Ευρώ: Τι κίνδυνοι ελλοχεύουν από την ενίσχυση του ευρωπαϊκού νομίσματος έναντι του δολαρίου

Η δήλωση της Κριστίν Λαγκάρντ ότι ένα ισχυρότερο ευρώ μπορεί να οδηγήσει τον πληθωρισμό χαμηλότερα πέρα από τις σημερινές προβλέψεις είναι ένα σήμα ότι η μάχη κατά των ανατιμήσεων περνά πλέον από τις αγορές, τις γεωπολιτικές εξελίξεις, τη συμπεριφορά της ζήτησης και λιγότερο από τις αποφάσεις της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας για τα επιτόκια. Με άλλα λόγια, ο πληθωρισμός μπορεί να αποκλιμακωθεί όχι επειδή η οικονομία «αντέχει», αλλά επειδή αρχίζει να φρενάρει.

Η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας περιέγραψε ένα περιβάλλον όπου οι αποπληθωριστικές δυνάμεις ενισχύονται από τρεις κατευθύνσεις ταυτόχρονα. Η κα. Λαγκάρντ επισήμανε την εξασθένιση της παγκόσμιας ζήτησης λόγω δασμών και γεωπολιτικών εντάσεων και τη διοχέτευση φθηνότερων προϊόντων προς την Ευρωζώνη από χώρες με πλεονάζουσα παραγωγική ικανότητα και την ανατίμηση του ευρώ. Σε πρακτικούς όρους, αυτό μεταφράζεται σε χαμηλότερο κόστος εισαγωγών, από ενέργεια και πρώτες ύλες έως βιομηχανικά αγαθά, το οποίο, με χρονική υστέρηση, περνά στις τιμές παραγωγού και τελικά στο ράφι.

Οι δασμοί, οι γεωπολιτικές εντάσεις και η αναδιάταξη των εμπορικών ροών λειτουργούν ως μηχανισμοί επιβράδυνσης

Το ισχυρό ευρώ

Ωστόσο, το κρίσιμο σημείο της τοποθέτησης Λαγκάρντ βρίσκεται στη σύνδεση του ισχυρού ευρώ με την αυξημένη αστάθεια και τη στροφή των αγορών σε στάση αποφυγής του ρίσκου. Όταν οι χρηματοπιστωτικές αγορές γίνονται πιο νευρικές, η ζήτηση περιορίζεται και στην πράξη οι επιχειρήσεις αναβάλλουν επενδύσεις, οι καταναλωτές γίνονται πιο επιφυλακτικοί και η κατανάλωση επιβραδύνεται. Έτσι, ο πληθωρισμός μπορεί να πέφτει «στα χαρτιά», όχι επειδή λύθηκαν οι δομικές πιέσεις του κόστους ζωής, αλλά επειδή η οικονομική δραστηριότητα εισέρχεται σε πιο εύθραυστη φάση.

«Ένα ισχυρότερο ευρώ θα μπορούσε να μειώσει τον πληθωρισμό πέρα ​​από τις τρέχουσες προσδοκίες. Οι πιο ασταθείς και αποφεύγουσες τον κίνδυνο χρηματοπιστωτικές αγορές θα μπορούσαν να επηρεάσουν αρνητικά τη ζήτηση και, ως εκ τούτου, να μειώσουν τον πληθωρισμό», ανέφερε στην εναρκτήρια ομιλία της.

Στον πυρήνα της δήλωσης βρίσκεται η παραδοχή ότι το διεθνές περιβάλλον έχει γίνει πιο ασταθές από το συνηθισμένο. Οι δασμοί, οι γεωπολιτικές εντάσεις και η αναδιάταξη των εμπορικών ροών λειτουργούν ως μηχανισμοί επιβράδυνσης. Αν οι εξαγωγές της Ευρωζώνης δεχθούν ισχυρότερο πλήγμα από το αναμενόμενο, η ζήτηση θα υποχωρήσει. Αν χώρες με μεγάλη παραγωγική ικανότητα προμηθεύσουν με περισσότερα προϊόντα την ευρωπαϊκή αγορά, οι τιμές θα πιεστούν. Σε αυτό το πλαίσιο, το ισχυρό ευρώ γίνεται καταλύτης αποπληθωριστικών εξελίξεων.

Όταν το ευρώ ενισχύεται σε περιβάλλον αυξημένου ρίσκου, αυτό συχνά συνοδεύεται από φυγή των επενδύσεων προς την ασφάλεια

Τα ρίσκα

Η ανατίμηση του ευρώ μειώνει το κόστος εισαγωγών. Αυτό αφορά άμεσα την ενέργεια, τις πρώτες ύλες και τα ενδιάμεσα αγαθά που χρησιμοποιεί η ευρωπαϊκή βιομηχανία. Με χρονική υστέρηση, το όφελος περνά στις τιμές παραγωγού και, σε δεύτερο χρόνο, στις τιμές καταναλωτή. Η διαδικασία αυτή είναι γνωστή και σε μεγάλο βαθμό επιθυμητή για μια κεντρική τράπεζα που παλεύει με επίμονες πληθωριστικές εστίες στις υπηρεσίες και στη στέγη. Όμως η Λαγκάρντ υπογραμμίζει ότι αυτή τη φορά η αποκλιμάκωση μπορεί να είναι πιο απότομη από τις προβλέψεις.

Ο λόγος είναι η συμπεριφορά των αγορών. Όταν το ευρώ ενισχύεται σε περιβάλλον αυξημένου ρίσκου, αυτό συχνά συνοδεύεται από φυγή των επενδύσεων προς την ασφάλεια. Οι επενδυτές περιορίζουν την έκθεσή τους, οι χρηματοδοτικές συνθήκες δυσκολεύουν και η οικονομική δραστηριότητα χάνει την ορμή της. Η πτώση του πληθωρισμού, σε αυτή την περίπτωση, δεν αντανακλά μόνο χαμηλότερο κόστος, αλλά και χαμηλότερη ζήτηση.

Για την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα, αυτό δημιουργεί ένα ακόμα δίλημμα. Από τη μία πλευρά, η ενίσχυση του ευρώ βοηθά στη σύγκλιση προς τον στόχο του πληθωρισμού. Από την άλλη, αυξάνει τον κίνδυνο η οικονομία να επιβραδυνθεί περισσότερο από όσο αντέχει. Η νομισματική πολιτική μπορεί να βρεθεί αντιμέτωπη με μια κατάσταση όπου ο πληθωρισμός πέφτει, αλλά οι συνθήκες δεν επιτρέπουν χαλάρωση.

Οι εξαγωγικές οικονομίες της Ευρωζώνης είναι πιο εκτεθειμένες σε ένα ισχυρό νόμισμα, και τα ευρωπαϊκά προϊόντα γίνονται ακριβότερα στις διεθνείς αγορές, ενώ οι εισαγωγές φθηνότερες στο εσωτερικό.Αντίθετα, οι καταναλωτές ενδέχεται να δουν συγκράτηση τιμών σε συγκεκριμένες κατηγορίες αγαθών, χωρίς όμως αντίστοιχη βελτίωση στο διαθέσιμο εισόδημα.

Οι κίνδυνοι

Για χώρες όπως η Ελλάδα, η εικόνα είναι διττή. Από τη μία, ένα ισχυρό ευρώ μπορεί να συγκρατήσει το κόστος εισαγόμενων προϊόντων και να λειτουργήσει ανακουφιστικά σε μια περίοδο όπου οι τιμές σε τρόφιμα, υπηρεσίες και στέγη παραμένουν υψηλές. Από την άλλη, η οικονομία παραμένει εξαρτημένη από την ευρωπαϊκή ζήτηση, τον τουρισμό και τις επενδύσεις. Αν η συνολική δραστηριότητα στην Ευρωζώνη επιβραδυνθεί, τα οφέλη από χαμηλότερο πληθωρισμό μπορεί να εξανεμιστούν από χαμηλότερους ρυθμούς ανάπτυξης.

Η δήλωση Λαγκάρντ φωτίζει ένα ευρύτερο ζήτημα. Ο πληθωρισμός μπορεί να πέφτει χωρίς να βελτιώνεται ουσιαστικά η καθημερινότητα. Αν η αποκλιμάκωση προέρχεται από εξασθενημένη ζήτηση και όχι από αύξηση παραγωγικότητας ή εισοδημάτων, η οικονομία εισέρχεται σε φάση εύθραυστης ισορροπίας. Οι τιμές σταθεροποιούνται, αλλά η κατανάλωση γίνεται πιο επιλεκτική και οι επενδύσεις πιο διστακτικές.

Η ΕΚΤ εκτιμά οτι η μάχη κατά του πληθωρισμού δεν κρίνεται μόνο στα επιτόκια, αλλά στο πώς αντιδρούν οι αγορές, στο πώς κινείται το ευρώ και στο πώς μεταφράζεται αυτή η δυναμική στην πραγματική οικονομία. Ένα ισχυρό ευρώ μπορεί να φέρει χαμηλότερο πληθωρισμό. Δεν εγγυάται όμως ισχυρότερη ανάπτυξη και αυτό είναι το ρίσκο στο οποίο θα πρέπει να απαντήσει και η ΕΚΤ.