Η ταχύτητα με την οποία εξελίσσεται η τεχνολογία, η τεχνητή νοημοσύνη και τα νέα επιχειρηματικά μοντέλα δημιουργούν ένα διαφορετικό τοπίο για τις εποπτικές αρχές, οι οποίες καλούνται πλέον να αποκτήσουν νέες δεξιότητες, καλύτερα δεδομένα και στενότερη συνεργασία μεταξύ τους. Αυτό ήταν το βασικό μήνυμα της Βασιλικής Λαζαράκου, κατά το κλείσιμο του ετήσιου συμποσίου της Επιτροπής Κεφαλαιαγοράς, η οποία έδωσε ιδιαίτερη έμφαση στην ανάγκη η εποπτεία να προσαρμοστεί στη νέα πραγματικότητα.
Η ίδια αναφέρθηκε αρχικά στην εξέλιξη του ρόλου της ESMA, σημειώνοντας ότι όταν ανέλαβε καθήκοντα στον τομέα της εποπτείας, πριν από επτά χρόνια, η ευρωπαϊκή εποπτική αρχή είχε ένα πολύ πιο περιορισμένο χαρτοφυλάκιο αρμοδιοτήτων. Στην πορεία προστέθηκαν νέοι τομείς, από τα trade repositories και τους παρόχους υπηρεσιών αναφοράς δεδομένων έως τους διαχειριστές δεικτών αναφοράς, το ευρωπαϊκό καθεστώς για τα πράσινα ομόλογα και τους παρόχους αξιολογήσεων ESG.
Όπως εξήγησε, η διεύρυνση των αρμοδιοτήτων δεν αφορά απλώς την προσθήκη νέων αντικειμένων. Σημαίνει ότι η ESMA πρέπει να χτίζει διαρκώς θεσμική γνώση και εποπτικό πλαίσιο για νέους και σύνθετους τομείς. Παράλληλα, υπογράμμισε ότι η ευρωπαϊκή αρχή δεν έχει ακόμη την ίδια ωριμότητα και εμπειρία με μεγάλες εθνικές εποπτικές αρχές, γεγονός που καθιστά πολύτιμη την τεχνογνωσία των εθνικών αρχών.
Η συνεργασία, επομένως, δεν είναι μόνο ζήτημα θεσμικής οργάνωσης αλλά και πρακτικής ανάγκης. Οι εθνικές αρχές διαθέτουν σημαντική εμπειρία, εξειδίκευση και γνώση των επιμέρους αγορών και αυτή η γνώση πρέπει να αξιοποιείται. Σε περίπτωση μεγαλύτερης κεντρικοποίησης της εποπτείας, όπως σημείωσε, θα πρέπει να διασφαλίζονται η αποτελεσματική διακυβέρνηση, η ταχύτητα στη λήψη αποφάσεων και η ευελιξία, ώστε να μην δημιουργηθούν νέα επίπεδα πολυπλοκότητας.
Η νέα εποπτεία
Στο επίκεντρο βρίσκεται πλέον η τεχνολογία. Η Λαζαράκου ξεκαθάρισε ότι ένας επόπτης που είναι εξοικειωμένος με την τεχνολογία δεν χρειάζεται να είναι software engineer ή ειδικός στην κυβερνοασφάλεια. Πρέπει, όμως, να κατανοεί πώς η τεχνολογία αλλάζει το επιχειρηματικό μοντέλο μιας εταιρείας, τον τρόπο λήψης αποφάσεων και τα συστήματα ελέγχου της.
Αυτό, όπως τόνισε, αλλάζει και τον ίδιο τον τρόπο άσκησης της εποπτείας. Δεν αρκεί πλέον ο έλεγχος του εάν μια εταιρεία διαθέτει μια συγκεκριμένη πολιτική. Ο επόπτης πρέπει να μπορεί να καταλάβει πώς λειτουργεί το σύστημα στην πράξη, πώς έχει κατασκευαστεί, ποιες είναι οι επιπτώσεις του και τι μπορεί να συμβεί εάν κάτι πάει στραβά.
Η ταχύτητα των τεχνολογικών εξελίξεων δημιουργεί, όπως είπε, την αίσθηση ότι οι επόπτες συχνά βρίσκονται πίσω από τις εξελίξεις. Για να αντιμετωπιστεί αυτό, χρειάζονται ομάδες με συνδυασμό γνώσεων και δεξιοτήτων, που να μπορούν να βλέπουν τους κινδύνους όχι μόνο μέσα σε έναν συγκεκριμένο κλάδο αλλά και οριζόντια, καθώς οι επιπτώσεις μιας τεχνολογίας μπορεί να περνούν από διαφορετικούς τομείς.
Σε αυτό το πλαίσιο, η εποπτεία χρειάζεται επίσης επαρκές ανθρώπινο δυναμικό, από επόπτες και νομικούς έως ειδικούς στα δεδομένα και ανθρώπους με διατομεακή τεχνογνωσία. Η πρακτική εκπαίδευση είναι εξίσου σημαντική, με κοινά προγράμματα κατάρτισης μεταξύ των αρμόδιων αρχών, ώστε οι επόπτες να μπορούν να παρακολουθούν τον ρυθμό των αλλαγών. Η Λαζαράκου αναφέρθηκε ακόμη στην αξία των επιτόπιων ελέγχων και της δυνατότητας οι επόπτες να βλέπουν στην πράξη τα συστήματα και να κατανοούν τον τρόπο λειτουργίας τους.
AI: Ευκαιρίες αλλά και νέοι κίνδυνοι
Ιδιαίτερη αναφορά έκανε στην τεχνητή νοημοσύνη, η οποία μπορεί να προσφέρει σημαντικά εργαλεία στην ανάλυση και στην επιτήρηση της αγοράς, αλλά ταυτόχρονα μπορεί να δημιουργήσει νέους τρόπους κατάχρησης και χειραγώγησης της αγοράς.
Γι’ αυτό, όπως σημείωσε, η εποπτεία πρέπει να κινηθεί σε δύο κατευθύνσεις: από τη μία να αξιοποιήσει τις δυνατότητες της AI και από την άλλη να κατανοήσει και να περιορίσει τους κινδύνους που μπορεί να δημιουργήσει η χρήση της.
Κοινός παρονομαστής όλων αυτών είναι τα δεδομένα. Οι εποπτικές αρχές χρειάζονται επαρκή, αξιόπιστα και συγκρίσιμα δεδομένα, αλλά και τα κατάλληλα εργαλεία για να τα αξιοποιούν. Η ύπαρξη dashboards που θα προσφέρουν σχεδόν ζωντανή εικόνα της αγοράς μπορεί να ενισχύσει σημαντικά την αποτελεσματικότητα της εποπτείας.
Γιατί χρειάζεται διεθνής συνεργασία
Η τεχνολογία, όμως, δεν σταματά στα σύνορα μιας χώρας ή της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Για τη Λαζαράκου, αυτός είναι ένας ακόμη λόγος που η διεθνής συνεργασία των εποπτικών αρχών γίνεται ολοένα σημαντικότερη, ιδιαίτερα σε ζητήματα AI και ψηφιακής τεχνολογίας.
Ως πρακτικό παράδειγμα ανέφερε την πλατφόρμα iSCAN, μέσω της οποίας εποπτικές αρχές από διαφορετικές δικαιοδοσίες ανταλλάσσουν προειδοποιήσεις και πληροφορίες για την αγορά. Έτσι, όταν μια αρχή θέλει να ελέγξει ένα πρόσωπο ή μια οντότητα, μπορεί να αναζητήσει εάν υπάρχει σχετική προειδοποίηση από άλλη δικαιοδοσία.
Ένα δεύτερο παράδειγμα αφορά τις μεγάλες διεθνείς τεχνολογικές πλατφόρμες. Όπως ανέφερε, ακόμη και όταν μια ελληνική αρχή εντοπίζει μια μη εξουσιοδοτημένη διαφήμιση, μπορεί να χρειαστεί να επικοινωνήσει με μια εταιρεία όπως η Google προκειμένου να ζητήσει την αφαίρεσή της. Η συνεργασία αυτή αποκτά ιδιαίτερη σημασία ακριβώς επειδή η δραστηριότητα των τεχνολογικών εταιρειών και οι κίνδυνοι που δημιουργούνται από τη χρήση της τεχνολογίας είναι πλέον διασυνοριακοί.
Κατά την Λαζαράκου η εποπτεία των κεφαλαιαγορών δεν μπορεί να παραμείνει στατική την ώρα που η τεχνολογία αλλάζει τόσο γρήγορα το περιβάλλον στο οποίο λειτουργούν οι αγορές. Νέα τεχνογνωσία, αξιόπιστα και άμεσα δεδομένα, κοινή εκπαίδευση, συνεργασία μεταξύ εθνικών αρχών και ισχυρότερη διεθνής συνεργασία αποτελούν πλέον βασικές προϋποθέσεις για μια αποτελεσματική εποπτεία στην εποχή της τεχνητής νοημοσύνης.
