτών πίσω στο οικοσύστημα των αμοιβαίων κεφαλαίων ενδέχεται να απαιτήσει πολύ χρόνο».
