Για την οικονομία της Ευρώπης, ας αφήσουμε στην άκρη τα εύκολα στερεότυπα

Κατηγορώ την Άνγκελα Μέρκελ. Στις αρχές της δεκαετίας του 2010, η πρώην καγκελάριος της Γερμανίας συνήθιζε να λέει ότι η Ευρώπη αποτελεί το 7% του παγκόσμιου πληθυσμού, το 25% του παγκόσμιου ΑΕΠ και το 50% των παγκόσμιων κοινωνικών δαπανών. Χρησιμοποιούσε αυτά τα στατιστικά στοιχεία για να προειδοποιήσει για τις επιπτώσεις ενός διογκωμένου κράτους πρόνοιας στην ανταγωνιστικότητα της Ευρώπης. Έκτοτε, μια στρατιά «φιλοσόφων της πολυθρόνας» κατηγορεί τους Ευρωπαίους ότι είναι φυγόπονοι και τεμπέληδες, εκφυλιστικά εξαρτημένοι από τα επιδόματα αντί να κάνουν μια τίμια εργασία.

Σύμφωνα με αυτές τις αφηγήσεις, η τεμπελιά εξηγεί σε μεγάλο βαθμό τη νωθρή ανάπτυξη της Ευρώπης, και μόνο μια πραγματική κρίση θα αφυπνίσει την Γηραιά Ήπειρο. Ο ισχυρισμός αυτός είναι, φυσικά, αερολογία που μειώνει. Η αλήθεια είναι πολύ πιο ενδιαφέρουσα.

Για να αποτελεί η πρόνοια το πρόβλημα ανάπτυξης της Ευρώπης, θα έπρεπε να ισχύουν τα εξής: Η Ευρώπη να διαθέτει μεγαλύτερη πρόνοια από άλλες παρόμοια αναπτυγμένες οικονομίες· να έχει πολλούς ανθρώπους που αδρανούν, με χαμηλότερο ποσοστό απασχόλησης· αυτή η απουσία εργασίας να είναι μεγαλύτερη στον Ευρωπαϊκό Βορρά, όπου η πρόνοια είναι υψηλότερη· και το πρόβλημα να επιδεινώνεται, καθώς η υστέρηση της ανάπτυξης της Ευρώπης σε σύγκριση με τις ΗΠΑ διευρύνεται.

Ο πρώτος όρος πληρούται σε μεγάλο βαθμό. Οι κοινωνικές δαπάνες έχουν αυξηθεί ραγδαία σε όλες τις προηγμένες οικονομίες, αλλά είναι υψηλότερες στην Ευρώπη. Η διαφορά μεταξύ Ευρώπης και ΗΠΑ είναι μικρότερη από όσο συχνά πιστεύεται, επειδή οι ανεπαρκείς δαπάνες υγείας των ΗΠΑ επισκιάζουν εκείνες των περισσότερων ευρωπαϊκών χωρών, αντισταθμίζοντας τα πιο γενναιόδωρα δίχτυα κοινωνικής προστασίας.

Όταν όμως φτάνουμε στα ποσοστά απασχόλησης, το επιχειρήμα καταρρέει. Είτε χρησιμοποιήσει κανείς δεδομένα της ΕΕ είτε της Ευρωζώνης, οι ενήλικες παραγωγικής ηλικίας (μεταξύ 25 και 54 ετών) στην Ευρώπη είναι πιο πιθανό να εργάζονται από ό,τι στις ΗΠΑ. Οι μεγαλύτεροι σε ηλικία (μεταξύ 55 και 64 ετών) έχουν επίσης υψηλότερα ποσοστά απασχόλησης στην Ευρώπη.

Οι νεότεροι (μεταξύ 15 και 24 ετών) έχουν περισσότερες πιθανότητες να έχουν δουλειά στις ΗΠΑ, αλλά αυτό οφείλεται στο ότι οι Ευρωπαίοι εκπαιδεύονται για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα. Το ποσοστό των νέων που βρίσκονται εκτός εκπαίδευσης, απασχόλησης ή κατάρτισης (NEETs) είναι υψηλότερο στις ΗΠΑ από ό,τι στην Ευρώπη. Επομένως, η πρόνοια δεν εμποδίζει την εργασία.

Επιπλέον, ο ευρωπαϊκός Βορράς με την υψηλότερη πρόνοια τείνει να έχει υψηλότερα ποσοστά απασχόλησης από τον Νότο, αν και υπάρχει σύγκλιση εντός της Ευρωζώνης. Η Ισπανία, ειδικότερα, έχει σημειώσει ραγδαία βελτίωση.

Το σημαντικότερο όλων, ωστόσο, είναι ότι τα ευρωπαϊκά ποσοστά απασχόλησης έχουν βελτιωθεί θεαματικά, ξεπερνώντας αυτά των ΗΠΑ, ενώ στις αρχές του αιώνα ήταν πολύ χαμηλότερα. Συνεπώς, η πρόνοια δεν μπορεί να εξηγήσει την υποαπόδοση της Ευρώπης στην ανάπτυξη. Η σταθερή οικονομική μεταρρύθμιση στους τομείς των συντάξεων και της αγοράς εργασίας (σε μεγάλο βαθμό εκτός του πεδίου εφαρμογής της ΕΕ) κατέστησε αυτό εφικτό.

Σε σύγκριση με τις ΗΠΑ, η Ευρώπη κατάφερε να αυξήσει τα ποσοστά απασχόλησης των γυναικών παραγωγικής ηλικίας και έλυσε το πρόβλημα της πρόωρης συνταξιοδότησης της δεκαετίας του 1990 χωρίς καμία απώλεια απασχόλησης μεταξύ των νεότερων ανθρώπων. Αυτό υπήρξε ένας θρίαμβος της αθόρυβης μεταρρύθμισης, των βελτιωμένων κινήτρων και της μάθησης από πιο επιτυχημένες οικονομίες, ακριβώς όπως προέβλεπε η στρατηγική του ΟΟΣΑ για τις θέσεις εργασίας το 1995. Και δεν υπάρχει καμία ένδειξη ότι η επιτυχία της ευρωπαϊκής αγοράς εργασίας επιβραδύνεται, επομένως τα οφέλη φαίνεται να έχουν ακόμη μέλλον.

Ο θρίαμβος της σταδιακής, συνεπούς μεταρρύθμισης αποδεικνύεται ίσως καλύτερα από το γεγονός ότι τα σχετικά ποσοστά απασχόλησης στη Γαλλία διολίσθησαν πίσω από την υπόλοιπη Ευρώπη, μετά τις επανειλημμένες αποτυχίες της να αυξήσει τα όρια ηλικίας συνταξιοδότησης. (Ακόμα κι έτσι, η Γαλλία έχει επίσης φτάσει τα ποσοστά απασχόλησης των ΗΠΑ μεταξύ των μεγαλύτερων σε ηλικία εργαζομένων).

Όταν αναζητούμε εξηγήσεις για την υποαπόδοση της ανάπτυξης ή αμφισβητούμε ποιες χώρες αντιμετωπίζουν μεγαλύτερες απειλές βιωσιμότητας του χρέους, είναι ζωτικής σημασίας να εξετάζουμε τις οικονομίες που πραγματικά υπάρχουν και όχι τα τεμπέλικα και φανταστικά στερεότυπα. Αυτό που χρειάζεται η Γηραιά Ήπειρος είναι συνεπής και προσεκτική μεταρρύθμιση, βελτίωση της αποτελεσματικότητας και αποφυγή μιας καταστροφικής κρίσης. Δεν υπάρχει λόγος για απαισιοδοξία. Το θαύμα της ευρωπαϊκής αγοράς εργασίας αποδεικνύει ότι μπορεί να πετύχει.