Πρωτοφανείς εξουσίες πρόκειται να αποκτήσει ο οργανισμός της ΕΕ για τη διαχείριση των συνόρων και την ακτοφυλακή, η γνωστή μας Frontex, εξουσίες που έχουν να κάνουν με την απέλαση παράτυπων μεταναστών, την παρακολούθηση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης και την αντιμετώπιση μαζικών αφίξεων στα σύνορα της Ένωσης, στο πλαίσιο μιας σαρωτικής μεταρρύθμισης που προτείνει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή.
Η μεταρρύθμιση αυτή θα διεύρυνε σημαντικά την εντολή της Frontex, θα τριπλασίαζε το ανθρώπινο δυναμικό της και θα της προσέδιδε πολύ μεγαλύτερο ρόλο στις απελάσεις εκτός της επικράτειας της ΕΕ.
Οι Βρυξέλλες υποστηρίζουν ότι οι αλλαγές είναι απαραίτητες για την αντιμετώπιση των νέων μεταναστευτικών προκλήσεων, συμπεριλαμβανομένων των «ενορχηστρωμένων» διελεύσεων των συνόρων, όπως η μαζική άφιξη περίπου 80.000 ατόμων στον ισπανικό θύλακα της Θέουτα τον Ιούλιο.
Ωστόσο, οι προτάσεις έχουν ήδη προκαλέσει αντιδράσεις, με επικριτές να προειδοποιούν ότι οι διευρυμένες εξουσίες και ο προϋπολογισμός της Frontex ενδέχεται να οδηγήσουν σε περαιτέρω παραβιάσεις των θεμελιωδών δικαιωμάτων και σε παρεμβατική επιτήρηση.
Ακολουθούν τα βασικά στοιχεία της μεταρρύθμισης, η οποία πρέπει ακόμη να εγκριθεί από τα κράτη μέλη της ΕΕ και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο.
Νέα εστίαση στις απελάσεις
Μία από τις σημαντικότερες αλλαγές είναι η μετατόπιση της εστίασης της Frontex: από τη διαχείριση των εξωτερικών συνόρων της ΕΕ, η έμφαση δίνεται πλέον στις απελάσεις παράτυπων μεταναστών.
Ο οργανισμός θα καταστεί ο «κεντρικός φορέας της ΕΕ για τις επιστροφές», παρέχοντας «υποστήριξη από την αρχή έως το τέλος», σύμφωνα με τον Ευρωπαίο Επίτροπο Μετανάστευσης, Μάγκνους Μπρούνερ.
Αν και η ευθύνη για την επιστροφή των παράτυπων μεταναστών στις χώρες καταγωγής τους παραμένει στα κράτη μέλη της ΕΕ, ο οργανισμός θα συνδράμει εντοπίζοντας τα άτομα που πρόκειται να επιστραφούν, οργανώνοντας πτήσεις επιστροφής και παρέχοντας βοήθεια για την επανένταξη, μέσω ενός νέου Κέντρου Συντονισμού Επιστροφών.
Είναι σημαντικό να αναφερθεί ότι η Frontex θα μπορεί επίσης να δραστηριοποιείται μεταξύ χωρών εκτός ΕΕ – μια σημαντική αλλαγή που θα επιτρέψει στα στελέχη της να συμβάλλουν στην απέλαση μεταναστών προτού αυτοί φτάσουν καν στην Ευρώπη.
Αυτό σημαίνει ότι θα συμμετέχουν επίσης σε διαδικασίες απομάκρυνσης από «κόμβους επιστροφών» προς τις χώρες καταγωγής, καθώς ένας νόμος που εγκρίθηκε πρόσφατα επιτρέπει τη δημιουργία τέτοιων κόμβων εκτός της ΕΕ.
Οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών υποστηρίζουν ότι το σύστημα αυτό θα στερείται διαφάνειας και θα είναι δύσκολο να ελεγχθεί.
«Η Επιτροπή θέλει να μετατρέψει τη Frontex σε έναν οργανισμό απελάσεων που θα δραστηριοποιείται πολύ πέρα από τα ευρωπαϊκά σύνορα, όπου θα είναι δυσκολότερο να αποκαλυφθούν τυχόν καταχρήσεις», δήλωσε στο Euronews ο Iftach Cohen, συνδιευθυντής της ΜΚΟ «Front-LEX».
Κάθε συνεργασία με τρίτη χώρα θα προϋποθέτει τη σύναψη ειδικής συμφωνίας με τη συγκεκριμένη χώρα, η οποία θα αποτελεί αντικείμενο διαπραγμάτευσης από την Κομισιόν και θα πρέπει να εγκριθεί τελικά από τα κράτη μέλη της ΕΕ και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο.
«Είναι ντροπή και καθιστά τη Frontex όλο και πιο όμοια με την υπηρεσία ICE του Ντόναλντ Τραμπ», δήλωσε χαρακτηριστικά στο Euronews η Ιταλίδα ευρωβουλευτής των Σοσιαλιστών, Σεσίλια Στράντα, αναφερόμενη στην αμφιλεγόμενη αμερικανική υπηρεσία που είναι αρμόδια για τη σύλληψη και την απέλαση παράτυπων μεταναστών.
Τα νέα καθήκοντα της Frontex θα υποστηριχθούν από έναν ξεχωριστό κανονισμό για την «ψηφιοποίηση» των επιστροφών, ο οποίος αποσκοπεί στην απλούστευση και την επιτάχυνση των διοικητικών διαδικασιών μέσω της ανταλλαγής πληροφοριών μεταξύ των κρατών μελών της ΕΕ. Και αυτό προκαλεί αντιδράσεις, καθώς οργανώσεις όπως το Statewatch έχουν προειδοποιήσει για τους κινδύνους που ενέχει η υπερβολική συλλογή δεδομένων.
Νέες αρμοδιότητες για την παρακολούθηση των social media
Στη Frontex θα ανατεθεί επίσης η παρακολούθηση των social media, με σκοπό τον εντοπισμό διαφημίσεων που σχετίζονται με τη διακίνηση μεταναστών, καθώς και την πρόβλεψη μαζικών αφίξεων στα σύνορα της ΕΕ.
Αξιωματούχος της ΕΕ παραδέχθηκε ότι η πρόταση αποτελεί, εν μέρει, απάντηση στην κρίση που σημειώθηκε τον Ιούλιο στη Θέουτα, όταν περίπου 80.000 άτομα πέρασαν από το Μαρόκο προς τον ισπανικό θύλακα στη Βόρεια Αφρική.
«Υπήρχε έντονη διακίνηση μηνυμάτων [στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης] πριν από τα γεγονότα, καθώς και πολλή παραπληροφόρηση. Εάν διαθέτουμε τη δυνατότητα να παρακολουθούμε τέτοιες εξελίξεις σε πραγματικό χρόνο, ήδη από τα αρχικά τους στάδια, τότε καθίσταται δυνατός ο σχεδιασμός κατάλληλων αντιδράσεων», εξήγησε.
Θα δημιουργηθεί μια νέα εσωτερική δομή, το «Κέντρο Διαδικτυακής Παρακολούθησης και Αντίδρασης» (Online Monitoring and Response Centre). Παράλληλα, η Frontex θα έχει τη δυνατότητα να εντοπίζει παράνομο περιεχόμενο, να το επισημαίνει στις πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης και να υποβάλλει αιτήματα προς τις αρμόδιες αρχές για την αφαίρεσή του.
Ωστόσο, η αρμοδιότητα για τον καθορισμό της νομιμότητας του περιεχομένου παραμένει στις εθνικές αρχές. Η Frontex θα υποβάλει αίτημα για την απόκτηση του καθεστώτος του «αξιόπιστου καταγγέλλοντος» (trusted flagger), το οποίο πρέπει να εγκριθεί από τις εθνικές αρχές. Εφόσον εγκριθεί, οι αναφορές της Frontex θα εξετάζονται κατά προτεραιότητα και, όπου κρίνεται σκόπιμο, το περιεχόμενο θα αφαιρείται.
Οι επικριτές προειδοποιούν ότι οι νέες εξουσίες θα μπορούσαν να ισοδυναμούν με παρεμβατική διαδικτυακή παρακολούθηση, απειλώντας την ιδιωτικότητα και την ελευθερία της έκφρασης.
Ακόμη και ευρωβουλευτές της ακροδεξιάς – οι οποίοι παραδοσιακά τάσσονται υπέρ αυστηρότερων ελέγχων στα σύνορα και διευρυμένων εξουσιών για τη Frontex – εξέφρασαν ανησυχίες.
Μια δύναμη ταχείας αντίδρασης
Η μεταρρύθμιση προβλέπει επίσης τη σύσταση μιας Δύναμης Ταχείας Αντίδρασης – ένα ακόμη μέτρο που εμπνέεται από την κρίση στη Θέουτα.
Η εξειδικευμένη αυτή μονάδα θα μπορεί να αναπτύσσεται άμεσα στα εξωτερικά σύνορα κράτους μέλους της ΕΕ σε περίπτωση έκτακτης ανάγκης, επιτρέποντας στη Frontex να αντιδρά ταχύτερα σε αιφνίδιες αυξήσεις των αφίξεων.
Η απόφαση για την ανάπτυξη της δύναμης μπορεί να ληφθεί από τον εκτελεστικό διευθυντή της Frontex, αλλά μόνο κατόπιν αιτήματος του ενδιαφερόμενου κράτους μέλους. Ούτως ή άλλως, η μεταρρύθμιση διατηρεί το υφιστάμενο καθεστώς, βάσει του οποίου τα στελέχη της Frontex υπάγονται στις εθνικές αρχές.
Τριπλασιασμός του προσωπικού
Η διευρυμένη εντολή θα συνοδεύεται από σημαντική αύξηση του προσωπικού, της χρηματοδότησης και του εξοπλισμού του οργανισμού.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επιδιώκει τον τριπλασιασμό του δυναμικού της Frontex, ώστε να φτάσει τα 30.000 στελέχη έως το 2041, από 10.000 που είναι σήμερα.
Το μόνιμο σώμα του οργανισμού, το οποίο είναι επιφορτισμένο με την περιπολία των συνόρων, θα διπλασιαστεί από 3.000 σε 6.000 στελέχη, στα οποία προστίθενται 7.000 στελέχη που αποσπώνται από τις εθνικές αστυνομικές δυνάμεις των κρατών μελών της ΕΕ.
Το σύνολο συμπληρώνεται από μια νέα «ευρωπαϊκή εφεδρεία για τα σύνορα και τις επιστροφές», αποτελούμενη από 17.000 στελέχη, τα οποία θα παραμένουν στις χώρες καταγωγής τους και θα αναπτύσσονται μόνον εφόσον παραστεί ανάγκη.
«Τα στελέχη της εφεδρείας θα εκπαιδεύονται σύμφωνα με τα πρότυπα της Frontex και θα είναι διαθέσιμα για ταχεία ανάπτυξη. Ωστόσο, εξακολουθούν να αποτελούν μέρος των εθνικών πόρων και η μισθοδοσία τους δεν θα καλύπτεται από τον προϋπολογισμό της Frontex», ανέφερε αξιωματούχος της ΕΕ.
Στον τρέχοντα προϋπολογισμό της ΕΕ, έχουν διατεθεί στη Frontex σχεδόν 6 δισεκατομμύρια ευρώ, ενώ η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει προτείνει τον διπλασιασμό της χρηματοδότησής της για την περίοδο 2028 – 2034.
Με τη νέα εντολή, ο οργανισμός θα έχει τη δυνατότητα να αποκτά, να μισθώνει και να αποκτά εξοπλισμό – όπως drones για επιτήρηση και εργαλεία που βασίζονται στην τεχνητή νοημοσύνη – λειτουργώντας ως κεντρικός φορέας αγορών στο πλαίσιο κοινών προμηθειών με τα κράτη μέλη. Προς το παρόν, ο οργανισμός εξαρτάται από εξοπλισμό που παρέχεται από τις εθνικές δυνάμεις.
Η αύξηση του προσωπικού και των πόρων δεν θα συνοδευτεί από ανάλογη αύξηση του αριθμού των Υπευθύνων Θεμελιωδών Δικαιωμάτων (Fundamental Rights Officers – FRO) – της ομάδας της Frontex που επιβλέπει τον σεβασμό των δικαιωμάτων των μεταναστών κατά τις επιχειρήσεις επιστροφών και ελέγχου των συνόρων.
Το μέγεθος της ομάδας των FRO καθορίζεται «σε ετήσια βάση, ανάλογα με τους διαθέσιμους πόρους», δήλωσε αξιωματούχος της ΕΕ στο Euronews, γεγονός που προκαλεί περαιτέρω ανησυχία στις ΜΚΟ.
«Η πρόταση αυτή διευρύνει σημαντικά τις αρμοδιότητες της Frontex όσον αφορά στον εντοπισμό, τον έλεγχο και τις απελάσεις, χωρίς παράλληλα να θεσπίζει ισχυρότερες δικλείδες ασφαλείας για τα ανθρώπινα δικαιώματα», τόνισε η Κιάρα Κατέλι, στέλεχος υπεράσπισης δικαιωμάτων στην PICUM, μια ΜΚΟ με έδρα τις Βρυξέλλες που προασπίζεται τα δικαιώματα των μεταναστών, για να προσθέσει χαρακτηριστικά: «Και όλα αυτά για έναν οργανισμό που έχει βρεθεί επανειλημμένα στο επίκεντρο καταγγελιών για συνέργεια σε παραβιάσεις θεμελιωδών δικαιωμάτων».
Πηγή: in.gr
