Οι Ευρωπαίοι και Αμερικανοί ηγέτες πέρασαν τρεις ημέρες δεσμευόμενοι για συνεργασία και προσφέροντας να βάψουν με ένα νέο χρώμα την πρόσοψη των διατλαντικών σχέσεων. Ωστόσο, οι ρωγμές εξακολουθούν να είναι ορατές.
Οι Ηνωμένες Πολιτείες ήταν λιγότερο επιθετικές από ό,τι πριν από ένα χρόνο στην παρουσία τους στη Διάσκεψη για την Ασφάλεια του Μονάχου, όταν ο Αντιπρόεδρος Τζέι ντι Βανς εξαπέλυσε μια σφοδρή επίθεση κατά της Ευρώπης.
Ωστόσο, η συνάντηση έδειξε ότι, ενώ η συμμαχία συνεχίζει να λειτουργεί, η παλιά τάξη που ένωνε τις δύο πλευρές του Ατλαντικού για δεκαετίες έχει καταρρεύσει. Δεν υπάρχει συναίνεση για το πώς μπορούν να προχωρήσουν οι σχέσεις, δεδομένων των τακτικών σεισμικών κραδασμών που η κυβέρνηση Τραμπ απολαμβάνει να προκαλεί στο σύστημα.
Οι ζημιές Τραμπ στις σχέσεις ΕΕ-ΗΠΑ
Ο κατάλογος των ζημιών είναι μακρύς. Ο Ντόναλντ Τραμπ ζήτησε την προσάρτηση της Γροιλανδίας, επιβάλλοντας ταυτόχρονα δασμούς στους ευρωπαίους συμμάχους που αντιτάχθηκαν. Η νέα αμερικανική βοήθεια προς την Ουκρανία έχει συρρικνωθεί σχεδόν στο μηδέν. Η Ευρώπη έχει υποστεί συνεχείς επιθέσεις σχετικά με την ελευθερία του λόγου και τη ρύθμιση του ψηφιακού χώρου.
Εν τω μεταξύ, η ήπειρος καταπολεμά την άνοδο των ακροδεξιών κομμάτων που υποστηρίζονται από το MAGA στο εσωτερικό της και μια πληγωμένη αλλά επικίνδυνη Ρωσία στα σύνορά της, την οποία ο Τραμπ επιμένει να επαναφέρει στην παγκόσμια τάξη.
«Δεν νομίζω ότι θα συνεχίσουμε να λειτουργούμε ως συνήθως», δήλωσε στο POLITICO η Evika Siliņa, πρωθυπουργός της Λετονίας, μιας χώρας που βρίσκεται στην πρώτη γραμμή μιας πιθανής ρωσικής επίθεσης και η ασφάλεια της οποίας εξαρτάται από τους συμμάχους της.
Ένας Ευρωπαίος διευθύνων σύμβουλος δήλωσε ότι θα χρειαστεί «μια γενιά» για να αποκατασταθεί η εμπιστοσύνη που χάθηκε κατά το τελευταίο έτος.
Η απάντηση των ευρωπαίων ηγετών ήταν ευγενική — κανείς δεν θέλει να σπάσει τους δεσμούς που απομένουν με τις όλο και πιο απρόβλεπτες Ηνωμένες Πολιτείες
Ομαλή συζήτηση μεταξύ ΕΕ και ΗΠΑ
Αυτό παρά την σαφή προσπάθεια των ανώτατων αξιωματούχων των ΗΠΑ που μίλησαν στο μεγαλοπρεπές ξενοδοχείο του 18ου αιώνα στο κέντρο του Μονάχου να μετριάσουν τις πρόσφατες επιθέσεις και να δεσμευτούν για τη συνέχιση της αμερικανικής παρουσίας στο ΝΑΤΟ.
«Οι Ηνωμένες Πολιτείες και η Ευρώπη ανήκουν ο ένας στον άλλον», δήλωσε ο υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο, ο οποίος αντικατέστησε τον Βανς στη φετινή διάσκεψη, υπό τα ανακουφισμένα χειροκροτήματα των συγκεντρωμένων ηγετών.
Ωστόσο, διατύπωσε την έκκλησή του με όρους αίματος και γης, οικείους στους υποστηρικτές του «Make America Great Again», βασιζόμενος σε κοινά (συχνά οικονομικά) συμφέροντα και όχι στις κοινές αξίες της δημοκρατίας και του κράτους δικαίου που είχαν κρατήσει ενωμένη τη συμμαχία τις τελευταίες δεκαετίες.
Είμαστε δεμένοι μεταξύ μας με τους βαθύτερους δεσμούς που μπορούν να μοιραστούν τα έθνη, που έχουν σφυρηλατηθεί από αιώνες κοινής ιστορίας, χριστιανικής πίστης, πολιτισμού, κληρονομιάς, γλώσσας, καταγωγής και των θυσιών που έκαναν μαζί οι πρόγονοί μας για τον κοινό πολιτισμό που κληρονομήσαμε», δήλωσε ο Ρούμπιο.
Η απάντηση των ευρωπαίων ηγετών ήταν ευγενική — κανείς δεν θέλει να σπάσει τους δεσμούς που απομένουν με τις όλο και πιο απρόβλεπτες Ηνωμένες Πολιτείες, των οποίων τα στρατεύματα, τα πυρηνικά όπλα και οι στρατιωτικές δυνατότητες εξακολουθούν να παρέχουν στον ήπειρο κρίσιμη ασφάλεια έναντι της Ρωσίας.
Καθησυχάστηκε η φον ντερ Λάιεν
Ωστόσο, στο περιθώριο της εκδήλωσης, πολλοί αξιωματούχοι συνέκριναν την τρέχουσα κατάσταση με μια κακοποιητική σχέση, στην οποία ο θύτης κατηγορεί το θύμα, ενώ ταλαντεύεται μεταξύ βίας και γλυκών λόγων.
Ο αμερικανός γερουσιαστής Ρούμπεν Γκαλέγκο, δημοκράτης από την Αριζόνα, δήλωσε ότι το περασμένο έτος ήταν ένα «roller coaster συναισθημάτων» για τους Ευρωπαίους πολιτικούς. «Αισθάνομαι σαν τοξική φίλη ή τοξικός φίλος αυτή τη στιγμή… και η Ευρώπη απλώς θέλει να γίνουμε καλύτεροι».
Η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν δήλωσε ότι «η ομιλία του υπουργού Εξωτερικών την καθησύχασε πολύ», αποκαλώντας τον «καλό φίλο» και «ισχυρό σύμμαχο».
Ο πρωθυπουργός του Ηνωμένου Βασιλείου, Κιρ Στάρμερ, τόνισε ότι οι σχέσεις με την Ουάσινγκτον παραμένουν πολύ ισχυρές, καθώς «συνεργαζόμαστε με τις ΗΠΑ σε θέματα άμυνας, ασφάλειας και πληροφοριών 24 ώρες το 24ωρο, 7 ημέρες την εβδομάδα».
Ο γενικός γραμματέας του ΝΑΤΟ, Μαρκ Ρούττε, επανέλαβε σε συνέντευξή του στο POLITICO Pub: «Θα έλεγα ότι το ΝΑΤΟ είναι πιο ισχυρό από ποτέ μετά την πτώση του Τείχους του Βερολίνου».
Απομάκρυνση
Ωστόσο, οι Ευρωπαίοι ηγέτες στρέφονται όλο και περισσότερο προς τον εαυτό τους για τη μακροπρόθεσμη άμυνά τους.
«Η διεθνής τάξη που βασίζεται σε δικαιώματα και κανόνες… δεν υπάρχει πλέον όπως παλιά», δήλωσε ο Γερμανός καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς στο Μόναχο, αν και, όπως και άλλοι Ευρωπαίοι ηγέτες, δεν ζήτησε ρήξη με τις ΗΠΑ.
Ο Γάλλος πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν — ο οποίος δεν ανέφερε ούτε μία φορά το ΝΑΤΟ στην ομιλία του — είπε στο ακροατήριο ότι «η Ευρώπη πρέπει να γίνει γεωπολιτική δύναμη. Πρέπει να επιταχύνουμε και να υλοποιήσουμε όλα τα στοιχεία μιας γεωπολιτικής δύναμης: άμυνα, τεχνολογίες και μείωση του κινδύνου από όλες τις μεγάλες δυνάμεις».
Άλλοι ηγέτες που υποστηρίζουν τις ΗΠΑ είναι εξίσου αβέβαιοι για το τι συμβαίνει στην Ουάσινγκτον
«Σπάνε» τα ταμπού
Η Γαλλία, η Γερμανία και η Σουηδία σπάνε ένα ταμπού και ξεκινούν προκαταρκτικές συνομιλίες για το πώς το πυρηνικό οπλοστάσιο της Γαλλίας θα μπορούσε να συμβάλει στην ασφάλεια της ηπείρου — λόγω ανησυχιών για την αξιοπιστία της αμερικανικής πυρηνικής ομπρέλας.
Άλλοι ηγέτες σκέφτονται με τον ίδιο τρόπο. Ο φιλο-MAGA πρόεδρος της Πολωνίας, Karol Nawrocki — ο οποίος δεν ήταν στο Μόναχο — δήλωσε την Κυριακή ότι η ανάπτυξη πυρηνικών όπλων από τη Βαρσοβία «είναι ο δρόμος που πρέπει να ακολουθήσουμε» για να αποκρούσουμε μια «επιθετική, αυτοκρατορική Ρωσική Ομοσπονδία».
Ακόμη και ο Στάρμερ ο πιο φιλοαμερικανός ηγέτης της Ευρώπης, στρέφει το βλέμμα του προς την ήπειρο. «Δεν υπάρχει βρετανική ασφάλεια χωρίς την Ευρώπη, ούτε ευρωπαϊκή ασφάλεια χωρίς τη Βρετανία», δήλωσε.
Άλλοι ηγέτες που υποστηρίζουν τις ΗΠΑ είναι εξίσου αβέβαιοι για το τι συμβαίνει στην Ουάσινγκτον.
«Η αμερικανική εξωτερική πολιτική έχει αλλάξει», δήλωσε ο Alexander Stubb, πρόεδρος της Φινλανδίας και περιστασιακός φίλος -στο γκολφ- του προέδρου Ντόναλντ Τραμπ , μίλησε στο POLITICO, χαρακτηρίζοντας τη νέα προσέγγιση ως ένα μείγμα MAGA και «America First».
Η Γροιλανδία είναι ένα πρόβλημα
Ενώ το περασμένο έτος υπήρξαν πολλές προκλήσεις από τον Τραμπ στις παλιές σχέσεις ασφάλειας, η πιο βαθιά ρήξη προκλήθηκε από τις επανειλημμένες εκκλήσεις του προέδρου των ΗΠΑ για την προσάρτηση της Γροιλανδίας, ενός δανικού εδάφους.
Οι Αμερικανοί αξιωματούχοι στο Μόναχο προσπάθησαν να ξεπεράσουν την αναταραχή που προκάλεσε ο Τραμπ, με τον Ρεπουμπλικανό γερουσιαστή και σύμμαχο του Τραμπ, Λίντσεϊ Γκράχαμ, να δηλώνει: «Ποιος νοιάζεται για το ποιος είναι ο ιδιοκτήτης της Γροιλανδίας;»
Στο Μόναχο ήταν σαφές ότι οι Ευρωπαίοι εξακολουθούν να νοιάζονται πολύ.
«Όλοι είναι αρκετά μπερδεμένοι» από τα μηνύματα της κυβέρνησης Τραμπ σχετικά με την ανάληψη του ελέγχου του νησιού, δήλωσε η υπουργός Εξωτερικών της Σουηδίας Μαρία Μάλμερ Στένεργκαρντ στο περιθώριο της Συνόδου Κορυφής.
Η πρωθυπουργός της Δανίας Μέττε Φρεντερίκσεν χαρακτήρισε «απαράδεκτη» τη συνεχιζόμενη πίεση των ΗΠΑ και προειδοποίησε: «Ας το θέσω έτσι: αν μια χώρα του ΝΑΤΟ επιτεθεί σε άλλη χώρα του ΝΑΤΟ, τότε το ΝΑΤΟ τελειώνει. Τότε το παιχνίδι τελειώνει».
Η Ναταλία Πουζιρέφ, γαλλίδα βουλευτής που συμμετέχει στην επιτροπή άμυνας της Εθνοσυνέλευσης, έκανε λόγο για «κρίση εμπιστοσύνης» στην ήπειρο, εν μέσω μιας ρεαλιστικής αντίληψης περί του ότι θα ακολουθήσουν και άλλες αμερικανικές προκλήσεις.
«Γνωρίζουμε ότι το ζήτημα της Γροιλανδίας θα επανέλθει, όπως και η πίεση στον Καναδά. Οι Ευρωπαίοι δεν είναι έτοιμοι να διαδεχθούν τις Ηνωμένες Πολιτείες τώρα: οι αισιόδοξοι πιστεύουν ότι θα είναι εύκολο, αλλά οι ρεαλιστές γνωρίζουν ότι θα χρειαστούν μερικά χρόνια».
Παρά τις θερμότερες δηλώσεις των αξιωματούχων της κυβέρνησης, δεν υπάρχει συναίνεση στην ήπειρο σχετικά με το πώς πρέπει να αντιμετωπίζονται οι ΗΠΑ
Η αύξηση των αμυντικών δαπανών
Αυτό έχει ως αποτέλεσμα οι Ευρωπαίοι να αυξάνουν τις αμυντικές τους δαπάνες σε επίπεδα που δεν έχουν ξαναδεί από τον Ψυχρό Πόλεμο — ικανοποιώντας μια μακροχρόνια απαίτηση των Ηνωμένων Πολιτειών.
Αλλά αυτή τη φορά, μεγάλο μέρος αυτών των χρημάτων είναι περιορισμένο με σκοπό να συγκεντρωθεί το μεγαλύτερο μέρος των δαπανών στον ευρωπαϊκό στρατιωτικό βιομηχανικό σύμπλεγμα, προκειμένου να ελαχιστοποιηθεί η εξάρτηση από τρίτους, συμπεριλαμβανομένων των ΗΠΑ.
Η Φον ντερ Λάιεν τάχθηκε υπέρ της ανανέωσης της κοινής αμυντικής συμφωνίας της ΕΕ παράλληλα με την αντίστοιχη του ΝΑΤΟ, ενώ ο Επίτροπος Άμυνας της ΕΕ Ανδριους Κουμπίλιους επανέλαβε την ιδέα του για τη δημιουργία μιας ευρωπαϊκής δύναμης ταχείας αντίδρασης με έως και 100.000 στρατιώτες, η οποία θα αντικαταστήσει τους Αμερικανούς στρατιώτες σε περίπτωση που αυτοί αποσυρθούν από την ήπειρο.
Παρά τις θερμότερες δηλώσεις των αξιωματούχων της κυβέρνησης, δεν υπάρχει συναίνεση στην ήπειρο σχετικά με το πώς πρέπει να αντιμετωπίζονται οι ΗΠΑ και πού κατευθύνονται, ακόμη και αν οι εκλογές επαναφέρουν μια πιο φιλική ηγεσία στην Ουάσιγκτον. Ένα πράγμα είναι ευρέως αποδεκτό: η μεταπολεμική συμμαχία, όπως ήταν κάποτε, έχει πια χαθεί.
Δεν έχουν απομείνει πολλές ψευδαισθήσεις, όπως υπογραμμίζει η επιβίβαση του Ρούμπιο σε αεροπλάνο από το Μόναχο με προορισμό την φιλική προς τη Ρωσία Ουγγαρία και Σλοβακία. Επίσης, δεν πέρασε απαρατήρητο από τους Ευρωπαίους το γεγονός ότι ο Ρούμπιο σχεδόν δεν ανέφερε τη Ρωσία και την Ουκρανία κατά τη διάρκεια της ομιλίας του, όπως δήλωσαν αρκετοί αξιωματούχοι στο POLITICO.
«Γνωρίζουμε ότι θα υπάρξει μεγαλύτερη αστάθεια στις διατλαντικές σχέσεις», δήλωσε στους δημοσιογράφους η αναπληρωτής υπουργός Άμυνας της Γαλλίας, Alice Rufo. Οι σχέσεις «δεν θα είναι ποτέ όπως πριν. Η αλλαγή ξεκίνησε πριν από πολύ καιρό».
