Η απόφαση του Ντόναλντ Τραμπ να κηρύξει έναν νέο «οικονομικό πόλεμο» κατά του Ιράν σηματοδοτεί μια σημαντική αλλαγή στη στρατηγική των ΗΠΑ απέναντι στην Τεχεράνη.
Ωστόσο, πίσω από τη δραματική φρασεολογία (“D-Day”) βρίσκεται μια αρκετά συγκεκριμένη στρατηγική: η Ουάσιγκτον επιχειρεί να χρησιμοποιήσει την τεράστια ισχύ του αμερικανικού χρηματοπιστωτικού συστήματος για να απομονώσει οικονομικά το Ιράν και να το αναγκάσει να υποχωρήσει, χωρίς να χρειαστεί νέα κλιμάκωση της στρατιωτικής σύγκρουσης.
Ουσιαστικά, οι ΗΠΑ επιχειρούν να μεταφέρουν το πεδίο της αντιπαράθεσης από τα όπλα στις τράπεζες, το πετρέλαιο, το εμπόριο και τις διεθνείς πληρωμές.
Το κρίσιμο στοιχείο είναι ότι τα μέτρα δεν θα αφορούν αποκλειστικά σε ιρανικές επιχειρήσεις, μιας και η κυβέρνηση Τραμπ προειδοποιεί ότι οικονομικές συνέπειες μπορεί να αντιμετωπίσουν και ξένες χώρες, τράπεζες ή εταιρείες που συνεχίζουν να χρηματοδοτούν ή να διευκολύνουν το εμπόριο του Ιράν.
Αυτό είναι το πραγματικά ισχυρό όπλο της Ουάσιγκτον, οι λεγόμενες δευτερογενείς κυρώσεις. Μια κινεζική, ινδική ή άλλη ξένη εταιρεία μπορεί να μην υπόκειται άμεσα στην αμερικανική νομοθεσία. Εάν όμως συναλλάσσεται με το Ιράν, οι ΗΠΑ μπορούν να την απειλήσουν με αποκλεισμό από την αμερικανική αγορά ή από το χρηματοπιστωτικό σύστημα που βασίζεται στο δολάριο.
Το δίλημμα επομένως γίνεται πολύ απλό: συναλλαγές με το Ιράν ή πρόσβαση στις ΗΠΑ και στο δολάριο.
Για τις περισσότερες μεγάλες πολυεθνικές και τράπεζες, η δεύτερη επιλογή έχει ασύγκριτα μεγαλύτερη οικονομική αξία.
Ο πραγματικός στόχος είναι το πετρέλαιο
Στην καρδιά της στρατηγικής βρίσκεται αναπόφευκτα το ιρανικό πετρέλαιο.
Κι αυτό διότι η Ουάσιγκτον θέλει να περιορίσει τις εξαγωγές που παρέχουν στην Τεχεράνη συνάλλαγμα και κρατικά έσοδα, χτυπώντας παράλληλα δίκτυα μεταφοράς, χρηματοδότησης και παράκαμψης των κυρώσεων, με την πρωθύστερη παρατήρηση ότι η Κίνα αποτελεί τον σημαντικότερο αγοραστή ιρανικού πετρελαίου. Εξάλλου, ο Αμερικανός υπουργός Οικονομικών Σκοτ Μπέσεντ κάλεσε ουσιαστικά και το Πεκίνο να συμμετάσχει στην οικονομική πίεση.
Εδώ όμως εμφανίζεται και ο μεγαλύτερος κίνδυνος της στρατηγικής. Εάν η Ουάσιγκτον επιχειρήσει να επιβάλει κυρώσεις σε μεγάλες κινεζικές επιχειρήσεις ή χρηματοπιστωτικά ιδρύματα, η αντιπαράθεση παύει να αφορά αποκλειστικά στο Ιράν, διότι μπορεί να μετατραπεί σε νέα οικονομική σύγκρουση ΗΠΑ-Κίνας, με πολύ ευρύτερες συνέπειες για το παγκόσμιο εμπόριο.
Γιατί το κάνει τώρα ο Τραμπ
Η επιλογή του οικονομικού πολέμου υποδηλώνει ότι η αμερικανική κυβέρνηση θέλει να αυξήσει δραστικά το κόστος για την Τεχεράνη, διατηρώντας ταυτόχρονα τη δυνατότητα να αποφύγει περαιτέρω στρατιωτική κλιμάκωση.
Οι διαπραγματεύσεις για το Στενό του Ορμούζ έχουν βαλτώσει, ενώ η σύγκρουση έχει ήδη προκαλέσει σοβαρές αναταράξεις στις ενεργειακές αγορές.
Το πρόβλημα είναι ότι το Ιράν βρίσκεται υπό αμερικανικές κυρώσεις εδώ και δεκαετίες και έχει δημιουργήσει μηχανισμούς παράκαμψής τους.
Συνεπώς, για να λειτουργήσει η νέα στρατηγική, οι ΗΠΑ πρέπει να πετύχουν κάτι πολύ δυσκολότερο από την επιβολή πρόσθετων κυρώσεων: να αναγκάσουν τρίτες χώρες να τις εφαρμόσουν στην πράξη.
Τι σημαίνει για τις αγορές
Για τους επενδυτές, το πρώτο σημείο μετάδοσης είναι η ενέργεια. Μετά τις ανακοινώσεις Τραμπ, το πετρέλαιο αντέδρασε έντονα, με το WTI να πλησιάζει τα 90 δολάρια και το Brent τα 95 δολάρια το βαρέλι.
Από εκεί δημιουργείται μια ολόκληρη αλυσίδα: το ακριβότερο πετρέλαιο οδηγεί σε υψηλότερο πληθωρισμό, ο οποίος με τη σειρά του οδηγεί σε μικρότερα περιθώρια για μειώσεις επιτοκίων, άρα υψηλότερες αποδόσεις ομολόγων, που συνήθως σημαίνει πίεση στις αποτιμήσεις των μετοχών.
Η κατάσταση γίνεται ακόμη πιο ευαίσθητη επειδή οι ΗΠΑ αντιμετωπίζουν ήδη υψηλό δημοσιονομικό έλλειμμα και αυξημένο κόστος εξυπηρέτησης του δημόσιου χρέους.
Ο «οικονομικός πόλεμος», επομένως, δεν είναι απλώς ακόμη ένα πακέτο κυρώσεων κατά του Ιράν.
Είναι μια προσπάθεια των ΗΠΑ να αξιοποιήσουν το δολάριο, το χρηματοπιστωτικό τους σύστημα και την πρόσβαση στη μεγαλύτερη οικονομία του κόσμου ως γεωπολιτικά όπλα.
Εάν πετύχει, μπορεί να οδηγήσει την Τεχεράνη πίσω στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων.
Εάν όμως οδηγήσει σε αντίδραση της Κίνας, περαιτέρω περιορισμό των ενεργειακών ροών ή νέα ένταση στο Στενό του Ορμούζ, ο οικονομικός πόλεμος μπορεί να αποκτήσει παγκόσμιες διαστάσεις, με το πετρέλαιο, τον πληθωρισμό και τις αγορές ομολόγων να αποτελούν τα πρώτα μέτωπα στα οποία θα φανεί το κόστος.
