Αστικά λύματα: Το στοίχημα των 30 εκατ. ευρώ και οι ευρωπαϊκές εκκρεμότητες

Μετρώντας ήδη τρεις καταδικαστικές αποφάσεις από το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΔΕΕ) για την πλημμελή διαχείριση των αστικών λυμάτων και με μια τέταρτη υπόθεση σε εξέλιξη, η Ελλάδα επιχειρεί να κλείσει έναν από τους πιο επίμονους «φακέλους» περιβαλλοντικών παραβάσεων.

Στο επίκεντρο βρίσκονται όχι μόνο οι ελλείψεις σε υποδομές, αλλά η χαμηλή σύνδεση ιδιωτικών ακινήτων με τα δίκτυα αποχέτευσης — ένα κρίσιμο κενό που έχει επανειλημμένως επισημανθεί από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή.

Η απάντηση της κυβέρνησης

Τον «πυρήνα» της κυβερνητικής απάντησης σε αυτήν τη διαχρονική εκκρεμότητα επιχειρεί να καλύψει η νέα δράση «Σύνδεση με το Δίκτυο Αποχέτευσης», η οποία αναμένεται να προδημοσιευθεί από το Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας (ΥΠΕΝ) τις επόμενες μέρες σε μια προσπάθεια να επιταχύνει τη συμμόρφωση, να περιορίσει τον κίνδυνο νέων κυρώσεων και να ενεργοποιήσει ιδιώτες σε μια μάχη χρόνου με τις ευρωπαϊκές προθεσμίες.

Η δράση χρηματοδοτείται με 30 εκατ. ευρώ από το Ταμείο Συνοχής, στο πλαίσιο του ΕΣΠΑ 2021-2027 «Περιβάλλον και Κλιματική Αλλαγή». Είναι αξιοσημείωτο ότι, η παροχή οικονομικών κινήτρων σχετικά με τη σύνδεση του εσωτερικού συστήματος αποχέτευσης ακινήτων με το αποχετευτικό δίκτυο υπήρχε προβλεφθεί ήδη με ειδική ρύθμιση το 2022 (νόμος 4951/2022).

Η δράση θα έχει πανελλαδική εμβέλεια και στοχεύει στην ενίσχυση ιδιωτών για την τροποποίηση ή προσαρμογή των εσωτερικών αποχετευτικών δικτύων των κτιρίων τους, προκειμένου αυτά να συνδεθούν με τα υφιστάμενα δημόσια δίκτυα αποχέτευσης. Πρόκειται για μία κρίσιμη παρέμβαση, καθώς σε αρκετούς οικισμούς τα δίκτυα έχουν κατασκευαστεί, αλλά παραμένουν υποαξιοποιημένα λόγω του κόστους σύνδεσης για τους ιδιοκτήτες.

Δικαιούχοι και κριτήρια

Δικαιούχοι θα είναι όσοι διαθέτουν εμπράγματο δικαίωμα (πλήρη κυριότητα, επικαρπία ή ψιλή κυριότητα) σε ακίνητα που χρησιμοποιούνται ως κατοικία ή επαγγελματική στέγη και βρίσκονται σε επιλέξιμους οικισμούς. Σημειώνεται ότι δεν τίθενται εισοδηματικά κριτήρια, ενώ θα παρέχεται η δυνατότητα υποβολής έως τρεις αιτήσεις ανά ΑΦΜ, για διαφορετικές συνδέσεις.

Προϋπόθεση το κτίριο να συνδέεται σε βόθρο (στεγανό ή μη) ή σε παντορροϊκό σύστημα αποχέτευσης.

Το ύψος των επιδοτήσεων

Η επιδότηση θα χορηγείται ως εφάπαξ κατ’ αποκοπή ποσό, βάσει νόμιμων παραστατικών για εργασίες και εξοπλισμό, με ανώτατο όριο τα 850 ευρώ για σύνδεση χωρίς αντλία στην ηπειρωτική χώρα. Το ποσό θα αυξάνεται στα 1.100 ευρώ όταν απαιτείται αντλητικός εξοπλισμός, ενώ για τις νησιωτικές περιοχές προβλέπεται πρόσθετη προσαύξηση, με το μέγιστο ποσό να φθάνει έως και τα 1.300 ευρώ ανά σύνδεση.

Στα επιλέξιμα ποσά περιλαμβάνεται και ο ΦΠΑ.

Προϋποθέσεις και διαδικασία

Προϋπόθεση για την ένταξη στο πρόγραμμα αποτελεί η έγκριση σύνδεσης από τον αρμόδιο φορέα ύδρευσης και αποχέτευσης (ΔΕΥΑ ή δήμο), η οποία θα πρέπει να έχει εκδοθεί μετά την προδημοσίευση της δράσης. Επίσης, το κτίριο θα πρέπει να περιλαμβάνεται στη δήλωση περιουσιακής κατάστασης (Ε9). Για μισθωμένα ή παραχωρημένα ακίνητα απαιτείται επιπλέον υπεύθυνη δήλωση του ιδιοκτήτη, σύμφωνα με το καθεστώς de minimis.

Η υλοποίηση κάθε σύνδεσης θα πρέπει να ολοκληρώνεται εντός δέκα μηνών από την απόφαση υπαγωγής, ενώ η αξιολόγηση των αιτήσεων θα γίνεται με τη διαδικασία της άμεσης αξιολόγησης (first in – first served), μέχρι εξαντλήσεως των διαθέσιμων πόρων. Οι αιτήσεις θα υποβάλλονται αποκλειστικά ηλεκτρονικά, μέσω ειδικής πλατφόρμας, με τις τελικές λεπτομέρειες να αναμένεται να καθοριστούν αργότερα με υπουργική απόφαση.

Οι οικισμοί στην Αττική

Οι επιδοτήσεις αφορούν ιδιώτες σε περίπου 130 οικισμούς ανά τη χώρα. Ειδικότερα, στην Περιφέρεια Αττικής στη δράση μπορούν να υπαχθούν κάτοικοι των εξής οικισμών: Αγίου Στεφάνου, Άνοιξης, Διονύσου, Δροσιάς, Κρυονερίου, Ροδόπολης, Σταμάτας, Κορωπίου, Ασπροπύργου, Ελευσίνας, Μαγούλας, Μάνδρας, Βιλίων, Αμπελακίων, Σεληνίων.

Στρατηγικός στόχος

Η επιδότηση των συνδέσεων γίνεται με σκοπό την προσαρμογή της αποχέτευσης των κτιρίων, προκειμένου να οδηγούνται τα λύματα στο φρεάτιο της εξωτερικής διακλάδωσης του δικτύου αποχέτευσης, το οποίο έχει κατασκευαστεί από τον αρμόδιο φορέα αποχέτευσης, ώστε περισσότεροι οικισμοί της χώρας να συμμορφωθούν με τη σχετική Οδηγία και, σταδιακά, να μηδενιστούν τα πρόστιμα που πληρώνει η χώρα μας στην ΕΕ.

Παράλληλα θα αξιοποιηθούν υποδομές που έχουν κατασκευαστεί και κατασκευάζονται για τη διάθεση και επεξεργασία των Αστικών Λυμάτων (Αποχετευτικά Δίκτυα και Εγκαταστάσεις Επεξεργασίας Λυμάτων).

Οι ευρωπαϊκές καταδίκες

Σε μια περίοδο όπου οι ευρωπαϊκές πιέσεις εντείνονται και η συμμόρφωση με την οδηγία για τα αστικά λύματα αποτελεί ζήτημα όχι μόνο περιβαλλοντικό αλλά και δημοσιονομικό, η νέα δράση φιλοδοξεί να λειτουργήσει ως επιταχυντής συμμόρφωσης. Είναι αξιοσημείωτο ότι την τέταρτη φορά που η Ελλάδα βρέθηκε αντιμέτωπη με το ΔΕΕ λόγω της χρόνιας υστέρησης στη διαχείριση των αστικών λυμάτων ήταν το 2024, μια υπόθεση που ακόμη δεν έχει κλείσει και αφορά σοβαρές παραλείψεις σε 153 μεσαίου μεγέθους οικισμούς, πληθυσμού 2.000 έως 15.000 κατοίκων.

Στη συντριπτική πλειονότητα αυτών, τα λύματα απορρίπτονται χωρίς καν δευτεροβάθμια επεξεργασία, κατά παράβαση της οδηγίας 91/271/ΕΟΚ που προβλέπει ότι οι μεγάλες πόλεις έπρεπε να συμμορφωθούν έως το 2000 και οι μικρότεροι οικισμοί έως το 2005.

Ωστόσο, σχεδόν δύο δεκαετίες αργότερα, σημαντικό μέρος της χώρας παραμένει εκτός πλαισίου, παρά το εθνικό επιχειρησιακό σχέδιο που καταρτίστηκε το 2017 υπό την απειλή νέων προστίμων. Μέχρι σήμερα, η χώρα έχει ήδη τρεις καταδίκες, εκ των οποίων οι δύο συνοδεύονται από χρηματικά πρόστιμα.