Είναι κοινό μυστικό στην αγορά: ακόμη κι αν αύριο το πρωί υπάρξει αποκλιμάκωση στον πόλεμο μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν και ανοίξουν πλήρως τα Στενά του Ορμούζ, οι τιμές δεν πρόκειται να επιστρέψουν εκεί που ήταν. Οχι άμεσα τουλάχιστον.
Γιατί οι αυξήσεις που γράφονται σήμερα, θα περάσουν στο ράφι με καθυστέρηση. Και αυτή η καθυστέρηση είναι που δημιουργεί την αίσθηση μιας ακρίβειας με… ουρά.
Ολα δείχνουν πως το σοκ της ακρίβειας δεν θα είναι στιγμιαίο. Ακόμη κι αν η γεωπολιτική ένταση εκτονωθεί, η «ουρά» των ανατιμήσεων θα συνεχίσει να επηρεάζει την αγορά, δοκιμάζοντας τις αντοχές καταναλωτών και επιχειρήσεων. Και θέτοντας νέα διλήμματα στην κυβέρνηση για τους τρόπους ανακούφισης των νοικοκυριών.
Η αίσθηση που εκπέμπεται είναι πως σουπερμάρκετ και προμηθευτές τηρούν στάση αναμονής, με την ελπίδα πως σύντομα θα υπάρξει λευκός καπνός και τα εμπλεκόμενα μέρη θα σημάνουν τη λήξη της πολεμικής σύγκρουσης. «Δεν έχει αλλάξει κάτι ουσιαστικό στο πεδίο ακόμη που να μεταβάλει τη γενικότερη εικόνα» λένε στελέχη της αγοράς. Ανεπισήμως, όμως, όλοι μετρούν. Μετρούν τη διάρκεια της κρίσης, το κόστος των μεταφορών, τις τιμές της ενέργειας και κυρίως το πότε θα χρειαστεί να μετακυλήσουν το κόστος στον καταναλωτή.
Στάση αναμονής
Η στάση αναμονής δεν είναι τυχαία. Εχει να κάνει με ένα κρίσιμο στοιχείο: το ασφυκτικό νομοθετικό πλαίσιο των προσφορών. Οπως εξηγούν παράγοντες του λιανεμπορίου, όποιος προχωρήσει πρώτος σε ανατίμηση, ουσιαστικά «καίει» τη δυνατότητά του να τρέξει προωθητικές ενέργειες για ένα ολόκληρο τρίμηνο.
Σε μια περίοδο που η ζήτηση είναι εύθραυστη και ο ανταγωνισμός χτυπάει κόκκινο, αυτό θα ήταν καταστροφικό. Γι’ αυτό και, όπως λένε, αρκετοί προτιμούν να απορροφήσουν μέρος του κόστους για έναν μήνα, περιμένοντας πιο καθαρό σήμα από το γεωπολιτικό μέτωπο.
Ωστόσο, το «πάγωμα» αυτό δεν σημαίνει ότι οι αυξήσεις δεν υπάρχουν. Αντίθετα, υπάρχουν στελέχη που μιλούν για ένα πρώτο κύμα ανατιμήσεων που έχει ήδη ξεκινήσει σε επίπεδο προμηθευτών, ακόμη και μέσα στην περίοδο του Πάσχα.
Οι αλυσίδες διαθέτουν αποθέματα που καλύπτουν περίπου ενάμιση μήνα, κάτι που πρακτικά μεταθέτει την εμφάνιση των αυξήσεων στα ράφια προς τα μέσα Μαΐου και τον Ιούνιο. Την περίοδο εκείνη υπολογίζεται να αποτυπωθεί πιο καθαρά η νέα πραγματικότητα και οι κραδασμοί στην εφοδιαστική αλυσίδα από τη γεωπολιτική κρίση στη Μέση Ανατολή. Και αυτή η πραγματικότητα δεν συνδέεται μόνο με τον πόλεμο. Είναι το αποτέλεσμα μιας αλυσίδας πιέσεων που ξεκινά από την ενέργεια, περνά από τα μεταφορικά και καταλήγει στην παραγωγή.
Ακόμη ωστόσο και αν η γεωπολιτική ένταση εκτονωθεί το αμέσως επόμενο διάστημα, το κόστος που έχει ήδη δημιουργηθεί δεν εξαφανίζεται. Αντίθετα, παραμένει και ενσωματώνεται σταδιακά στις τιμές. «Η αγορά δεν θα βγει αλώβητη, ακόμη κι αν τελειώσει σήμερα ο πόλεμος» λέει χαρακτηριστικά στέλεχος του κλάδου. «Οι επιπτώσεις θα μας ακολουθούν για μήνες».
Ο πληθωρισμός και οι δυσκολίες των νοικοκυριών
Στην Ελλάδα ο πληθωρισμός παρουσιάζει ανοδική τροχιά από τις αρχές του 2026. Ο ετήσιος δείκτης ξεκίνησε από το 2,5% τον Ιανουάριο, αυξήθηκε στο 2,7% τον Φεβρουάριο και εκτινάχθηκε στο 3,9% τον Μάρτιο, ενσωματώνοντας τις πρώτες… παρενέργειες του πολέμου. Η άνοδος τροφοδοτείται από τις τιμές στην ενέργεια, τη στέγαση και τις μεταφορές, ενώ το ΔΝΤ και το ΙΟΒΕ προβλέπουν μέσο πληθωρισμό στο 3,5% για το σύνολο του έτους. Το ίδιο επιβεβαιώνουν και τα στοιχεία για τη συμπεριφορά των καταναλωτών. Σύμφωνα με την έρευνα του ΙΕΛΚΑ, τα τρόφιμα παραμένουν η βασική πηγή πίεσης για τα νοικοκυριά, παρά την έντονη αύξηση των τιμών στα καύσιμα. Το 40% των καταναλωτών θεωρεί ότι τα τρόφιμα είναι η μεγαλύτερη επιβάρυνση σήμερα, έναντι 34% για την ενέργεια και 21% για τα καύσιμα.
Και το πιο ενδιαφέρον; Η εικόνα αυτή δεν αλλάζει ούτε στις προσδοκίες για το επόμενο εξάμηνο. Τα τρόφιμα παραμένουν στην κορυφή των ανησυχιών, ενώ τα καύσιμα ανεβαίνουν, αντανακλώντας την αυξημένη ανάγκη για μετακινήσεις εν όψει καλοκαιριού.
Θυμός και άγχος
Εξίσου ευάλωτη είναι η ψυχολογία του καταναλωτή. Θυμός, φόβος, άγχος. Αυτά είναι τα κυρίαρχα συναισθήματα που καταγράφονται στην έρευνα του ΙΕΛΚΑ.
Δεν είναι τυχαίο ότι τα νοικοκυριά κινούνται πλέον «αμυντικά». Αναβάλλουν αγορές ένδυσης, περιορίζουν τη διασκέδαση, αναζητούν προσφορές και στρέφονται σε φθηνότερα προϊόντα. Περίπου 42% δηλώνει ότι κυνηγά πιο έντονα εκπτώσεις, ενώ 40% αλλάζει επιλογές προς οικονομικότερα προϊόντα. Ακόμη πιο ανησυχητικό είναι ότι 36% περιορίζει αγορές βασικών αγαθών. Και δεν σταματά εκεί. Γιατί το διαθέσιμο εισόδημα πιέζεται ταυτόχρονα από πολλαπλές πλευρές. Τα τρόφιμα είναι μόνο η μία. Η ενέργεια και τα καύσιμα συνεχίζουν να επιβαρύνουν σημαντικά τον οικογενειακό προϋπολογισμό. Και πάνω σε όλα αυτά έρχεται να προστεθεί το κόστος στέγασης, που λειτουργεί πλέον ως «δεύτερος πυλώνας» πίεσης.
Ελεγχοι και πρόστιμα
Στο μεταξύ, η πολιτεία επιχειρεί να βάλει «φρένο». Η νέα αρχή προστασίας του καταναλωτή έχει ήδη ξεκινήσει εντατικούς ελέγχους, ενώ το πλαίσιο αυστηροποιείται, ιδιαίτερα απέναντι σε πρακτικές όπως το shrinkflation (η πρακτική που θέλει να μειώνεται η ποσότητα του προϊόντος, διατηρώντας αμετάβλητη την τιμή). Τα πρόστιμα που προβλέπονται φτάνουν έως και τα 2 εκατ. ευρώ!
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟΣ ΤΑΧΥΔΡΟΜΟΣ (ΟΤ) – ΤΟ ΒΗΜΑ ΤΗΣ ΚΥΡΙΑΚΗΣ
