Ντίζελ: Ποιος πόλεμος επηρεάζει περισσότερο τις τιμές – Ιράν ή Ουκρανία;

Ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ απέδωσε την ευθύνη για τη μείωση των εξαγωγών ντίζελ σε παγκόσμιο επίπεδο και την απότομη αύξηση των τιμών σε όλο τον κόσμο στις επιθέσεις της Ουκρανίας εναντίον ρωσικών διυλιστηρίων, δηλώνοντας ότι ο πρόεδρος Βολοντίμιρ Ζελένσκι «θέλει να δημιουργήσει προβλήματα στον κόσμο». «Καλά θα κάνει να σταματήσει», είπε ο Τραμπ, προτού προτείνει στην Ουκρανία να «βρει έναν νέο ηγέτη που να μπορεί να κλείσει συμφωνία».

Ορισμένες χώρες, ιδίως οι ΗΠΑ, αύξησαν τις εξαγωγές ντίζελ τους κατά το τελευταίο έτος, αλλά συνολικά οι καθαρές παγκόσμιες εξαγωγές έχουν μειωθεί

Ωστόσο, άλλοι έχουν στρέψει το δάχτυλο της ευθύνης προς τον πόλεμο των ΗΠΑ και του Ισραήλ με το Ιράν, ο οποίος έχει περιορίσει τις εξαγωγές του διυλισμένου καυσίμου από την περιοχή του Κόλπου.

Αφού ο Τραμπ ανακοίνωσε μια αμφιλεγόμενη συμφωνία για την εισαγωγή ντίζελ από τη Ρωσία – υποσχόμενος «χαμηλότερες τιμές για τους Αμερικανούς» – το BBC Verify εξέτασε τους παράγοντες που έχουν επηρεάσει την προσφορά του καυσίμου τους τελευταίους μήνες και χρόνια.

Τα στοιχεία δείχνουν ότι, ενώ τόσο η σύγκρουση στην Ουκρανία όσο και αυτή με το Ιράν έχουν μειώσει σημαντικά τις παγκόσμιες εξαγωγές ντίζελ, η πτώση της προσφοράς από τα κράτη του Κόλπου λόγω του πολέμου με το Ιράν ήταν μεγαλύτερη.

Τι συνέβη στις παγκόσμιες τιμές του ντίζελ;

Ενώ η αύξηση του κόστους του ντίζελ πλήττει άμεσα τους οδηγούς, υπάρχει μια ευρύτερη ανησυχία λόγω της χρήσης του σε φορτηγά, βαν και πλοία, τα οποία αποτελούν τη ραχοκοκαλιά των παγκόσμιων εφοδιαστικών αλυσίδων. Οποιαδήποτε αύξηση στο κόστος μεταφοράς θα μπορούσε να μετακυλιστεί στους καταναλωτές με τη μορφή υψηλότερων τιμών.

Σύμφωνα με τα τελευταία στοιχεία της Αμερικανικής Υπηρεσίας Ενέργειας (EIA), οι μέσες τιμές λιανικής πώλησης του ντίζελ στις ΗΠΑ στις 5 Οκτωβρίου ήταν 6,20 δολάρια (4,69 λίρες) ανά γαλόνι, ελαφρώς χαμηλότερες από το ρεκόρ των 6,50 δολαρίων ανά γαλόνι που καταγράφηκε στις 21 Σεπτεμβρίου.

Πριν από τον πόλεμο με το Ιράν, ένα γαλόνι ντίζελ στις ΗΠΑ κόστιζε περίπου 3,50 δολάρια. Ομοίως, οι μέσες τιμές του ντίζελ στο Ηνωμένο Βασίλειο αγγίζουν επί του παρόντος ιστορικά υψηλά επίπεδα, με στοιχεία του Υπουργείου Ενεργειακής Ασφάλειας και Net Zero να δείχνουν ότι στις 5 Οκτωβρίου ένα λίτρο κόστιζε 199 πένες.

Οι τιμές του ντίζελ πλησιάζουν τα επίπεδα ρεκόρ στις ΗΠΑ και στο Ηνωμένο Βασίλειο

Το 2025, περίπου 6,8 εκατομμύρια βαρέλια ντίζελ την ημέρα εξάγονταν στην παγκόσμια αγορά, σύμφωνα με στοιχεία της εταιρείας δεδομένων ναυτιλίας Kpler. Οι εξαγωγές αντιπροσωπεύουν περίπου το ένα τέταρτο της συνολικής παγκόσμιας κατανάλωσης ντίζελ. Το υπόλοιπο προέρχεται από την εγχώρια παραγωγή των χωρών.

Τον Σεπτέμβριο του 2026, οι παγκόσμιες εξαγωγές είχαν μειωθεί στα 5,8 εκατομμύρια βαρέλια την ημέρα — μια μείωση περίπου ενός εκατομμυρίου βαρελιών την ημέρα.

Οι παγκόσμιες εξαγωγές ντίζελ σημείωσαν απότομη πτώση το 2026
Εξαγωγές ντίζελ, σε εκατομμύρια βαρέλια την ημέρα

Ορισμένες χώρες, ιδίως οι ΗΠΑ, αύξησαν τις εξαγωγές ντίζελ τους κατά το τελευταίο έτος, αλλά συνολικά οι καθαρές παγκόσμιες εξαγωγές έχουν μειωθεί.

Και οι αναλυτές υποστηρίζουν ότι αυτή η πτώση είναι η αιτία της αύξησης της λιανικής τιμής του ντίζελ.

Πόση προσφορά έχει χαθεί από τη Ρωσία;

Το 2025 η Ρωσία εξήγαγε περίπου 810.000 βαρέλια ντίζελ την ημέρα, αλλά μέχρι τον Σεπτέμβριο του 2026 ο αριθμός αυτός είχε μειωθεί σε περίπου 140.000 βαρέλια την ημέρα – μια μείωση περίπου 670.000 βαρελιών την ημέρα.

Ο Τζόναθαν Λίντερ Μέιναρντ, από το King’s College του Λονδίνου, αναφέρει ότι «πολλοί αναλυτές» θεωρούν ότι η μείωση των εξαγωγών πετρελαϊκών προϊόντων της Ρωσίας, συμπεριλαμβανομένου του ντίζελ, οφείλεται «κυρίως στις επιθέσεις με drones από την Ουκρανία» και όχι στις διεθνείς κυρώσεις.

Πόση ποσότητα προσφοράς έχει χαθεί από τη Μέση Ανατολή;

Εκτός από το ότι αποτελεί σημαντικό εξαγωγέα αργού πετρελαίου, η Μέση Ανατολή είναι επίσης ένας σημαντικός παγκόσμιος κόμβος για την παραγωγή ντίζελ.

Το 2025, τα κράτη του Κόλπου —Σαουδική Αραβία, ΗΑΕ, Κουβέιτ, Μπαχρέιν και Ομάν— εξήγαγαν περίπου 1,4 εκατομμύρια βαρέλια ντίζελ την ημέρα.

Τον Σεπτέμβριο του 2026, ο αριθμός αυτός είχε μειωθεί σε περίπου 670.000 βαρέλια την ημέρα.

Αυτή η απότομη πτώση οφείλεται στις επιπτώσεις του πολέμου μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν στη ροή των εξαγωγών διυλισμένου ντίζελ από τα κράτη του Κόλπου μέσω των Στενών του Ορμούζ.

Η κυκλοφορία στη διώρυγα έχει διαταραχθεί σοβαρά λόγω των ιρανικών επιθέσεων εναντίον δεξαμενόπλοιων και του αμερικανικού αποκλεισμού των ιρανικών λιμανιών.

Ενώ οι εκτιμήσεις εταιρειών παρακολούθησης πλοίων υποδηλώνουν ότι η ροή αργού πετρελαίου μέσω της διώρυγας επανήλθε τον περασμένο μήνα σε επίπεδα κοντά στα προπολεμικά —εν μέρει χάρη στη συμβολή του αμερικανικού ναυτικού στην προστασία της ναυτιλίας—, η ροή διυλισμένου ντίζελ από τη Μέση Ανατολή παρέμεινε πολύ κάτω από τα προπολεμικά επίπεδα.

Ποια σύγκρουση, λοιπόν, φέρει μεγαλύτερο μερίδιο ευθύνης;

Τα στοιχεία δείχνουν ότι η σύγκρουση με το Ιράν είχε μεγαλύτερη επίδραση στην παγκόσμια πτώση των όγκων εξαγωγών ντίζελ από ό,τι ο πόλεμος στην Ουκρανία.

Οι εξαγωγές από τη Ρωσία έχουν μειωθεί κατά περίπου 670.000 βαρέλια την ημέρα, σε σύγκριση με πτώση περίπου 810.000 βαρελιών από τη Μέση Ανατολή.

Ωστόσο, οι αναλυτές τονίζουν ότι και οι δύο είναι σημαντικές.

«Η σύγκρουση μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν προκάλεσε σημαντικό σοκ στις παγκόσμιες αγορές ενέργειας το 2026, αλλά η συνεχιζόμενη σύγκρουση μεταξύ Ρωσίας και Ουκρανίας εντείνει πλέον αυτή την πίεση, καθώς τα ρωσικά διυλιστήρια έχουν τεθεί εκτός λειτουργίας», δήλωσε ο Paul de Leeuw, διευθυντής του Ινστιτούτου Ενεργειακής Μετάβασης στο Πανεπιστήμιο Robert Gordon, στο BBC Verify.

Τα σχόλιά του επιβεβαίωσε ο Rory Johnson, αναλυτής πετρελαίου στην Commodity Context, ο οποίος ανέφερε ότι οι επιθέσεις της Ουκρανίας «μεταφέρουν τον πόνο του πολέμου στη ρωσική επικράτεια και ουσιαστικά απομακρύνουν από την αγορά τον δεύτερο μεγαλύτερο εξαγωγέα ντίζελ στον κόσμο».