Κοινωνική αντιπαροχή: Aπό την εξαγγελία στην πράξη, ο χρόνος όμως πιέζει

Το 2026 βρίσκει τη στεγαστική κρίση παγιωμένη. Τα ενοίκια παραμένουν σε υψηλά επίπεδα, η πρόσβαση στην ιδιοκατοίκηση δυσκολεύει για τα μεσαία εισοδήματα και το απόθεμα προσιτής κατοικίας στην Ελλάδα εξακολουθεί να είναι περιορισμένο.

Η κοινωνική αντιπαροχή

Σε αυτό το περιβάλλον, η κοινωνική αντιπαροχή προβάλλεται πλέον ως ένας από τους  βασικούς πυλώνες  της κυβερνητικής στεγαστικής πολιτικής, με το ερώτημα να παραμένει αν μπορεί να λειτουργήσει ως ουσιαστική λύση ή αν θα αποδειχθεί ένα μέτρο με περιορισμένο αποτύπωμα.

Σύμφωνα με πληροφορίες του ΟΤ, το σχέδιο περνά στο στάδιο της υλοποίησης. Άμεσα αναμένεται η ΚΥΑ που θα ενεργοποιεί το πλαίσιο για τα πρώτα 10 ώριμα ακίνητα του Δημοσίου

Σύμφωνα με πληροφορίες του ΟΤ, το σχέδιο περνά επιτέλους στο στάδιο της υλοποίησης. Άμεσα αναμένεται η Κοινή Υπουργική Απόφαση που θα ενεργοποιεί το πλαίσιο για τα πρώτα 10 ώριμα ακίνητα του Δημοσίου, τα οποία έχουν ήδη περάσει τη φάση της τεχνικής και νομικής ωρίμανσης.

Ο πρώτος διαγωνισμός κοινωνικής αντιπαροχής αξιοποίησης αναμένεται μέσα στο 2026

Πρόκειται για ακίνητα που θεωρούνται έτοιμα να μπουν σε διαδικασία αξιοποίησης χωρίς τις γνωστές χρονίζουσες εμπλοκές. Παράλληλα, ο πρώτος διαγωνισμός κοινωνικής αντιπαροχής αξιοποίησης αναμένεται μέσα στο 2026, σηματοδοτώντας την πρώτη πραγματική δοκιμή του μοντέλου στην πράξη.

Τα κρίσιμα ζητήματα

Το σχήμα είναι γνωστό: ιδιώτες κατασκευαστές αναλαμβάνουν την ανέγερση κατοικιών σε δημόσια ακίνητα, λαμβάνοντας ως αντάλλαγμα μέρος του παραγόμενου αποθέματος, ενώ το υπόλοιπο επιστρέφει στο Δημόσιο για κοινωνική στέγη με ελεγχόμενους όρους. Στα χαρτιά, το μοντέλο δείχνει λειτουργικό. Στην πράξη, όμως, αναδεικνύονται τρία κρίσιμα ζητήματα.

Η κοινωνική αντιπαροχή ξεκινά ως πιλοτικό εγχείρημα, την ώρα που το στεγαστικό απαιτεί παρεμβάσεις μεγαλύτερης εμβέλειας

Το πρώτο αφορά την κλίμακα. Δέκα ακίνητα, ακόμη κι αν αξιοποιηθούν χωρίς καθυστερήσεις, δεν επαρκούν για να επηρεάσουν μια αγορά που αντιμετωπίζει διαρθρωτικό πρόβλημα προσφοράς. Η κοινωνική αντιπαροχή ξεκινά ως πιλοτικό εγχείρημα, την ώρα που το στεγαστικό απαιτεί παρεμβάσεις μεγαλύτερης εμβέλειας.

Το δεύτερο ζήτημα είναι ο χρόνος. Ακόμη κι αν ο διαγωνισμός προκηρυχθεί εντός του 2026, οι κατοικίες δεν θα είναι άμεσα διαθέσιμες. Οι διαδικασίες ανάθεσης, αδειοδότησης και κατασκευής μεταθέτουν την παράδοση για το 2027 ή και αργότερα, σε μια αγορά που κινείται ταχύτερα από τις δυνατότητες της δημόσιας διοίκησης.

Χωρίς σαφή και δεσμευτικά πλαίσια, υπάρχει πάντα ο κίνδυνος το κοινωνικό αποτύπωμα να περιοριστεί

Το τρίτο αφορά το κοινωνικό σκέλος. Ποιο ποσοστό των κατοικιών θα διατεθεί με πραγματικά προσιτά ενοίκια και με ποια κριτήρια; Χωρίς σαφή και δεσμευτικά πλαίσια, υπάρχει πάντα ο κίνδυνος το κοινωνικό αποτύπωμα να περιοριστεί υπό την πίεση της εμπορικής βιωσιμότητας των έργων.

Ευρύτερο πλέγμα στεγαστικών παρεμβάσεων

Η κοινωνική αντιπαροχή, πάντως, δεν λειτουργεί μεμονωμένα. Εντάσσεται σε ένα ευρύτερο πλέγμα στεγαστικών παρεμβάσεων, που περιλαμβάνει προγράμματα ανακαίνισης κλειστών κατοικιών, φορολογικά κίνητρα για τη μακροχρόνια μίσθωση, περιορισμούς στη βραχυχρόνια μίσθωση και στοχευμένες επιδοτήσεις για νέους και ευάλωτα νοικοκυριά.

Το κρίσιμο ερώτημα, ωστόσο, παραμένει αν όλα αυτά μπορούν να λειτουργήσουν συνδυαστικά και εγκαίρως. Γιατί ακόμη και με συμπληρωματικά μέτρα, η κοινωνική αντιπαροχή παραμένει εργαλείο μεσοπρόθεσμης απόδοσης, την ώρα που η στεγαστική πίεση είναι άμεση.

Το 2026 θα είναι χρονιά δοκιμής όχι για τις εξαγγελίες, αλλά για το αν η πολιτεία μπορεί να μετατρέψει ένα σύνθετο σχέδιο σε πραγματικές κατοικίες, με κοινωνικό πρόσημο και μετρήσιμο αποτέλεσμα.