Μέση Ανατολή: 7 ημέρες πολέμου και 7 ερωτήσεις – απαντήσεις

Η Μέση Ανατολή φλέγεται την τελευταία εβδομάδα σε έναν πόλεμο που κήρυξαν οι ΗΠΑ και το Ισραήλ κατά του Ιράν και εξαπλώνεται σε ένα ευρύ τόξο που εκτείνεται από την Κεντρική Ασία έως τα σύνορα της Ευρώπης.

Η κοινή επιχείρηση, που ονομάστηκε «Epic Fury» από τις ΗΠΑ και «Roaring Lion» από το Ισραήλ, έχει παρουσιαστεί ως μια εντυπωσιακή επίδειξη εκφοβιστικής δύναμης, αλλά η επίδρασή της πέρα από το χάος και την αιματοχυσία δεν είναι ακόμη σαφής.

Αυτό που είναι σίγουρο είναι ότι οι προβλέψεις ότι ένας τέτοιος πόλεμος θα αποσταθεροποιούσε την περιοχή έχουν πράγματι γρήγορα επιβεβαιωθεί.

Ο Guardian συγκέντρωσε σε 7 ερωτήσεις τα δεδομένα αυτού του πολέμου.

1. Ποιο είναι το ιστορικό αυτού του πολέμου στη Μέση Ανατολή;

Εδώ και δεκαετίες, η περιφερειακή υπερδύναμη Ιράν, που θεωρεί το Ισραήλ και τις ΗΠΑ ως τους μεγαλύτερους εχθρούς της, επιδιώκει να επεκτείνει την επιρροή της σε ολόκληρη τη Μέση Ανατολή, υποστηρίζοντας μαχητικές ομάδες, όπως η Χεζμπολάχ στο Λίβανο και οι Χούτι στο Υεμένη. Έχει αναπτύξει ένα πυρηνικό πρόγραμμα που, όπως ισχυρίζεται, προορίζεται για ειρηνικούς σκοπούς. Η Ουάσιγκτον αμφισβητεί αυτόν το ισχυρισμό και βρισκόταν σε διαπραγματεύσεις για τον περιορισμό των πυρηνικών φιλοδοξιών της Τεχεράνης μέχρι το περασμένο Σάββατο, όταν και τις εγκατέλειψε μονομερώς και ξεκίνησε τους βομβαρδισμούς.

Η μακροχρόνια περιφερειακή πολιτική του Ισραήλ –ιδίως έναντι του Ιράν, του Λιβάνου, του Ιράκ, της Γάζας, της Υεμένης και της Συρίας– ήταν να διατηρεί τις εχθρικές δυνάμεις «αδύναμες» μέσω της τακτικής χρήσης συντριπτικής και καταστροφικής στρατιωτικής δύναμης, συμπεριλαμβανομένων των δολοφονιών.

Το αποτέλεσμα ήταν ο θάνατος δεκάδων χιλιάδων αμάχων, η εγκατάλειψη της διπλωματίας και η ενίσχυση του παγκόσμιου μίσους κατά του Ισραήλ. Τα υψηλόβαθμα στελέχη των ένοπλων φατριών που έχει σκοτώσει το Ισραήλ αναπληρώνονται συνήθως γρήγορα, ενώ οι μαχητικές ομάδες που έχει στοχεύσει το Ισραήλ είτε έχουν ανασυγκροτηθεί είτε έχουν αντικατασταθεί από άλλες.

Ο πρωθυπουργός του Ισραήλ, Μπέντζαμιν Νετανιάχου, προτρέπει εδώ και χρόνια τις ΗΠΑ να εξετάσουν σοβαρά το ενδεχόμενο επίθεσης κατά του Ιράν και απορρίπτει τις διεθνείς συμφωνίες που θέτουν όρια στο πυρηνικό πρόγραμμα της Τεχεράνης.

Οι διαδοχικές κυβερνήσεις στην Ουάσινγκτον έχουν αποφύγει αυτή την επιθετική στάση, με διπλωμάτες και κυβερνήσεις της Μέσης Ανατολής να προειδοποιούν ότι -εκτός από το ότι αποτελεί ένα αδέξιο και αναποτελεσματικό μέσο για την καταστροφή ενός πυρηνικού προγράμματος- μια εκστρατεία βομβαρδισμών κατά του Ιράν θα βυθίσει την περιοχή στο χάος. Αυτό ακριβώς συμβαίνει τώρα.

2. Ποιοι είναι οι στόχοι του Ισραήλ και των ΗΠΑ σε αυτόν τον πόλεμο;

Έχουν δοθεί διάφορες εξηγήσεις, μεταξύ των οποίων η καταπολέμηση των γενικευμένων απειλών από το Ιράν και τους εκπροσώπους του, η καταστροφή του πυρηνικού προγράμματος της Τεχεράνης (παρά το γεγονός ότι ο Τραμπ ισχυρίζεται ότι το είχε ήδη «εξοντώσει» με επιθέσεις το περασμένο καλοκαίρι) και η απόπειρα αλλαγής καθεστώτος με αεροπορικές επιδρομές. Την Παρασκευή, ο Τραμπ δήλωσε ότι επιθυμεί «άνευ όρων παράδοση».

Ορισμένοι στους χριστιανικούς ευαγγελικούς κύκλους των ΗΠΑ θεωρούν τους βομβαρδισμούς ως μέρος ενός ιερού πολέμου που θα οδηγήσει στον Αρμαγεδδώνα – κάτι που επιθυμούν διακαώς, καθώς πιστεύουν ότι θα επιταχύνει την επιστροφή του Ιησού Χριστού.

Λίγες ώρες μετά τις πρώτες επιθέσεις, ο Τραμπ δήλωσε ότι «ο στόχος είναι να υπερασπιστούμε τον αμερικανικό λαό εξαλείφοντας τις άμεσες απειλές από το ιρανικό καθεστώς».

Ο Νετανιάχου δήλωσε ότι στόχος του ήταν η εξάλειψη της πυραυλικής και πυρηνικής απειλής του Ιράν, αλλά ότι θα χαιρέτιζε και την «ανατροπή του καθεστώτος», αν αυτό ήταν το αποτέλεσμα.

Ένας εντυπωσιακός στόχος που αρχίζει να διαφαίνεται είναι ότι οι ΗΠΑ και το Ισραήλ έχουν ενθαρρύνει τις αντικυβερνητικές ομάδες εντός και εκτός του Ιράν, συμπεριλαμβανομένων των κουρδικών μαχητικών ομάδων, να εξεγερθούν και να πολεμήσουν. Αν επιτύχει, αυτή η στρατηγική θα μπορούσε να οδηγήσει σε έναν απρόβλεπτο εμφύλιο πόλεμο.

3. Τι γνωρίζουμε μέχρι στιγμής για τις απώλειες αμάχων;

Σύμφωνα με την Ιρανική Ερυθρά Ημισέληνο, οι επιθέσεις των ΗΠΑ και του Ισραήλ έχουν προκαλέσει το θάνατο 1.230 ανθρώπων στο Ιράν από την έναρξη των βομβαρδισμών. Συγκλόνισε ολόκληρη τον πλανήτη η επίθεση του ΗΠΑ και του Ισραήλ εναντίον ενός δημοτικού σχολείου θηλέων στο Μινάμπ, στο νότιο Ιράν, η οποία προκάλεσε το θάνατο δεκάδων παιδιών.

Μια άλλη επίθεση με τορπίλες από αμερικανικό υποβρύχιο εναντίον ιρανικού πολεμικού πλοίου στα νότια παράλια της Σρι Λάνκα προκάλεσε το θάνατο τουλάχιστον 87 ναυτικών, αν και οι αρχές της Σρι Λάνκα κατάφεραν να σώσουν μερικούς από τον πνιγμό.

Οι επιθέσεις του Ισραήλ κατά του Λιβάνου – μιας χώρας που έχει βομβαρδίσει και εισβάλει επανειλημμένα κατά τη διάρκεια δεκαετιών – έχουν προκαλέσει τον εκτοπισμό εκατοντάδων χιλιάδων ανθρώπων.

Το υπουργείο Υγείας του Λιβάνου ανέφερε ότι οι ισραηλινές επιθέσεις προκάλεσαν το θάνατο 217 ανθρώπων και τον τραυματισμό 798, ενώ η κυβέρνηση της χώρας προειδοποίησε για ανθρωπιστική καταστροφή λόγω του τεράστιου αριθμού εκτοπισμένων.

Δώδεκα Ισραηλινοί έχουν σκοτωθεί από ιρανικές επιθέσεις, ενώ έξι Αμερικανοί έχουν χάσει τη ζωή τους. Υπήρξαν επίσης θύματα στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, το Μπαχρέιν και το Κουβέιτ από ιρανικά drones και πυραύλους.

Άλλες ιρανικές επιθέσεις έχουν εξαπολυθεί σε χώρες εκτός της περιοχής, όπως το Αζερμπαϊτζάν και η Κύπρος.

4. Ποιος ηγείται του Ιράν τώρα και τι μπορεί να ακολουθήσει;

Την πρώτη ημέρα του πολέμου, ο ανώτατος ηγέτης του Ιράν, Αλί Χαμενεΐ, σκοτώθηκε. Το καθεστώς άρχισε αμέσως να αναζητά πιθανό διάδοχο, με τον γιο του νεκρού αγιατολάχ, Μοτζτάμπα, να θεωρείται πιθανός διάδοχος του τίτλου. Δεν έχει ανακοινωθεί νέος ηγέτης, αν και μια προσωρινή αρχή διαχειρίζεται τις υποθέσεις.

Μέχρι στιγμής, η κυβέρνηση διατηρεί τον έλεγχο των ενόπλων δυνάμεων και της αστυνομίας της χώρας. Ο μεγάλος κίνδυνος είναι η πλήρης κατάρρευση του κράτους, με τις περιφερειακές δυνάμεις να φοβούνται ότι η μεγάλη χώρα θα μπορούσε να κατακερματιστεί.

Η πρόσφατη ιστορία δείχνει ότι οι στρατιωτικές επιχειρήσεις των ΗΠΑ που αρχικά χαιρετίστηκαν ως επιτυχίες, αργότερα θεωρήθηκαν αποτυχίες, όπως ο πόλεμος στο Αφγανιστάν το 2001 και ο πόλεμος στο Ιράκ το 2003, που ανέτρεψαν αντίστοιχα τους Ταλιμπάν και τον πρόεδρο Σαντάμ Χουσεΐν, αλλά οδήγησαν σε χρόνια πολέμου και κενό εξουσίας.

5. Για πόσο καιρό μπορεί το Ιράν να αντέξει να αντισταθεί;

Ο συμβατικός στρατός του Ιράν δεν είναι συγκρίσιμος με αυτόν των ΗΠΑ και του Ισραήλ, και διαθέτει περιορισμένο απόθεμα πυραύλων και drones. Ωστόσο, το κράτος έχει μακρά ιστορία χρήσης ασύμμετρων πολεμικών μεθόδων, στις οποίες δυνάμεις με μειονεκτική θέση μπορούν να εξαπολύουν επώδυνες επιθέσεις εναντίον μεγάλων στρατιωτικών δυνάμεων μέσω παραστρατιωτικών ομάδων.

Με τις επιθέσεις σε πολλές γειτονικές χώρες, η αντίποινα της Τεχεράνης έχει ήδη δημιουργήσει γεωπολιτικό και οικονομικό χάος. Έχει κλείσει αποτελεσματικά το στενό του Ορμούζ, το οποίο έχει στραγγαλίσει τον παγκόσμιο εφοδιασμό με πετρέλαιο, ενώ οι πύραυλοι και τα drones της έχουν διακόψει τις αεροπορικές μεταφορές σε όλο τον κόσμο.

6. Θα παραμείνουν ουδέτερα τα κράτη του Κόλπου;

Είναι δύσκολο να απαντηθεί αυτό με ασφάλεια. Η Τεχεράνη έχει επανειλημμένα δηλώσει ότι οι αμερικανικές στρατιωτικές βάσεις, που είναι πολλές, και τα «συμφέροντα» των ΗΠΑ στην περιοχή, είναι οι στόχοι των επιθέσεών της.

Ωστόσο, η υπομονή στον Κόλπο εξαντλείται, μετά τις επιθέσεις σε ξενοδοχεία, πολυώροφα κτίρια διαμερισμάτων, εγκαταστάσεις πετρελαίου και αεροδρόμια.

Αρκετές μοναρχίες του Κόλπου, όπως η Σαουδική Αραβία και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, θεωρούν το ιρανικό καθεστώς ως αντίπαλο, αλλά υπάρχει επίσης η ανησυχία ότι θα μπορούσαν να παρασυρθούν σε έναν καταστροφικό πόλεμο στον οποίο θα υποφέρουν όλες οι πλευρές.

7. Είναι νόμιμος αυτός ο πόλεμος;

Είναι πολλές οι φωνές που υποστηρίζουν ότι αυτός ο πόλεμος δεν είναι νόμιμος –τόσο σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο όσο και με το αμερικανικό δίκαιο– όχι μόνο μεταξύ των νομικών, αλλά και μεταξύ των αμερικανών πολιτικών και ορισμένων συμμάχων της Ουάσιγκτον στο εξωτερικό.

Οι ΗΠΑ και το Ισραήλ ισχυρίζονται ότι οι επιθέσεις τους αποτελούν πράξη προληπτικής αυτοάμυνας. Ο βρετανός πρωθυπουργός, Keir Starmer, αρνήθηκε να συμμετάσχει στην επίθεση, δηλώνοντας ότι δεν θα εμπλέξει τις βρετανικές δυνάμεις σε «παράνομες ενέργειες» και προειδοποιώντας ότι «αυτή η κυβέρνηση δεν πιστεύει στην αλλαγή καθεστώτος από τον αέρα».

Ένας από τους πιο έντονους επικριτές του πολέμου, ο ισπανός πρωθυπουργός Πέντρο Σάντσεθ, χαρακτήρισε την κλιμακούμενη σύγκρουση στη Μέση Ανατολή ως «ρωσική ρουλέτα με το πεπρωμένο εκατομμυρίων ανθρώπων». Την Παρασκευή, ο ίδιος επέκρινε εκ νέου τις επιθέσεις των ΗΠΑ και του Ισραήλ, χαρακτηρίζοντάς τες «εξαιρετικά λάθος» και «αντίθετες προς το διεθνές δίκαιο».