Επιτροπή Κεφαλαιαγοράς: Οι πέντε πρόεδροι θυμούνται – Οι μεγάλες αλλαγές

Από τη χρηματιστηριακή κρίση του 1996 και τη «βόμβα» της Δέλτα μέχρι τα capital controls του 2015 και την ανάπτυξη της αγοράς εταιρικών ομολόγων, οι πρώην πρόεδροι της Επιτροπής Κεφαλαιαγοράς θυμήθηκαν τις δύσκολες, αλλά και καθοριστικές στιγμές της ελληνικής κεφαλαιαγοράς.

Μια διαφορετική ματιά στην ιστορία της ελληνικής κεφαλαιαγοράς έδωσαν οι πρώην πρόεδροι της Επιτροπής Κεφαλαιαγοράς, στο πλαίσιο του Επετειακού Συνεδρίου της Επιτροπής Κεφαλαιαγοράς. Από τις πρώτες ημέρες λειτουργίας της εποπτικής αρχής, όταν ένα μικρό γραφείο με δύο γραμματείς καλούνταν να οικοδομήσει από την αρχή το εποπτικό πλαίσιο, έως τις μεγάλες κρίσεις που δοκίμασαν τις αντοχές της αγοράς, οι πέντε πρόεδροι περιέγραψαν τις δικές τους «μάχες».

Ο Σταύρος Θωμαδάκης γύρισε πίσω στο 1996, σε μια περίοδο κατά την οποία η ελληνική οικονομία προετοιμαζόταν για την ένταξη στο ευρώ, πραγματοποιούνταν σημαντικές μεταρρυθμίσεις και η απελευθέρωση του χρηματοπιστωτικού τομέα δημιουργούσε νέες ανάγκες εποπτείας. Η Επιτροπή Κεφαλαιαγοράς αποκτούσε τότε τη σύγχρονη θεσμική της υπόσταση, με τον ίδιο να θυμάται χαρακτηριστικά ότι οι υποδομές της ήταν εξαιρετικά περιορισμένες: «Είχαμε 45 τετραγωνικά μέτρα γραφείο και δύο γραμματείς».

Η αγορά, ωστόσο, κινήθηκε ταχύτερα από τη θεσμική προετοιμασία. Στις 5 Νοεμβρίου 1996 ήρθε το πρώτο μεγάλο σοκ, όταν η χρηματιστηριακή εταιρεία Δέλτα είχε εκδώσει ακάλυπτες επιταγές, με το άνοιγμα να ανέρχεται σε 2,5 δισ. δραχμές. Ο κ. Θωμαδάκης χαρακτήρισε την υπόθεση κλασική περίπτωση συστημικού κινδύνου. Η Επιτροπή προχώρησε σε ελέγχους του συνόλου των χρηματιστηριακών εταιρειών, αποκτώντας ουσιαστικά μια «ακτινογραφία» του συστήματος, ενώ επιβλήθηκαν χρηματικές ποινές συνολικού ύψους 2,5 δισ. δραχμών.

Η κρίση εκείνη, σύμφωνα με τον ίδιο, ανέδειξε την ανάγκη για μια μεγάλη θεσμική και τεχνολογική μεταρρύθμιση. Η αναμόρφωση του πλαισίου λειτουργίας της αγοράς και η δημιουργία ενός αποτελεσματικού εποπτικού μηχανισμού έπρεπε να προχωρήσουν παράλληλα με τον τεχνολογικό εκσυγχρονισμό. Καθοριστικός στον συντονισμό αυτής της προσπάθειας ήταν, όπως ανέφερε, ο τότε πρόεδρος του Χρηματιστηρίου Αθηνών Μανώλης Ξανθάκης.

Από την άνθηση του 2004 στην κρίση

Ο Αλέξιος Πιλάβιος έβαλε στο κάδρο την περίοδο 2004-2007, όταν η ελληνική οικονομία βρισκόταν σε ισχυρή ανάπτυξη, οι τράπεζες επεκτείνονταν και σημαντικά κεφάλαια κατευθύνονταν στην αγορά. Ενδεικτικό της δυναμικής εκείνης της περιόδου ήταν η άντληση περίπου 5 δισ. ευρώ από τη Marfin Investment Group το 2007.

Τότε, όπως εξήγησε, τέθηκαν οι βάσεις για μια σειρά από κρίσιμους πυλώνες της εποπτείας: η αντιμετώπιση της κατάχρησης αγοράς, η διαφάνεια, οι δημόσιες προτάσεις, τα ενημερωτικά δελτία και η MiFID. Ο κ. Πιλάβιος αναφέρθηκε και στη συμβολή του Αναστάσιου Γαβριηλίδη, ο οποίος τον διαδέχθηκε στην Επιτροπή.
Η εικόνα, όμως, άρχισε να αλλάζει από τα τέλη του 2007, όταν εμφανίστηκαν τα πρώτα σημάδια της διεθνούς χρηματοπιστωτικής κρίσης. Ο Γενικός Δείκτης, από τις 5.300 μονάδες, υποχώρησε περίπου στις 2.000, ενώ το 2009 η διεθνής κρίση μετατράπηκε σε ελληνική κρίση χρέους. «Μια υπερχρεωμένη χώρα δεν μπορεί να τη βγάλει καθαρή μετά από μια μεγάλη παγκόσμια κρίση», σημείωσε χαρακτηριστικά.

Κατά τον ίδιο, ο νέος ανοδικός κύκλος ξεκίνησε την περίοδο 2018-2019 και συνεχίζεται μέχρι σήμερα. Ενδεικτικό της αλλαγής είναι ότι μόλις φέτος η αγορά κατάφερε να ξεπεράσει τους τζίρους του 2007, με σημαντική συμβολή των ξένων θεσμικών επενδυτών, παρά το γεγονός ότι κατά τη διάρκεια της κρίσης χάθηκε σημαντικός αριθμός εισηγμένων.

Η μεγάλη διαφορά με το παρελθόν, σύμφωνα με τον κ. Πιλάβιο, είναι η ενισχυμένη αξιοπιστία της σημερινής αγοράς και η βελτίωση των δημοσιονομικών δεδομένων. Σε αυτό το νέο τοπίο εντάσσει και την ένταξη του Χρηματιστηρίου Αθηνών στο Euronext, την οποία χαρακτήρισε καταλύτη, ενώ αναφέρθηκε και στο αυξανόμενο ενδιαφέρον ναυτιλιακών εταιρειών για dual listings.

Παράλληλα, έθεσε ζήτημα μεγαλύτερης ευελιξίας της Επιτροπής Κεφαλαιαγοράς, με την τελική του ευχή να είναι διττή: η εποπτική αρχή να παραμένει αυστηρή στην προστασία των επενδυτών, αλλά ταυτόχρονα να διευκολύνει τη λειτουργία των εισηγμένων και της ίδιας της αγοράς.

Η πολυνομία και το θεσμικό πλαίσιο

Στην πολυνομία και στην έλλειψη αρμονίας μεταξύ των επιμέρους διατάξεων στάθηκε ο Αναστάσιος Γαβριηλίδης.

Όπως ανέφερε, ένα από τα βασικά προβλήματα που είχε να αντιμετωπίσει ήταν ένα σύνθετο νομοθετικό πλαίσιο, το οποίο πολλές φορές περιείχε διατάξεις που δεν «κουμπώναν» μεταξύ τους.

Παρά τις δυσκολίες, προετοιμάστηκε το σύνολο των νόμων που απαιτούνταν για τη μεταρρύθμιση της αγοράς.

«Πολύ λίγα έμειναν από τότε, αλλά αφήσαμε το νομοθετικό πλαίσιο λίγο καλύτερο από ό,τι το βρήκαμε», σημείωσε, περιγράφοντας ουσιαστικά τη σταδιακή προσπάθεια θεσμικής ωρίμανσης της ελληνικής κεφαλαιαγοράς.

Τα «πέτρινα χρόνια» και το Χρηματιστήριο που έκλεισε για πέντε εβδομάδες

Για τα «πέτρινα χρόνια» της αγοράς μίλησε ο Κώστας Μποτόπουλος, ο οποίος ανέλαβε την Επιτροπή το 2011, σε μια περίοδο κατά την οποία η ελληνική κρίση είχε ήδη ξεσπάσει.

Ιδιαίτερη αναφορά έκανε στο 2015, όταν η πολιτική και οικονομική αβεβαιότητα κορυφώθηκε. Τρεις μήνες ήταν, όπως είπε, καθοριστικοί: ο Φεβρουάριος, με το πρώτο Eurogroup και τη νέα πολιτική στάση της κυβέρνησης, ο Απρίλιος, όταν τα διαθέσιμα του Δημοσίου άρχισαν να περιορίζονται δραματικά, και ο Ιούνιος, όταν οι εξελίξεις επιταχύνθηκαν μετά την προκήρυξη του δημοψηφίσματος.

Στις 28 Ιουνίου συνεδρίασε το Συμβούλιο Συστημικής Ευστάθειας και αποφασίστηκε η επιβολή capital controls, γεγονός που οδήγησε στο κλείσιμο των τραπεζών. Την ίδια στιγμή άρχισε ένας αγώνας δρόμου και για την τύχη της χρηματιστηριακής αγοράς. Στις 23:53, όπως θυμήθηκε ο κ. Μποτόπουλος, έγινε η ενημέρωση προς τον Μάριο Ντράγκι, λίγα μόλις λεπτά πριν από την εκπνοή της προθεσμίας.

Την επόμενη ημέρα, 29 Ιουνίου, πραγματοποιήθηκε σύσκεψη με τον τότε επικεφαλής του Χρηματιστηρίου Αθηνών Σωκράτη Λαζαρίδη και αποφασίστηκε το κλείσιμο της αγοράς για όσο θα διαρκούσε η τραπεζική αργία. Οι τράπεζες άνοιξαν ξανά στις 20 Ιουλίου, ενώ το Χρηματιστήριο επαναλειτούργησε στις 3 Αυγούστου, έχοντας μείνει κλειστό για πέντε εβδομάδες.

Το στοίχημα των εταιρικών ομολόγων

Ο Χαράλαμπος Γκότσης, από την πλευρά του, ανέλαβε στα τέλη Νοεμβρίου του 2015. «Νόμιζα ότι ανέλαβα σε μια ταραγμένη εποχή, αλλά ακούγοντας τους προκατόχους μου, τελικά ήταν πολλές οι ταραγμένες εποχές», ανέφερε χαρακτηριστικά.

Μετά την κρίση, η μεγάλη πρόκληση ήταν να δημιουργηθούν νέες πηγές χρηματοδότησης για τις επιχειρήσεις. Ο ίδιος εντόπισε έναν κρίσιμο «κρίκο» που έλειπε από την ελληνική αγορά: τα εταιρικά ομόλογα.

Στο πλαίσιο της προσπάθειας καταργήθηκε ένας νόμος του 1950 για το δικαιοπρακτικό επιτόκιο και δημιουργήθηκε το θεσμικό υπόβαθρο για την έκδοση και εισαγωγή εταιρικών ομολόγων στο Χρηματιστήριο Αθηνών. Το πρώτο εταιρικό ομόλογο εκδόθηκε τον Ιούνιο του 2016 από εταιρεία του ομίλου Φουρλή και στη συνέχεια το ενδιαφέρον της αγοράς ενισχύθηκε σημαντικά.

Για τον κ. Γκότση, η δημιουργία της αγοράς εταιρικών ομολόγων δεν ήταν απλώς μία ακόμη χρηματιστηριακή δραστηριότητα. Ήταν η δημιουργία ενός νέου χρηματοδοτικού καναλιού για τις επιχειρήσεις, πέρα από την παραδοσιακή τραπεζική χρηματοδότηση, το οποίο, όπως εκτίμησε, «θα έχει λαμπρό μέλλον».
Από τις πρώτες ημέρες μιας νεοσύστατης εποπτικής αρχής έως τις κρίσεις που δοκίμασαν την αντοχή της αγοράς και τη σημερινή προσπάθεια για μια πιο εξωστρεφή ελληνική κεφαλαιαγορά, το πάνελ των πρώην προέδρων ανέδειξε τελικά μια κοινή διαπίστωση: κάθε περίοδος είχε τις δικές της αναταράξεις, αλλά και τις δικές της μεταρρυθμίσεις που διαμόρφωσαν την αγορά της επόμενης ημέρας.