Κομισιόν: Νέα στρατηγική για την Αρκτική με φόντο τις τελευταίες εξελίξεις

Τη νέα Στρατηγική της ΕΕ για την Αρκτική παρουσίασαν η Ευρωπαϊκή Επιτροπή και η Ύπατη Εκπρόσωπος της Ένωσης για Θέματα Εξωτερικής Πολιτικής και Πολιτικής Ασφαλείας. Η νέα στρατηγική που βασίζεται σε ζητήματα που προσδιορίστηκαν το 2021, κρίθηκε αναγκαία, σύμφωνα με την Κομισιόν, προκειμένου να προσαρμοστεί στις μείζονες γεωπολιτικές, αλλαγές ασφαλείας και περιβαλλοντικές μεταβολές που έχουν λάβει χώρα έκτοτε.

Η Στρατηγική παρουσιάζει ένα νέο πλαίσιο πολιτικής συνεργασίας για εταίρους με κοινές αρχές, το οποίο θέτει στο επίκεντρό του τους ανθρώπους, την ασφάλεια, το κλίμα και την ευημερία.

Έχει τέσσερις προτεραιότητες: την ενίσχυση της ασφάλειας και της ανθεκτικότητας, την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής στην Αρκτική, την ευημερία, καθώς και τις ευκαιρίες για τους ανθρώπους και τις κοινότητες της Αρκτικής.

Η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, δήλωσε: «Η Αρκτική είναι η Βόρεια Γειτονιά της Ευρώπης — κοντινή, συνδεδεμένη και κρίσιμη για το μέλλον μας. Και αλλάζει. Νέες ναυτιλιακές διαδρομές και πόροι τροφοδοτούν τον στρατηγικό ανταγωνισμό. Με τη νέα μας Στρατηγική, επενδύουμε σε ισχυρότερη ασφάλεια, ανθεκτικές υποδομές και οικονομικές ευκαιρίες. Προς όφελος των ανθρώπων που αποκαλούν την Αρκτική σπίτι τους, αλλά και για τον κοινό μας χώρο.»

Οπως επισημαίνει η Κομισιόν, η ΕΕ αποτελεί μέρος της Αρκτικής: περισσότεροι από μισό εκατομμύριο πολίτες της ΕΕ ζουν εκεί. Με το Βασίλειο της Δανίας, τη Φινλανδία και τη Σουηδία ως Κράτη Μέλη της ΕΕ στην Αρκτική, καθώς και με τους στενούς δεσμούς με τη Νορβηγία, την Ισλανδία, το Ηνωμένο Βασίλειο, τον Καναδά και τις Ηνωμένες Πολιτείες, οι εξελίξεις στην Αρκτική επηρεάζουν άμεσα την ασφάλεια της Ευρώπης, το κλίμα και την ευημερία μας.

Η Αρκτική αλλάζει γρήγορα. Θερμαίνεται σχεδόν τέσσερις φορές ταχύτερα από τον παγκόσμιο μέσο όρο, επηρεάζοντας τα οικοσυστήματα και αλλάζοντας τα μέσα διαβίωσης και τις κοινότητες. Η εμφάνιση νέων ναυτιλιακών διαδρομών και η αποκάλυψη νέων πόρων αναδιαμορφώνουν το τοπίο ασφάλειας και την οικονομία της Αρκτικής, οδηγώντας σε αυξημένες γεωπολιτικές εντάσεις, στρατηγικό ανταγωνισμό και στρατιωτική δραστηριότητα.

Σε συνέχεια εκτενών διαβουλεύσεων με τους ενδιαφερόμενους φορείς της Αρκτικής, η Στρατηγική προτείνει συγκεκριμένα μέτρα για την προώθηση μιας σταθερής και βιώσιμης για το μέλλον Αρκτικής, σε στενή συνεργασία με τους εταίρους της Αρκτικής, τις τοπικές κοινότητες —συμπεριλαμβανομένων των Αυτοχθόνων Πληθυσμών— και προς το συμφέρον τους.

Η νέα Στρατηγική καθορίζει τέσσερις προτεραιότητες ως απάντηση σε αυτό το εξελισσόμενο πλαίσιο:

1. Ενίσχυση της ασφάλειας και της ανθεκτικότητας στην Αρκτική

Η ΕΕ θα εργαστεί μαζί με τα Κράτη Μέλη, τους εταίρους της Αρκτικής και σε συμπληρωματικότητα με το ΝΑΤΟ, για τη βελτίωση της ετοιμότητας, την προστασία των κρίσιμων υποδομών και την ενίσχυση της ικανότητας της Ευρώπης να επιχειρεί σε αρκτικές συνθήκες, μεταξύ άλλων μέσω της επέκτασης της ευρωπαϊκής χωρητικότητας σε παγοθραυστικά.

Η ΕΕ θα προωθήσει δυνατότητες διπλής χρήσης και πολλαπλών σκοπών, κατάλληλες για την Αρκτική, που θα ωφελήσουν τις τοπικές κοινότητες, την Αρκτική και την ΕΕ. Θα εστιάσει επίσης στη μακροπρόθεσμη επιχειρησιακή ετοιμότητα και ανταπόκριση, διασφαλίζοντας την ανθεκτικότητα της εφοδιαστικής αλυσίδας, προστατεύοντας τα βόρεια θαλάσσια σύνορα και διαφυλάσσοντας τις κρίσιμες υποθαλάσσιες υποδομές.

Για την προώθηση της κοινής επίγνωσης της κατάστασης και της επαγρύπνησης, ένας νέος Kόμβος Θαλάσσιας Ασφάλειας (Maritime Security Hub) θα υποστηρίξει τα Κράτη Μέλη και τους εταίρους στην ανταλλαγή πληροφοριών και τη βελτίωση της παρακολούθησης των θαλάσσιων δραστηριοτήτων στην Αρκτική. Ως πρώτο βήμα, η ΕΕ θα υποστηρίξει την ίδρυση ενός Κόμβου Αρκτικών Καλωδίων (Arctic Cable Hub) για την παρακολούθηση, προστασία και συνδρομή στην επισκευή υποβρύχιων καλωδίων στον Βόρειο Ατλαντικό και την Αρκτική. Θα επενδύσει επίσης σε έξυπνες τεχνολογίες για την ανίχνευση πιθανών απειλών σε αυτή την κρίσιμη υποδομή. Ο Κόμβος θα αναπτυχθεί περαιτέρω ώστε να περιλάβει τον εντοπισμό σκεπαστών/σκιωδών στόλων (shadow fleet vessels), την ανίχνευση της παράνομης αλιείας και ρύπανσης, καθώς και τη βελτίωση του συντονισμού έρευνας και διάσωσης.

2. Ανταπόκριση στην επιταχυνόμενη κλιματική αλλαγή

Η Αρκτική βιώνει την κλιματική αλλαγή σε πρωτοφανή κλίμακα, υπερθερμαινόμενη σχεδόν τέσσερις φορές ταχύτερα από τον παγκόσμιο μέσο όρο. Ως παγκόσμιος ρυθμιστής του κλίματος, αυτές οι αλλαγές έχουν επίσης συνέπειες πολύ πέρα από την Αρκτική, συμπεριλαμβανομένης της ανόδου της στάθμης της θάλασσας και της αλλαγής των καιρικών μοτίβων. Αυτές οι επιπτώσεις γίνονται άμεσα αισθητές σε ολόκληρη την Ευρώπη. Από τους θανατηφόρους καύσωνες έως τις αλλαγές στα οικοσυστήματα, η Ευρώπη θερμαίνεται με διπλάσιο ρυθμό από τον παγκόσμιο μέσο όρο.

Η ΕΕ θα ενισχύσει την κλιματική έρευνα, την παρατήρηση και την παρακολούθηση για την καλύτερη κατανόηση αυτών των αλλαγών και την υποστήριξη αποτελεσματικών αποκρίσεων.

Μεταξύ άλλων πρωτοβουλιών, η ΕΕ θα εργαστεί με τα Κράτη Μέλη και τους εταίρους για την ανταλλαγή δεδομένων μέσω του OceanEye, της νέας πρωτοβουλίας της ΕΕ για την παρακολούθηση και παρατήρηση των ωκεανών. Αυτό θα βοηθήσει στη βελτίωση των κλιματικών προβλέψεων, την ενίσχυση της θαλάσσιας ασφάλειας και την υποστήριξη των προσπαθειών προσαρμογής στην κλιματική αλλαγή.

3. Οικοδόμηση μιας ευημερούσας και οικονομικά ασφαλούς Αρκτικής

Ευκαιρίες για οικονομική συνεργασία αναδύονται στην Αρκτική στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, τις κρίσιμες πρώτες ύλες, τις μεταφορές διπλής χρήσης, την ψηφιακή συνδεσιμότητα και τις βιώσιμες θαλάσσιες βιομηχανίες. Η ΕΕ θα υποστηρίξει τη βιώσιμη οικονομική ανάπτυξη που δημιουργεί θέσεις εργασίας, βελτιώνει τις υποδομές και τη συνδεσιμότητα προς όφελος των αρκτικών κοινοτήτων και των ευρωπαϊκών επιχειρήσεων.

Η ΕΕ θα εργαστεί για την ενσωμάτωση ευρωπαϊκών υποδομών, όπως λιμάνια, σιδηροδρομικές συνδέσεις, ενεργειακούς τερματικούς σταθμούς, δορυφορικές και ψηφιακές υποδομές, στα αναδυόμενα αρκτικά δίκτυα εμπορίου και μεταφορών. Αυτό θα δημιουργήσει καλύτερες συνδέσεις με τις ευρωπαϊκές αγορές και πέραν αυτών, ενισχύοντας παράλληλα νέες εφοδιαστικές αλυσίδες.

Η συνδεσιμότητα των μεταφορών είναι απαραίτητη για την οικονομική ανάπτυξη, τη στρατιωτική κινητικότητα και την περιφερειακή συνοχή. Η ΕΕ θα ενισχύσει τη μεταφορική συνδεσιμότητα προς την Αρκτική αναβαθμίζοντας τους Ευρωπαϊκούς Διαδρόμους Μεταφορών σε πρότυπα διπλής χρήσης και επιταχύνοντας την υλοποίηση του έργου Rail Nordica.

Η ΕΕ θα υποστηρίξει επίσης την ασφαλή και ανθεκτική συνδεσιμότητα υποβρύχιων καλωδίων μέσω του Παναρκτικού Καλωδίου (Pan-Arctic Cable), που συνδέει τη Γροιλανδία απευθείας με την Ευρώπη. Παράλληλα, θα παρέχει ασφαλή δορυφορική συνδεσιμότητα για κυβερνητικές επικοινωνίες μέσω του IRIS² Arctic Connectivity.

Βασιζόμενη στην ήδη υπάρχουσα συνεργασία, η ΕΕ θα συνεχίσει να υποστηρίζει την Αρκτική ώστε να αναπτύξει το δυναμικό της στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και τα βιώσιμα ορυκτά. Σύμφωνα με την Κοινή Ανακοίνωση του 2021 για την Αρκτική, η θέση της ΕΕ παραμένει σαφής όσον αφορά τη διασφάλιση ότι το πετρέλαιο, ο άνθρακας και το φυσικό αέριο θα παραμείνουν στο υπεδάφος, συμπεριλαμβανομένων των περιοχών της Αρκτικής.

Ένας νέος Κόμβος Πολικής Έρευνας της ΕΕ (EU Polar Research Hub) θα ενισχύσει τον δεσμό μεταξύ επιστήμης και πολιτικής. Ενισχύοντας το Ευρωπαϊκό Γραφείο Πολικού Συντονισμού, θα συνδέσει καλύτερα την έρευνα, την παρατήρηση και τις επιστημονικές υποδομές, θα βελτιώσει την πρόσβαση σε ερευνητικούς πόρους και θα ενισχύσει τον συντονισμό με τους ενδιαφερόμενους φορείς, συμπεριλαμβανομένων των Αυτοχθόνων Πληθυσμών. Αυτό θα υποστηρίξει τη λήψη πιο τεκμηριωμένων αποφάσεων και την επιστημονική καινοτομία.

4. Δημιουργία ευκαιριών για τους ανθρώπους και τις κοινότητες στην Αρκτική

Το μέλλον της Αρκτικής πρέπει να διαμορφωθεί μαζί με τους ανθρώπους που ζουν και εργάζονται εκεί. Η Στρατηγική θέτει τις τοπικές κοινότητες, τους νέους και τους Αυτόχθονες Πληθυσμούς στο επίκεντρο της προσέγγισης της ΕΕ, με έμφαση στην εκπαίδευση, την απασχόληση, τις δεξιότητες και την κοινωνική ενσωμάτωση.

Στο πλαίσιο αυτό, η ΕΕ θα ενισχύσει τις ευκαιρίες του Erasmus+ για τους νέους της Αρκτικής μέσω ανταλλαγών και ανάπτυξης δεξιοτήτων. Η ΕΕ θα συνεχίσει επίσης τους τακτικούς Διαλόγους Πολιτικής για τη Νεολαία της Αρκτικής και θα δημιουργήσει ένα Συμβουλευτικό Όργανο Νεολαίας (Youth Sounding Board) στη Γροιλανδία.

Η περιφερειακή ανάπτυξη της Αρκτικής επωφελείται ήδη από περισσότερα από 1 δισεκατομμύριο ευρώ σε υποστήριξη συνοχής της ΕΕ για τη فترة 2021–2027. Η ΕΕ θα συνεχίσει να υποστηρίζει τις τοπικές αρχές της Αρκτικής στην αντιμετώπιση κοινών προκλήσεων και την ανταλλαγή γνώσεων σχετικά με την κλιματική ανθεκτικότητα, την εκπαίδευση, τη συμμετοχή της νεολαίας και τη βιώσιμη τοπική ανάπτυξη. Ως συγκεκριμένο παράδειγμα, η ΕΕ θα επεκτείνει την υπάρχουσα συνεργασία μέσω του Φόρουμ Δημάρχων της Αρκτικής (Arctic Mayors’ Forum), το οποίο θα συγκεντρώνει τοπικές κυβερνήσεις από ολόκληρη την Αρκτική.

Η Αρκτική φιλοξενεί επίσης ζωντανές δημοκρατίες. Ωστόσο, αντιμετωπίζουν παρόμοιες εξωτερικές απειλές, όπως στην ακεραιότητα του χώρου πληροφοριών τους. Η ΕΕ θα εργαστεί με τους εταίρους και τις κοινότητες της Αρκτικής για την ενίσχυση της δημοκρατικής ανθεκτικότητας, μεταξύ άλλων καταπολεμώντας τη χειραγώγηση πληροφοριών και τις παρεμβάσεις από το εξωτερικό, καθώς και τη διασπορά ψευδών ειδήσεων (παραπληροφόρηση).

Η ΕΕ θα συνεχίσει επίσης να εμβαθύνει τη δέσμευση και τον διάλογο με τις αρκτικές κοινότητες, και ιδιαίτερα με τους νέους, για να διασφαλίσει ότι οι ανάγκες και οι φιλοδοξίες τους συνεχίζουν να διαμορφώνουν το έργο στην Αρκτική.

Ιστορικό

Η νέα Στρατηγική για την Αρκτική βασίζεται στα ζητήματα που προσδιορίστηκαν από την πολιτική της ΕΕ για την Αρκτική το 2021 και ανταποκρίνεται στις μείζονες γεωπολιτικές, αλλαγές ασφαλείας και περιβαλλοντικές μεταβολές που έχουν λάβει χώρα έκτοτε. Η ΕΕ διατηρεί μακροχρόνιους πολιτικούς, οικονομικούς, περιβαλλοντικούς και κοινωνικούς δεσμούς με την Αρκτική.

Η Στρατηγική προετοιμάστηκε μετά από ευρείες διαβουλεύσεις με κυβερνήσεις, τοπικές κοινότητες (συμπεριλαμβανομένων των Αυτοχθόνων Πληθυσμών), νέους, επιχειρήσεις και ερευνητές σε ολόκληρη την Αρκτική. Αυτό περιλαμβάνει την εκστρατεία ενημέρωσης και επαφών από τον Jyrki Katainen υπό την ιδιότητά του ως Ειδικού Συμβούλου για τις σχέσεις ΕΕ-Αρκτικής. Αυτές οι συνεισφορές βοήθησαν στη διαμόρφωση μιας προσέγγισης που συνδυάζει τα στρατηγικά συμφέροντα της Ευρώπης με τις προτεραιότητες και τις φιλοδοξίες των ανθρώπων που ζουν στην Αρκτική.