Με δαπάνες δισεκατομμυρίων ευρώ η Ευρώπη δίνει τη μάχη του συγχρονισμού της με τις νέες συνθήκες που διαμορφώνει ο πόλεμος στην Ουκρανία, αλλά και στη Μέση Ανατολή, στην άμυνα: τα σμήνη φθηνών, θανατηφόρων και συχνά αυτόνομων drones έχουν αλλάξει ριζικά τον τρόπο διεξαγωγής των μαχών.
Την ίδια στιγμή, βρίσκεται υπό την πίεση που ασκεί η στάση του Ντόναλντ Τραμπ όσον αφορά τη συμμαχία του ΝΑΤΟ και η επιμονή του να αυξήσουν τα κράτη μέλη τους αμυντικούς προϋπολογισμούς τους.
Η πτώση του κόστους εξαρτημάτων όπως οι αισθητήρες και οι κινητήρες άνοιξε τον δρόμο για τις νεοφυείς επιχειρήσεις
Αυτός ο συνδυασμός, ενός πολέμου που διεξάγεται στα σύνορα της Ευρώπης και οι χειρισμοί Τραμπ, έχει εντείνει τις μακροχρόνιες επικρίσεις ότι η ήπειρος έχει βασιστεί υπερβολικά στην αμερικανική βιομηχανία όπλων, σύμφωνα με τον βρετανικό Guardian.
Σε απάντηση των επικριτών του, το πολιτικό προσωπικό στις Βρυξέλλες υποσχέθηκε δαπάνες 800 δισ. ευρώ για την άμυνα σε διάστημα τεσσάρων ετών, με έμφαση στην κυριαρχία της ΕΕ σε θέματα άμυνας – να μπορεί δηλαδή να κατασκευάζει οπλισμό χωρίς τη βοήθεια των ΗΠΑ. Σε αυτό το πλαίσιο, μεγάλο μέρος αυτών των κεφαλαίων διοχετεύεται σε ευρωπαϊκές εταιρείες. Μια σειρά από νεοφυείς επιχειρήσεις με ισχυρή χρηματοδότηση κερδίζουν έδαφος και επεκτείνουν την παραγωγή τους, υποσχόμενες ότι μπορούν να αποδώσουν καλύτερα από τους παραδοσιακούς κατασκευαστές και τους ανταγωνιστές τους από τη Σίλικον Βάλεϊ – χωρίς απαραίτητα να επιβεβαιώνεται πάντα ο ισχυρισμός τους.
Επανδρωμένα ή μη επανδρωμένα;
Ωστόσο, όσο και εάν τα μη επανδρωμένα όπλα φαίνεται να χαράσσουν σε μεγάλο βαθμό το μέλλον των εξοπλισμών, οι ειδικοί αμφιβάλλουν ζωηρά ότι μπορούν να απαλλαγούν εντελώς από το ανθρώπινο δυναμικό, δηλαδή το πεζικό, ή από βαρύτερα μηχανήματα όπως άρματα μάχης, πυροβολικό και πλοία. Παρόλα αυτά, ένα μεγάλο μέρος των προγραμματισμένων δαπανών θα διατεθεί για drones, που θεωρούνται και αναλώσιμα υπό την έννοια ότι όταν καταστρέφονται δεν κινδυνεύει ανθρώπινο δυναμικό.
Σε κάθε περίπτωση, σε ολόκληρη την Ευρώπη επικρατεί όλο και περισσότερο η αίσθηση ότι «πρέπει να μπορούμε να σταθούμε στα δικά μας πόδια», σύμφωνα με έναν εκπρόσωπο μιας ταχέως αναπτυσσόμενης νεοφυούς επιχείρησης στον τομέα των όπλων. «Η κυριαρχία έχει να κάνει με τον έλεγχο. Αν αγοράζεις έτοιμα προϊόντα από αλλού, πάντα παραχωρείς ένα μέρος του ελέγχου», είπε μιλώντας στον Guardian.
Αυτό ισχύει και για τα εξαρτήματα και τα υλικά. Δηλαδή, κατά πόσο και αυτά που χρειάζονται για την κατασκευή του οπλισμού δεν εισάγονται από άλλες χώρες δημιουργώντας συνθήκες εξάρτησης.
«Πολλά όνειρα για διαφοροποίηση της εφοδιαστικής αλυσίδας έχουν εξανεμιστεί», λέει ο Κούστι Σαλμ, πρώην υψηλόβαθμος αξιωματούχος του υπουργείου Άμυνας της Εσθονίας που έγινε διευθύνων σύμβουλος της νεοφυούς εταιρείας πυραύλων κατά των drones Frankenburg. «Νομίζω ότι είναι φυσικό αν η Ευρώπη θέλει να διατηρήσει την ευημερία και την ελευθερία της», είπε χαρακτηριστικά.
Ο Ρικάρντο Μέντες, διευθύνων σύμβουλος της εταιρείας κατασκευής drones Tekever, λέει ότι η έλευση των μη επανδρωμένων αεροσκαφών έχει προκαλέσει «μια ριζική μεταμόρφωση στον τρόπο κατασκευής της αμυντικής τεχνολογίας», με τις εταιρείες να στοιχηματίζουν στη μελλοντική ζήτηση για εξοπλισμούς αντί να δεσμεύονται σε μακροπρόθεσμες συμβάσεις πριν ξεκινήσουν.
Η Tekever, την οποία συνίδρυσε ο Mέντες στην Πορτογαλία το 2001, έφτασε πέρυσι σε αποτίμηση «μονόκερου» ενός δισεκατομμυρίου δολαρίων και απασχολεί 1.200 άτομα, συμπεριλαμβανομένων νέων εργοστασίων στο βρετανικό κέντρο drones στο Swindon του Wiltshire και ενός άλλου στο Cahors, στη νοτιοδυτική Γαλλία.
Οσοι αγοράζουν τον σύγχρονο εξοπλισμό είναι έτοιμοι για τον συγκλονιστικό ρυθμό των τεχνολογικών αλλαγών που επιβάλλει ο πόλεμος.
Άλλοι ευρωπαϊκοί «μονόκεροι» στον τομέα της αμυντικής τεχνολογίας περιλαμβάνουν την Helsing, μια γερμανική εταιρεία που υποστηρίζεται από τον ιδρυτή του Spotify, Ντάνιελ Εκ, καθώς και τους γερμανικές εταιρείες κατασκευής drones Quantum Systems και Stark Defence. Οι Stark και Helsing εξασφάλισαν πρόσφατα παραγγελίες από τον γερμανικό στρατό για drones επίθεσης και όλες -εκτός από την Quantum- επενδύουν σε εργοστάσια στο Ηνωμένο Βασίλειο.
Αμερικανικοί «μονόκεροι» και σχέσεις με Τραμπ
Μεταξύ των ανταγωνιστικών «μονόκερων» των ΗΠΑ συγκαταλέγονται η κατασκευάστρια drones Shield AI, η εταιρεία αυτόνομων σκαφών Saronic Technologies και η εταιρεία όπλων κατά των drones Epirus. Ωστόσο, σύμφφωνα με τον συντάκτη του Guardian, δύο εταιρείες με ονόματα εμπνευσμένα από το «Άρχοντα των Δαχτυλιδιών» του JRR Tolkien ηγούνται της αμερικανικής ομάδας: η εταιρεία λογισμικού Palantir και ο κατασκευαστής αυτόνομων όπλων Anduril. Και οι δύο κάνουν σημαντικές εισόδους στην Ευρώπη, ιδίως στο Ηνωμένο Βασίλειο, αλλά αυτή η επέκταση βρίσκεται υπό εξέταση, καθώς οι ευρωπαίοι πολιτικοί αντιδρούν στους έντονα φίλα προσκείμενους στον Τραμπ υποστηρικτές τους.
Η Palantir υποστηρίχθηκε από τον δισεκατομμυριούχο δωρητή του Τραμπ, Peter Thiel. Ο Thiel έχει επίσης υποστηρίξει την Stark, γεγονός που έχει προκαλέσει ανησυχίες στη Γερμανία, αν και η Stark ισχυρίζεται ότι ο Thiel δεν ασκεί άμεση επιχειρησιακή ή στρατηγική επιρροή. Ο διευθύνων σύμβουλος της Palantir, Alex Karp, έχει επανειλημμένα εκθειάσει την αμερικανική κυριαρχία, ενώ η Anduril διευθύνεται από τον 33χρονο Palmer Luckey, ο οποίος έχει διοργανώσει προσωπικά εκδήλωση συγκέντρωσης χρημάτων για τον Τραμπ και έχει καλλιεργήσει στενούς δεσμούς με την κυβέρνηση.
Η μεταβαλλόμενη οικονομία του πολέμου
Η πτώση του κόστους εξαρτημάτων όπως οι αισθητήρες και οι κινητήρες άνοιξε τον δρόμο για τις νεοφυείς επιχειρήσεις. Οι μεγάλες παραδοσιακές βιομηχανίες βρέθηκαν απροετοίμαστες μπροστά στην επανάσταση των drones.
Ο Άρμιν Πάπεργκερ, επικεφαλής του 137 ετών γερμανικού κολοσσού Rheinmetall, προκάλεσε θόρυβο όταν πρόσφατα περιέγραψε τα drones της Ουκρανίας ως «Lego» χαμηλής τεχνολογίας, κατασκευασμένα από «νοικοκυρές» με 3D εκτυπωτές.
Η εταιρεία του αναγκάστηκε στη συνέχεια να αναδιπλωθεί, αλλά η δήλωση ανέδειξε τη μεταβαλλόμενη οικονομία του πολέμου. Η πτώση των τιμών καθιστά πολύ πιο εύκολο να προκληθεί μεγάλη ζημιά με σχετικά φθηνά όπλα, όπως τα ιρανικά drones Shahed.
Το κόστος των Shahed υπολογίζεται σε περίπου 30.000 δολάρια. Αντίθετα, πολλά από τα συστήματα αεροπορικής άμυνας του ΝΑΤΟ χρησιμοποιούν πυραύλους που κοστίζουν εκατοντάδες χιλιάδες ή, στην περίπτωση των αμερικανικών Patriot, εκατομμύρια δολάρια.
Οι νεοφυείς εταιρείες έχουν επικεντρωθεί στην κατάρριψη των Shahed και άλλων drones με πολύ φθηνότερο εξοπλισμό. Οι κατευθυνόμενοι πύραυλοι της Frankenburg κοστίζουν, σύμφωνα με πληροφορίες, «κάτω από 100.000 δολάρια», ενώ η Skycutter αναφέρει ότι οι φθηνότεροι αναχαιτιστικοί πύραυλοι εδάφους-αέρος της κοστίζουν περίπου 2.000 δολάρια.
Ο χρόνος «τρέχει»
Ενα από τα προβλήματα που ανακύπτουν από την ταχύτητα με την οποία συντελούνται είναι οι αλλαγές ότι οι στρατοί και οι κυβερνήσεις δεν έχουν εμπειρία στο να προσαρμόζονται τόσο γρήγορα.
Σε όλη την Ευρώπη, εξακολουθούν να υπάρχουν αμφιβολίες ως προς το αν όσοι αγοράζουν τον σύγχρονο εξοπλισμό είναι έτοιμοι για τον συγκλονιστικό ρυθμό των τεχνολογικών αλλαγών που επιβάλλει ο πόλεμος.
«Είναι ένα πραγματικά ταχέως μεταβαλλόμενο οικοσύστημα και δεν νομίζω ότι οι υπηρεσίες προμηθειών είναι έτοιμες να το αντιμετωπίσουν», επεσήμανε ο Τζέιμς Ακούνα, πρώην αξιωματικός της Κεντρικής Υπηρεσίας Πληροφοριών των ΗΠΑ και νυν διευθυντής επιχειρήσεων στην Ondas Capital, μια αμερικανική εταιρεία επενδύσεων σε drones.
Ο Mike Armstrong, διευθύνων σύμβουλος της Stark στο Ηνωμένο Βασίλειο, αναφέρει ότι η στάση του στρατού αλλάζει, καθώς πλέον οι προθεσμίες παράδοσης δεν εκτείνονται πια σε βάθος πολλών ετών.
«Η σύγχρονη άμυνα βασίζεται στη συνεχή παραγωγή σε βιομηχανική κλίμακα, και όχι σε μεμονωμένες αποφάσεις προμηθειών», λέει. «Γι’ αυτό τα μακροπρόθεσμα μηνύματα σχετικά με τη ζήτηση και τις προμήθειες έχουν πραγματικά σημασία, καθώς δίνουν σε εταιρείες όπως η δική μας την αυτοπεποίθηση να επενδύσουν και να αναπτυχθούν με τον ρυθμό που απαιτεί το τρέχον περιβάλλον ασφάλειας».
