Πέντε ώρες οδικώς βόρεια του Τόκιο, στην παραθαλάσσια πόλη Μουρακάμι της περιφέρειας Νιιγκάτα, στην Ιαπωνία, η 72χρονη Τσιέκο Σουγκάι ζει μόνη σε ένα διώροφο σπίτι που έχει πλέον εμφανή σημάδια εγκατάλειψης. Οι χάρτινες συρόμενες πόρτες είναι σκισμένες και οι άδειοι χώροι γεμάτοι αράχνες. Η χήρα ζει με μηνιαία σύνταξη 110.000 γεν, περίπου 671 δολάρια, και τον Απρίλιο περισσότερο από το ένα τρίτο του εισοδήματός της πήγε μόνο για την αγορά κηροζίνης, καθώς ο πόλεμος στο Ιράν εκτόξευσε το ενεργειακό κόστος.
«Όταν δεν έχω χρήματα, απλώς πρέπει να το υπομένω, γιατί δεν έχω άλλη επιλογή», ανέφερε στωικά στους Japan Times.
Η Σουγκάι δεν αποτελεί εξαίρεση. Πολλοί ηλικιωμένοι στην περιοχή δυσκολεύονται να ανταποκριθούν στις καθημερινές δαπάνες και τον περασμένο Δεκέμβριο το δημοτικό συμβούλιο του Μουρακάμι ενέκρινε ψήφισμα προς την πρωθυπουργό Σανάε Τακαΐτσι, ζητώντας την αύξηση των συντάξεων ώστε να συμβαδίζουν με τον πληθωρισμό και να αναζωογονηθεί η τοπική οικονομία.
Τα τελευταία διαθέσιμα κυβερνητικά στοιχεία δείχνουν το μέγεθος του προβλήματος: το 2024, οι Ιάπωνες ηλικίας 65 έως 74 ετών που ζούσαν μόνοι δαπανούσαν κατά μέσο όρο 21% περισσότερα από το διαθέσιμο μηνιαίο εισόδημά τους, ύψους περίπου 142.000 γεν (892 δολάρια).
Η εικόνα έρχεται σε αντίθεση με το αισιόδοξο αφήγημα της πρωθυπουργού Τακαΐτσι για την ιαπωνική οικονομία. Η χώρα φαίνεται να έχει εισέλθει σε μια νέα περίοδο δυναμισμού: τα εταιρικά κέρδη αυξάνονται, οι μισθοί καταγράφουν τις μεγαλύτερες αυξήσεις εδώ και δεκαετίες και το χρηματιστήριο σημειώνει εντυπωσιακή άνοδο. Ο δείκτης Nikkei 225 έχει υπερδιπλασιαστεί από το πρώτο σοκ των αμερικανικών δασμών, τον Απρίλιο του 2025. «Η Ιαπωνία επέστρεψε», δήλωσε χαρακτηριστικά η Τακαΐτσι σε δείπνο στον Λευκό Οίκο τον Μάρτιο.
O πληθωρισμός δημιουργεί νέες κοινωνικές ανισότητες
Για τρεις δεκαετίες, ο βασικός φόβος της Ιαπωνίας ήταν το αντίθετο: ο αποπληθωρισμός. Μετά την κατάρρευση της χρηματιστηριακής αγοράς και της αγοράς ακινήτων στα τέλη της δεκαετίας του 1980 και στις αρχές του 1990, διαδοχικές κυβερνήσεις και κεντρικοί τραπεζίτες υιοθέτησαν τεράστια προγράμματα τόνωσης. Το δημόσιο χρέος εκτοξεύθηκε σε επίπεδα άνω του διπλάσιου του ΑΕΠ, χωρίς όμως να καταφέρουν να επαναφέρουν σταθερή ανάπτυξη και πληθωρισμό.
Η πανδημία και η εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία άλλαξαν την κατάσταση. Από τα μέσα του 2021 ο πληθωρισμός άρχισε να επιταχύνεται, φθάνοντας το 4,3% στις αρχές του 2023. Σήμερα βρίσκεται λίγο κάτω από τον στόχο του 2% της Τράπεζας της Ιαπωνίας, επίπεδο που η κυβέρνηση αντιμετωπίζει περισσότερο ως εύθραυστη ένδειξη οικονομικής υγείας παρά ως απειλή.
Το πρόβλημα είναι ότι τα οφέλη δεν κατανέμονται ισότιμα. Νεότεροι και υψηλότερα αμειβόμενοι εργαζόμενοι στο Τόκιο βλέπουν τους μισθούς τους να αυξάνονται ταχύτερα από τις τιμές, ενώ όσοι διαθέτουν μετοχές ή ακίνητα επωφελούνται από την άνοδο των αγορών.
Αντίθετα, συνταξιούχοι και χαμηλόμισθοι εργαζόμενοι στην περιφέρεια βλέπουν την αγοραστική τους δύναμη να υποχωρεί.
Η κυβέρνηση προσπαθεί να περιορίσει τις πιέσεις με επιδοτήσεις ενέργειας, ενώ η Τακαΐτσι έχει υποσχεθεί την αναστολή του φόρου κατανάλωσης στα τρόφιμα για δύο χρόνια. Οι συντάξεις, ωστόσο, αυξήθηκαν φέτος μόλις περίπου 2%, έναντι πληθωρισμού 3,2% πέρυσι.
Η Ιαπωνία θέλει επενδύσεις, όχι καταθέσεις
Παράλληλα, η κυβέρνηση ενθαρρύνει τους Ιάπωνες να επενδύουν περισσότερο στις αγορές, αντί να διατηρούν τις αποταμιεύσεις τους σε μετρητά και τραπεζικούς λογαριασμούς. Το διευρυμένο πρόγραμμα NISA επιτρέπει πλέον αφορολόγητες επενδύσεις έως 18 εκατ. γεν.
Μέχρι το τέλος του 2025 οι επενδύσεις μέσω του προγράμματος είχαν φθάσει τα 71 τρισ. γεν, ξεπερνώντας ήδη τον κυβερνητικό στόχο για το 2027.
Στο Τόκιο, αυτή η αλλαγή νοοτροπίας ήταν εμφανής σε πρόσφατη επενδυτική έκθεση, όπου οι επισκέπτες μπορούσαν να ενημερωθούν για μετοχές, ακίνητα, χρυσό, ουίσκι ακόμη και συλλεκτικά σπαθιά σαμουράι. Για πολλούς, η επένδυση γίνεται πλέον τρόπος προστασίας από τον πληθωρισμό.
Στο Μουρακάμι, όμως, οι επιλογές είναι πολύ πιο περιορισμένες. Περισσότερο από το 40% των 52.000 κατοίκων είναι άνω των 65 ετών.
Η Σουγκάι, που έχασε τον σύζυγό της από καρκίνο και άνοια το 2025 και δεν μπορεί πλέον να οδηγεί μετά από εγκεφαλικό επεισόδιο, αποφεύγει ακόμη και το κόστος των 10.000 γεν για ένα ταξί μέχρι το πλησιέστερο σούπερ μάρκετ.
Περιμένει έτσι κάθε εβδομάδα το φορτηγάκι της Αγιούμι Κάτο, που μεταφέρει τρόφιμα σε απομονωμένες κοινότητες της περιοχής.
Η Κάτο κρατά το περιθώριο κέρδους της ελάχιστο, προσθέτοντας περίπου 20 γεν στις τιμές των σούπερ μάρκετ για να καλύψει τα καύσιμα.
«Ο κόσμος πλέον προσέχει πολύ τι αγοράζει», είπε στους Japan Times. «Αντί για τρία σνακ, παίρνει ένα. Το κέρδος είναι σημαντικό, αλλά όλοι εδώ είναι ηλικιωμένοι και κάποιοι πραγματικά δυσκολεύονται».
