Σε ιστορικά υψηλά επίπεδα βρίσκεται η όρεξη επενδυτών για μεγαλύτερες αποδόσεις χρησιμοποιώνταςς μόχλευση, προκαλώντας ολοένα και μεγαλύτερη ανησυχία στους αναλυτές της Wall Street ότι μια ενδεχόμενη διόρθωση των αγορών θα μπορούσε να εξελιχθεί σε πολύ πιο βίαιη από ό,τι αναμένεται.
Η εκρηκτική αύξηση του δανεισμού μέσω margin, η αλματώδης ανάπτυξη των μοχλευμένων ETF και η έξαρση των συναλλαγών σε δικαιώματα προαίρεσης συνθέτουν ένα περιβάλλον αυξημένου ρίσκου, στο οποίο ακόμη και μια σχετικά μικρή πτώση των μετοχών θα μπορούσε να πυροδοτήσει αλυσιδωτές ρευστοποιήσεις, σύμφωνα με την Wall Street Journal.
Τα στοιχεία της Financial Industry Regulatory Authority (FINRA) που επιβλέπει χρηματοπιστωτικές δραστηριότητες αποτυπώνουν ξεκάθαρα την τάση. Το χρέος περιθωρίου (margin debt) στις ΗΠΑ, δηλαδή τα κεφάλαια που δανείζονται οι επενδυτές από τις χρηματιστηριακές εταιρείες για την αγορά μετοχών, αυξήθηκε κατά 54% σε σχέση με έναν χρόνο πριν και διαμορφώθηκε σε ιστορικό υψηλό των 1,4 τρισ. δολαρίων τον Μάιο.
Την ίδια στιγμή, τα μοχλευμένα χρηματιστηριακά διαπραγματεύσιμα αμοιβαία κεφάλαια (leveraged ETFs), τα οποία υπόσχονται διπλάσιες ή και τριπλάσιες ημερήσιες αποδόσεις σε σχέση με την πορεία ενός δείκτη ή μιας μετοχής, γνωρίζουν πρωτοφανή άνθηση. Παράλληλα, αυξάνεται σημαντικά και η δραστηριότητα στις αγορές παραγώγων και δικαιωμάτων προαίρεσης που συνδέονται με αυτά τα προϊόντα.
Οι κίνδυνοι που συνεπάγεται αυτή η συσσώρευση μόχλευση έγιναν ιδιαίτερα εμφανείς την προηγούμενη εβδομάδα στη Νότια Κορέα. Η αγορά της χώρας, στην οποία κυριαρχούν οι μετοχές εταιρειών ημιαγωγών και οι ιδιώτες επενδυτές που χρησιμοποιούν εκτεταμένα δανεισμό, κατέγραψε έντονες απώλειες, ενεργοποιώντας τους μηχανισμούς διακοπής συναλλαγών (circuit breakers) που έχουν σχεδιαστεί για να περιορίζουν τον πανικό στις αγορές.
Η αναταραχή μεταφέρθηκε γρήγορα και στις αμερικανικές αγορές, πλήττοντας κυρίως τις μετοχές που σχετίζονται με την τεχνητή νοημοσύνη και τους ημιαγωγούς. Αυτό αναζωπύρωσε τις ανησυχίες ότι αντίστοιχοι μηχανισμοί μόχλευσης έχουν πλέον δημιουργηθεί και στις Ηνωμένες Πολιτείες.
Μόχλευση σε μη κατανοητά επίπεδα
«Ανησυχώ ότι δημιουργούμε, χωρίς να το αντιλαμβανόμαστε πλήρως, επίπεδα μόχλευσης που ελάχιστοι κατανοούν», δήλωσε στην Journal ο επικεφαλής στρατηγικός αναλυτής της Nationwide Investment Management, Μαρκ Χάκετ. Όπως σημειώνει, αρκετοί επενδυτές χρησιμοποιούν δανεισμό για να αγοράσουν δικαιώματα προαίρεσης πάνω σε ήδη μοχλευμένα ETF, δημιουργώντας τρία ή ακόμη και τέσσερα επίπεδα μόχλευσης πάνω στην ίδια επένδυση.
Η ζήτηση για αυτά τα προϊόντα αυξάνεται με εντυπωσιακούς ρυθμούς. Σύμφωνα με στοιχεία της FactSet, τα συνολικά περιουσιακά στοιχεία των μοχλευμένων ETF σχεδόν διπλασιάστηκαν μέσα σε μόλις δύο μήνες, από τα τέλη Μαρτίου έως τις αρχές Ιουνίου, φθάνοντας σε νέο ιστορικό υψηλό ύψους 220 δισ. δολαρίων.
Το μεγαλύτερο ενδιαφέρον συγκεντρώνουν τα ETF που παρακολουθούν δείκτες τεχνολογίας, τον κλάδο των ημιαγωγών αλλά και μεμονωμένες Big Tech. Για πολλούς επενδυτές, η λογική είναι απλή: αντί να αγοράσουν απευθείας μια μετοχή, προτιμούν ένα προϊόν που υπόσχεται διπλάσια ή τριπλάσια απόδοση, εφόσον η αγορά συνεχίσει να κινείται ανοδικά.
Κατά τη διάρκεια του φετινού ράλι που τροφοδότησε η τεχνητή νοημοσύνη, η στρατηγική αυτή απέφερε θεαματικά κέρδη. Ενώ η Micron Technology ενισχύθηκε περίπου κατά 300% μέσα σε λίγους μήνες, το Direxion Daily Semiconductor Bull 3X ETF κατέγραψε άνοδο σχεδόν 700% στο ίδιο διάστημα.
Ωστόσο, η μόχλευση λειτουργεί εξίσου αποτελεσματικά και προς την αντίθετη κατεύθυνση. Μια πτώση 30% στην υποκείμενη μετοχή μπορεί να οδηγήσει σε απώλειες της τάξης του 90% σε ένα τριπλά μοχλευμένο ETF.
Πέρα όμως από τον κίνδυνο για τους ίδιους τους επενδυτές, οι αναλυτές ανησυχούν πλέον ότι τα μοχλευμένα ETF έχουν αποκτήσει τόσο μεγάλο μέγεθος ώστε αρχίζουν να επηρεάζουν τις ίδιες τις μετοχές που παρακολουθούν.
Για να διατηρούν καθημερινά τη συμφωνημένη μόχλευση, τα συγκεκριμένα κεφάλαια αγοράζουν και πωλούν συνεχώς παράγωγα. Σύμφωνα με εκτιμήσεις της Barclays, από τα τέλη Μαρτίου έχουν αποκτήσει παράγωγα αξίας περίπου 300 δισ. δολαρίων που συνδέονται με μεμονωμένες μετοχές και χρηματιστηριακούς δείκτες.
Κινήσεις μετοχών για διατήρηση αξίας
Οι συναλλαγές αυτές αναγκάζουν τους διαμορφωτές της αγοράς να αγοράζουν ή να πωλούν τις αντίστοιχες μετοχές προκειμένου να αντισταθμίσουν τον κίνδυνο που αναλαμβάνουν μέσω των παραγώγων.
Έτσι δημιουργείται ένας αυτοτροφοδοτούμενος μηχανισμός. Όσο οι τιμές ανεβαίνουν, τα ETF προσελκύουν νέα κεφάλαια και αγοράζουν περισσότερα παράγωγα, γεγονός που οδηγεί τους market makers σε ακόμη περισσότερες αγορές μετοχών, ενισχύοντας περαιτέρω την άνοδο.
Το πρόβλημα είναι ότι η διαδικασία αυτή λειτουργεί με την ίδια ένταση όταν η αγορά αλλάζει κατεύθυνση. Σε μια πτώση των τιμών, τα μοχλευμένα κεφάλαια χάνουν περιουσιακά στοιχεία και αναγκάζονται να περιορίσουν την έκθεσή τους, γεγονός που οδηγεί σε νέες πωλήσεις και αυξάνει ακόμη περισσότερο την πίεση στις μετοχές.
«Πρόκειται για έναν ιδιαίτερα ανησυχητικό παράγοντα κινδύνου, ειδικά αν χρειαστεί να απορροφηθεί μέσα σε σύντομο χρονικό διάστημα», σημειώνει ο Αλεξάντερ Άλτμαν, επικεφαλής στρατηγικής μετοχών της Barclays, χαρακτηρίζοντας τη μόχλευση ως τον σημαντικότερο μη διακριτικό κίνδυνο που αντιμετωπίζουν σήμερα οι αγορές.
Οι traders περιγράφουν το φαινόμενο με την έκφραση «η ουρά κουνάει τον σκύλο», όταν δηλαδή τα χρηματοοικονομικά προϊόντα που βασίζονται σε μια μετοχή αρχίζουν να επηρεάζουν την ίδια τη συμπεριφορά της αντί να την ακολουθούν.
Από την Νότια Κορέα στις ΗΠΑ
Η εμπειρία της Νότιας Κορέας αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα. Συναλλαγές που σχετίζονταν με μοχλευμένα ETF σε μετοχές όπως η Samsung Electronics και η SK Hynix αντιστοιχούσαν ακόμη και στο 50% του ημερήσιου όγκου συναλλαγών, εντείνοντας σημαντικά τις διακυμάνσεις των τιμών.
Η κορυφαία χρηματοπιστωτική αρχή της χώρας παραδέχθηκε μάλιστα ότι θα προτιμούσε να είχε αποτρέψει εξαρχής την κυκλοφορία μοχλευμένων ETF που συνδέονται με μία μόνο μετοχή. Όπως επισήμανε ο διοικητής της Υπηρεσίας Χρηματοοικονομικής Εποπτείας, περίπου το 92% των επενδυτών που κατέχουν αυτά τα προϊόντα είναι ιδιώτες, ενώ οι συνεχείς προειδοποιήσεις των αρχών δεν έχουν καταφέρει να περιορίσουν το ενδιαφέρον τους.
Στις Ηνωμένες Πολιτείες δεν έχει ακόμη εμφανιστεί αντίστοιχο φαινόμενο, κυρίως επειδή τα συγκεκριμένα ETF παραμένουν μικρότερα σε μέγεθος σε σχέση με τις μετοχές που παρακολουθούν. Ωστόσο, αρκετοί ειδικοί εκτιμούν ότι η τάση απαιτεί στενή παρακολούθηση.
Ήδη ορισμένοι μεγάλοι χρηματοοικονομικοί οργανισμοί λαμβάνουν προληπτικά μέτρα. Σύμφωνα με το Bloomberg, η Charles Schwab ενημέρωσε πρόσφατα τους συμβούλους της ότι αυστηροποιεί τις απαιτήσεις για τα δάνεια περιθωρίου, ενώ οι επενδυτές που υπερβαίνουν τα νέα όρια θα καλούνται να καταθέτουν επιπλέον κεφάλαια ή να ρευστοποιούν μέρος των θέσεών τους.
Για πολλούς αναλυτές, το μήνυμα είναι σαφές. Η μόχλευση μπορεί να ενισχύσει θεαματικά τις αποδόσεις όσο οι αγορές κινούνται ανοδικά, όμως όταν το κλίμα αντιστραφεί, μπορεί να επιταχύνει εξίσου θεαματικά τις απώλειες. Και όσο περισσότερα κεφάλαια κατευθύνονται σε αυτά τα προϊόντα, τόσο μεγαλύτερος γίνεται ο κίνδυνος μια φυσιολογική διόρθωση να εξελιχθεί σε μια πολύ πιο έντονη αναταραχή στις διεθνείς αγορές.
