Η υποαπασχόληση, με την έννοια του μερικού ωραρίου, του ορισμένου χρόνου εργασίας, της επισφαλούς εργασίας, δεν είναι φαινόμενο που πλήττει μόνο τους έλληνες εργαζόμενους.
Το αντίθετο. Προς διάψευση όσων επιχειρηματολογούν υπέρ… του εργασιακού παραδείσου των άλλων ευρωπαϊκών χωρών το Eurofound, το Ευρωπαϊκό Ίδρυμα για τη Βελτίωση των Συνθηκών Διαβίωσης και Εργασίας, οργανισμός της ίδιας της ΕΕ, διαπιστώνει ότι ένας στους 11 εργαζόμενους βρίσκεται σε κατάσταση ΙΝΕ. Τα αρχικά προέρχονται από τον όρο Involuntary Non-standard Employment που σημαίνουν ακούσια μη σταθερή απασχόληση.
Δηλαδή, εν έτει 2026, ένας στους 11 εργαζομένους -με επίσημα στοιχεία- σε μια Ευρωπαϊκή Ενωση όπου τα κέρδη ευημερούν, η ανάπτυξη -ακόμα και επιβραδυμένη λόγω των ευρύτερων γεωπολιτικών εξελίξεων- αποτυπώνεται επισήμως στα νούμερα, αναγκάζεται να δουλεύει σε καθεστώς επισφάλειας.
Το να βρίσκεται κανείς σε κατάσταση INE σημαίνει ότι οι εργαζόμενοι παγιδεύονται μεταπηδώντας από τη μία θέση μερικής απασχόλησης, ορισμένου χρόνου στην επόμενη, επειδή δεν μπορούν να βρουν σταθερές εναλλακτικές λύσεις
Αξιοσημείωτο, δε, είναι το χάσμα μεταξύ των ποσοστών στις χώρες-μέλη της ΕΕ, καθώς κυμαίνονται από κάτω του 2% στη Ρουμανία και στη Λιθουανία έως πάνω από 18% στην Ιταλία και στην Ισπανία. Η Ελλάδα φιγουράρει στην 6η θέση μεταξύ των 27 χωρών της ΕΕ, με το υψηλότερο ποσοστό εργαζομένων που βρίσκονται σε αυτό το καθεστώς – με 12,5%. Προηγούνται η Ιταλία (18,4%), η Ισπανία (17%), η Κύπρος (15%), η Πορτογαλία (13,3%) και η Φινλανδία (13,2%).
Τα χαμηλότερα ποσοστά εντοπίστηκαν σε χώρες της κεντρικής και ανατολικής Ευρώπης με σχετικά πρόσφατα ενταχθέντα μέλη στην ΕΕ. Τέλος στις πλουσιότερες χώρες, Αυστρία, Γερμανία, Δανία, Ολλανδία, Ιρλανδία, παρατηρούνται ποσοστά της τάξης του 4% – 5%.
Πρακτικά, το να βρίσκεται κανείς σε κατάσταση INE σημαίνει ότι οι εργαζόμενοι παγιδεύονται μεταπηδώντας από τη μία θέση μερικής απασχόλησης, ορισμένου χρόνου ή εργασίας στη gig economy στην επόμενη, επειδή δεν μπορούν να βρουν σταθερές εναλλακτικές λύσεις, όπως μια σύμβαση αορίστου χρόνου πλήρους απασχόλησης.
Ωστόσο, όταν αυτές οι συνθήκες γίνονται δεκτές ακούσια, λόγω έλλειψης πλήρους ή/και μόνιμης εναλλακτικής λύσης, οι εργαζόμενοι απορροφούν το κόστος της ευελιξίας χωρίς να αποκομίζουν τα οφέλη της. Αυτά τα κόστη περιλαμβάνουν χαμηλότερους ωρομίσθιο, μειωμένα δικαιώματα κοινωνικής προστασίας και αυξημένη ανασφάλεια στην απασχόληση, περιορισμένη πρόσβαση σε εκπαίδευση που χρηματοδοτείται από τον εργοδότη, επισημαίνουν οι ερευνητές του Eurofound.
Γυναίκες, νέοι, μετανάστες
Προσθέτουν, ακόμη, ότι σε επιμέρους κατηγορίες, ο αριθμός των ανθρώπων σε καθεστώς ΙΝΕ είναι πολύ υψηλότερος. Αυτές οι μορφές απασχόλησης είναι σημαντικά πιο διαδεδομένες μεταξύ των γυναικών, των νέων, των ατόμων με χαμηλότερο μορφωτικό επίπεδο και των εκτός ΕΕ υπηκόων. Το χάσμα μεταξύ των φύλων οφείλεται σχεδόν εξ ολοκλήρου στην ακούσια μερική απασχόληση, η οποία συγκεντρώνεται στις γυναίκες, ενώ η ακούσια προσωρινή απασχόληση επηρεάζει άνδρες και γυναίκες πιο ισότιμα.
Οι πιο έντονες έμφυλες διαφορές να εντοπίζονται στη Γαλλία και τη Γερμανία, ενώ οι μικρότερες αποκλίσεις καταγράφονται στο Ηνωμένο Βασίλειο, στην Πολωνία και στη Λιθουανία. Το Eurofound αποδίδει αυτό το χάσμα σε «άμεσες διακρίσεις στην αγορά εργασίας», εξηγώντας ότι ορισμένες συμβάσεις ορισμένου χρόνου ενδέχεται να χρησιμοποιούνται ακόμη και ως «μηχανισμοί αξιολόγησης για εργαζόμενους των οποίων η δέσμευση θεωρείται αβέβαιη από τους εργοδότες λόγω οικογενειακών υποχρεώσεων». Απλούστατα, δεν προσλαμβάνουν γυναίνες με πλήρη εργασιακά και ασφαλιστικά δικαιώματα γιατί μπορεί να είναι ή να γίνουν μάνες.
Το μέγεθος του τομέα και της επιχείρησης έχει επίσης σημαντική σημασία: οι εργαζόμενοι σε νοικοκυριά, γεωργία, στέγαση και διοικητικές υπηρεσίες και πολύ μικρές επιχειρήσεις αντιμετωπίζουν ποσοστά INE πολύ πάνω από τον μέσο όρο της ΕΕ.
Αυτές οι διαφορές μεταξύ των ομάδων, δε, επιμένουν και όταν ο έλεγχος των δεδομένων επεκτείνεται σε άλλα χαρακτηριστικά, με τους μεγαλύτερους παράγοντες κινδύνου να είναι η ηλικία κάτω των 30 ετών, η υπηκοότητα εκτός ΕΕ, τα στοιχειώδη ή τα επαγγέλματα παροχής υπηρεσιών και η απασχόληση σε μικρές επιχειρήσεις ή σε διάφορους τομείς υπηρεσιών.
Οι άνθρωποι σε ασταθείς θέσεις εργασίας είναι «δυσανάλογα συγκεντρωμένοι σε χειρονακτικές δουλειές με πρωτοβάθμια εκπαίδευση», σύμφωνα με το Eurofound.
Σε όλη την Ευρώπη, ο μέσος όρος έχει μεταβληθεί ελάχιστα κατά τις τελευταίες δύο δεκαετίες, σημειώνοντας πτώση από 11% το 2006 σε περίπου 9% το 2024, έχοντας στο ενδιάμεσο κορυφωθεί στο 13% το 2015.
Μερική απασχόληση από επιλογή
Την ίδια στιγμή, από την έρευνα προκύπτει και ένς αριθμός χωρών όπου οι συμβάσεις INE —συγκεκριμένα οι ρυθμίσεις μερικής απασχόλησης— αποτελούν συνειδητή επιλογή των εργαζομένων.
Στην Ολλανδία, το 45% των εργαζομένων μερικής απασχόλησης επέλεξε οικειοθελώς αυτό το καθεστώς έναντι μιας σύμβασης πλήρους απασχόλησης. Αυτού του είδους οι ρυθμίσεις είναι τόσο «διαδεδομένες όσο και πολιτισμικά εδραιωμένες», επισημαίνουν οι ερευνητές.
Η Βελγική αγορά παρουσιάζει ποσοστό 25%, μετά την εισαγωγή του «συστήματος χρονικής πίστωσης» (time-credit system), μιας σειράς νόμων που αποσκοπούν στην αύξηση της ευελιξίας στην εργασία, «για να βοηθήσουν τους εργαζόμενους να συνδυάσουν την επαγγελματική τους καριέρα με την οικογενειακή τους ζωή», όπως ανέφερε το Καθολικό Πανεπιστήμιο της Λουβέν (Université catholique de Louvain) σε σχετική μελέτη, υπενθυμίζει .
Στο ίδιο μήκος κύματος, το Eurofound επισημαίνει ότι η μερική απασχόληση μπορεί να βελτιώσει την ισορροπία μεταξύ επαγγελματικής και προσωπικής ζωής και να στηρίξει τη συμμετοχή στην αγορά εργασίας για ομάδες πληθυσμού με σημαντικές υποχρεώσεις φροντίδας μελών της οικογένειας.
