Στενά του Ορμούζ: Γιατί θα παραμείνει η επιρροή του Ιράν

Το Ιράν έχει αποκτήσει ένα νέο μέσο πίεσης έναντι της παγκόσμιας οικονομίας και δεν πρόκειται να το παραχωρήσει.
Η Τεχεράνη έχει αποδείξει ότι είναι σε θέση να αποκλείσει αποτελεσματικά το σημαντικότερο στρατηγικό σημείο ελέγχου πετρελαίου στον κόσμο, με σχετικά λίγους πυραύλους και drones. Η επιρροή της στο Στενό του Ορμούζ θα διαρκέσει πολύ περισσότερο από την ίδια τη σύγκρουση, σύμφωνα με πολλούς αναλυτές που μίλησαν στο CNN, ανεξάρτητα από το τι τελικά θα συμφωνήσει με τον Λευκό Οίκο.

Η τελευταία ανταλλαγή πυρών μεταξύ των Ηνωμένων Πολιτειών και του Ιράν υποδηλώνει ότι μια συμφωνία ενδέχεται να απέχει ακόμη αρκετά. Αλλά ακόμη και αν επιτευχθεί, οι ειδικοί λένε ότι είναι απίθανο να στερήσει το Ιράν από το νέο ενεργειακό όπλο του.
Αυτό έχει σημαντικές επιπτώσεις για την παγκόσμια οικονομία, η οποία ήδη ταλαντεύεται από ένα ιστορικό ενεργειακό σοκ. Πριν από τον πόλεμο, ο κόσμος εφοδιαζόταν με περίπου το ένα πέμπτο του πετρελαίου και του υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG) μέσω της πλέον έντονα αμφισβητούμενης θαλάσσιας οδού.

Η διαφοροποίηση και ο Ιράν

Οι προσπάθειες διαφοροποίησης μακριά από το στενό – και τη Μέση Ανατολή – πιθανότατα θα βελτιώσουν την ενεργειακή ασφάλεια, αλλά με κόστος. Πέρα από την ενέργεια, η παρατεταμένη αβεβαιότητα σχετικά με την ασφάλεια του στενού θα επηρεάσει και άλλα αγαθά, από λιπάσματα και καύσιμα αεροσκαφών έως ήλιο και αλουμίνιο.

«Αυτό που έχει αποδείξει το Ιράν είναι ότι έχει τη δύναμη να κλείσει το στενό και να το κρατήσει κλειστό, ακόμη και ενόψει των τεράστιων βομβαρδισμών από τις ΗΠΑ και το Ισραήλ», δήλωσε ο Γκρέγκορι Μπρου, ανώτερος αναλυτής στην Eurasia Group, μια εταιρεία συμβούλων πολιτικού κινδύνου. «Και αυτό είναι κάτι που κανείς δεν θα μπορέσει ποτέ να τους στερήσει», πρόσθεσε.

«Αυτό που έχει αποδείξει το Ιράν είναι ότι διαθέτει τη δύναμη να κλείσει το στενό και να το κρατήσει κλειστό, ακόμη και ενόψει ενός τεράστιου βομβαρδισμού από τις ΗΠΑ και το Ισραήλ», δήλωσε ο Γκρέγκορι Μπρου, ανώτερος αναλυτής της Eurasia Group, μιας εταιρείας συμβούλων πολιτικού κινδύνου. «Και αυτό είναι κάτι που κανείς δεν θα μπορέσει ποτέ να τους στερήσει», πρόσθεσε για να συμπληρώσει με νόημα: «Αυτή είναι η νέα πυρηνική τους επιλογή».

Το τίμημα του Ορμούζ;

Αρκετοί αναλυτές υποστηρίζουν ότι ένα ανοιχτό Στενό του Ορμούζ, ακόμη και αν ελέγχεται εν μέρει από το Ιράν, θα προκαλούσε λιγότερη ζημιά στην παγκόσμια οικονομία από ό,τι ένα κλειστό.

Η Kpler, μια εμπορική εταιρεία, δημοσίευσε τον Απρίλιο μια μελέτη σχετικά με τον τρόπο με τον οποίο θα μπορούσε να λειτουργήσει στην πράξη ένα στενό υπό τη διαχείριση του Ιράν, σε συνεργασία με το Ομάν. Οι εν λόγω ακαδημαϊκοί με έδρα το Ηνωμένο Βασίλειο διατύπωσαν παρόμοιες απόψεις. Με άλλα λόγια, η ιδέα, όσο ανησυχητική κι αν είναι, έχει εισέλθει στον κύριο δημόσιο διάλογο.

Το Ιράν, από την πλευρά του, έχει προχωρήσει στην επισημοποίηση του ελέγχου του επί του στενού, σε άμεση αντίθεση με τις απαιτήσεις των ΗΠΑ. Τον περασμένο μήνα, ίδρυσε την Αρχή του Στενού του Περσικού Κόλπου (PGSA) για να επιβλέπει ένα νέο πρωτόκολλο για τις διελεύσεις, το οποίο περιλαμβάνει έλεγχο από τις ιρανικές αρχές και, σε ορισμένες περιπτώσεις, τέλη.

Οι κυρώσεις

Οι ΗΠΑ, εν τω μεταξύ, έχουν επιβάλει κυρώσεις στην PGSA και έχουν απαγορεύσει στις ναυτιλιακές εταιρείες να συνάπτουν συμφωνίες με την Τεχεράνη για να εξασφαλίσουν την ασφαλή διέλευση μέσω του στενού. Ο Λευκός Οίκος έχει επίσης απειλήσει με δευτερεύουσες κυρώσεις εναντίον εταιρειών που καταβάλλουν τέλη στο Ιράν.

Ωστόσο, σύμφωνα με πληροφορίες, ορισμένοι έμποροι πετρελαίου και ναυτιλιακές εταιρείες έχουν συνάψει συμφωνίες με το Ιράν σε μια απεγνωσμένη προσπάθεια να εξασφαλίσουν τη ροή πετρελαίου προς τις παγκόσμιες αγορές, όπου τα αποθέματα εξαντλούνται ραγδαία.

«Το σημαντικό είναι να ξαναρχίσει η ροή μέσω του στενού σε σημαντικούς όγκους. Αυτό θα άρχιζε να εξαλείφει τον ενεργειακό σοκ», δήλωσε ο Άλαν Γκέλντερ, ανώτερος αντιπρόεδρος για τη διύλιση, τα χημικά και τις αγορές πετρελαίου στην εταιρεία ερευνών Wood Mackenzie.

«Το πρόβλημα με οποιαδήποτε μορφή διαχείρισης (του στενού) είναι ο βαθμός στον οποίο αυτή περιορίζει τις ροές», προειδοποίησε ωστόσο ο Γκέλντερ, αμφισβητώντας το πώς η Τεχεράνη θα μπορούσε να διαχειριστεί τα λογιστικά ζητήματα που συνεπάγεται η εποπτεία 140 διελεύσεων δεξαμενόπλοιων την ημέρα.

Οι τιμές πετρελαίου

Η εταιρεία συμβούλων ενέργειας Rystad, από την άλλη, εκτιμά ότι μια προσαύξηση 1-2 δολαρίων ανά βαρέλι στις τιμές του πετρελαίου αποτελεί συντηρητική εκτίμηση. «Μιλάμε για ένα γεωπολιτικό κίνδυνο ύψους 10-20 δολαρίων ανά βαρέλι», δήλωσε στο CNN ο Jorge Leon, επικεφαλής της γεωπολιτικής ανάλυσης της Rystad.

«Είμαστε πεπεισμένοι ότι το Ιράν θα διατηρήσει κάποιο είδος επιρροής πάνω στο Στενό του Ορμούζ στο μέλλον», οπότε, «ο κίνδυνος περαιτέρω διαταραχής στο στενό… είναι πραγματικός», πρόσθεσε.

«Δεν θα επιστρέψουμε στις τιμές του πετρελαίου στα 60 δολάρια το βαρέλι», όπου βρίσκονταν στην αρχή του έτους, «ούτε καν το 2027», σημείωσε ο ίδιος.

Εναλλακτικές λύσεις για το στενό

Ανεξάρτητα από το αν το Ιράν θεσμοθετήσει τον έλεγχό του επί του στενού, οι αμφιβολίες σχετικά με τη μακροπρόθεσμη ασφάλεια της θαλάσσιας οδού θα παραμείνουν. Τέτοιες ανησυχίες έχουν ήδη ωθήσει τους μεγάλους παραγωγούς πετρελαίου του Κόλπου να αξιοποιήσουν και να επενδύσουν σε εναλλακτικές διαδρομές εξαγωγής.

Η Σαουδική Αραβία και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα έχουν ανακατευθύνει τις εξαγωγές πετρελαίου μέσω των αγωγών Ανατολής-Δύσης και Χαμπσάν-Φουτζάιρα αντίστοιχα. Τα ΗΑΕ ήδη εργάζονται για τη δημιουργία ενός δεύτερου αγωγού που θα παρακάμπτει το στενό.
Ωστόσο, για άλλες χώρες της περιοχής, οι εναλλακτικές λύσεις έναντι του στενού είναι λιγότερο βιώσιμες από πολιτική και εμπορική άποψη. Το Κουβέιτ, το Κατάρ και το Μπαχρέιν, για παράδειγμα, θα έπρεπε να διοχετεύουν τις εξαγωγές τους μέσω της Σαουδικής Αραβίας ή του Ιράκ.

Η κατασκευή αγωγών σημαίνει «μεγάλα έργα υποδομής, συχνά διασυνοριακά, πράγμα που σημαίνει ότι είναι δαπανηρά, περίπλοκα και δεν ολοκληρώνονται γρήγορα», δήλωσε ο Gelder της Wood Mackenzie.
Για το Κατάρ, το οποίο εξάγει περίπου το ένα πέμπτο της παγκόσμιας προσφοράς LNG, η παράκαμψη του Ορμούζ θα συνεπαγόταν όχι μόνο την κατασκευή μιας δαπανηρής υποδομής αγωγών, αλλά και επενδύσεις σε εγκαταστάσεις υγροποίησης στα λιμάνια, προκειμένου να μετατρέπεται το αέριο των αγωγών σε LNG για να αποστέλλεται σε όλο τον κόσμο.

Μια νέα ενεργειακή υποδομή δεν θα ήταν απρόσβλητη από ιρανικές επιθέσεις, όπως αποδεικνύει η εμπειρία του πολέμου. Οι αγωγοί «θα βρίσκονταν εντός της εμβέλειας των ιρανικών πυραύλων και των drones», δήλωσε ο Brew της Eurasia Group.

Η ενεργειακή ασφάλεια στο επίκεντρο

Η διαταραχή που προκάλεσε ο πόλεμος στο Στενό του Ορμούζ έχει εντείνει το ενδιαφέρον για την ενεργειακή ασφάλεια σε όλο τον κόσμο και έρχεται αμέσως μετά την ενεργειακή κρίση που πυροδότησε η εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία το 2022.

Ήδη έχουν ξεκινήσει προσπάθειες για τη διαφοροποίηση των ενεργειακών αλυσίδων εφοδιασμού μακριά από τον Κόλπο, οι οποίες θα ενισχύσουν τις επενδύσεις σε άλλες πετρελαιοπαραγωγικές περιοχές, όπως η Λατινική Αμερική, καθώς και στον τομέα της ηλεκτροκίνησης και των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας.

Ωστόσο, η πλούσια σε πετρέλαιο Μέση Ανατολή θα εξακολουθήσει να διαδραματίζει κρίσιμο ρόλο στην κάλυψη των ενεργειακών αναγκών του πλανήτη για αρκετό καιρό ακόμα, γεγονός που καθιστά το νέο ενεργειακό όπλο του Ιράν ακόμη πιο ισχυρό.

«Η παγκόσμια οικονομία… θα πρέπει να αναγνωρίσει αυτή την πραγματικότητα», δήλωσε ο Brew στο CNN, prosu;etontawQ «Έχει τεράστια σημασία… υποδηλώνει ότι, τελικά, η ασφάλεια του Ορμούζ και του Περσικού Κόλπου θα εξαρτηθεί σε μεγάλο βαθμό από τις ενέργειες και τις αποφάσεις που θα λάβει το Ιράν».