ΕΚΤ: Ποιος θα πληρώσει τον λογαριασμό των ακριβών επιτοκίων

Η αύξηση των επιτοκίων κατά 25 μονάδες βάσης στην ΕΚΤ έχει ήδη προεξοφληθεί από τις αγορές, τις τράπεζες και τις κυβερνήσεις και πλέον αυτό που εξετάζεται από όλους είναι οι οικονομικές συνέπειες.

Η συζήτηση που βρίσκεται σε εξέλιξη έχει να κάνει με τα «εργαλεία» που χρησιμοποιεί η Ευρώπη για να αντιμετωπίσει τα προβλήματα που έχουν προκληθεί από την ενεργειακή κρίση που προκάλεσε ο πόλεμος στην Μ. Ανατολή. Ο προβληματισμός πολλών έχει να κάνει με το αν η Ευρώπη επιχειρεί να αντιμετωπίσει έναν πληθωρισμό που προκαλείται από την ενέργεια, με εργαλεία σχεδιασμένα για μια εντελώς διαφορετική κρίση.

Η άνοδος του πετρελαίου, η αύξηση των τιμών φυσικού αερίου και οι ανησυχίες για τη ναυσιπλοΐα στον Περσικό Κόλπο επανέφεραν τον πληθωρισμό στην κορυφή της ευρωπαϊκής ατζέντας.

Από την άλλη αρκετοί είναι αυτοί (μεταξύ αυτών και Έλληνες παράγοντες) που εκτιμούν ότι αν δεν υπάρξει τώρα αντίδραση θα χαθεί οριστικά η μάχη με τον πληθωρισμό. Παρόλα αυτά οι ίδιοι παράγοντες εκφράζουν την ανησυχία τους η μάχη κατά του πληθωρισμού να εξελιχθεί σε πληγή σε βάρος της ανάπτυξης.

Μέχρι την έναρξη της κρίσης στη Μέση Ανατολή, η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα θεωρούσε ότι είχε σχεδόν ολοκληρώσει τον κύκλο χαλάρωσης της νομισματικής πολιτικής μετά την αποκλιμάκωση του πληθωρισμού του 2024 και του 2025.

Ο πόλεμος στο Ιράν ανέτρεψε το σκηνικό

Η άνοδος του πετρελαίου, η αύξηση των τιμών φυσικού αερίου και οι ανησυχίες για τη ναυσιπλοΐα στον Περσικό Κόλπο επανέφεραν τον πληθωρισμό στην κορυφή της ευρωπαϊκής ατζέντας. Ο πληθωρισμός στην Ευρωζώνη έφθασε τον Μάιο στο 3,2%, ξεπερνώντας αισθητά τον στόχο του 2%. Ακόμη πιο ανησυχητικό για τους κεντρικούς τραπεζίτες είναι ότι η αύξηση των τιμών δεν περιορίζεται πλέον μόνο στην ενέργεια, αλλά οι ανατιμήσεις αρχίζουν να περνούν στις υπηρεσίες, στις μεταφορές, στη βιομηχανική παραγωγή και σε ευρύτερα τμήματα της οικονομίας.

Αυτό ακριβώς είναι που φοβούνται τα μέλη του Διοικητικού Συμβουλίου της ΕΚΤ. Σύμφωνα με ευρωπαϊκές πηγές, το βασικό επιχείρημα που κυριαρχεί στις τελευταίες συζητήσεις είναι ότι η ΕΚΤ δεν μπορεί να επιτρέψει την επανάληψη του λάθους του 2022, όταν καθυστέρησε να αντιδράσει και ο πληθωρισμός ξέφυγε σε διψήφια επίπεδα.

Οι μυστικές διαβουλεύσεις για το επόμενο βήμα

Παρότι η σημερινή αύξηση θεωρείται δεδομένη, το πραγματικό ενδιαφέρον βρίσκεται στον Σεπτέμβριο. Πληροφορίες από ευρωπαϊκές πηγές αναφέρουν ότι στο εσωτερικό της ΕΚΤ έχει ήδη ξεκινήσει η συζήτηση για δεύτερη αύξηση επιτοκίων μέσα στο φθινόπωρο εφόσον η ενεργειακή κρίση συνεχιστεί. Η ομάδα των λεγόμενων «γερακιών» θεωρεί ότι η αξιοπιστία της Τράπεζας είναι σημαντικότερη από το βραχυπρόθεσμο κόστος στην ανάπτυξη.

Από την άλλη πλευρά, αρκετοί κεντρικοί τραπεζίτες εμφανίζονται πιο επιφυλακτικοί. Το επιχείρημά τους είναι ότι η σημερινή κρίση δεν προέρχεται από υπερβολική ζήτηση αλλά από γεωπολιτικό σοκ.

Στο παρασκήνιο, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρακολουθεί με ανησυχία την εξέλιξη. Οι τελευταίες προβλέψεις κάνουν λόγο για ανάπτυξη μόλις 0,9% στην Ευρωζώνη το 2026, ενώ σε δυσμενές σενάριο η ανάπτυξη θα μπορούσε να περιοριστεί ακόμη και κοντά στο 0,4%. Αυτό σημαίνει ότι είναι εξαιρετικά δύσκολη η επιλογή του εργαλείου που θα συγκρατήσει τον πληθωρισμό και ταυτόχρονα θα να προστατεύσει την ανάπτυξη

Την ίδια στιγμή στην Αθήνα οι συζητήσεις έχουν διαφορετικό χαρακτήρα, καθώς η ελληνική οικονομία εμφανίζει ανάπτυξη 2%, υπερδιπλάσια από τον μέσο όρο της Ευρωζώνης. Πίσω όμως από τον αριθμό αυτό υπάρχουν σοβαροί προβληματισμοί. Η Ελλάδα εξακολουθεί να διαθέτει από τα υψηλότερα επίπεδα δημόσιου χρέους στην Ευρώπη. Ταυτόχρονα, το ιδιωτικό χρέος παραμένει ιδιαίτερα υψηλό, ενώ μεγάλο μέρος των επιχειρήσεων εξακολουθεί να εξαρτάται από τον τραπεζικό δανεισμό.

Η αύξηση των επιτοκίων μεταφράζεται άμεσα σε υψηλότερο κόστος χρηματοδότησης. Για μια μικρομεσαία επιχείρηση που σχεδιάζει επένδυση, το επιπλέον κόστος μπορεί να καθορίσει αν το σχέδιο θα υλοποιηθεί ή θα αναβληθεί.

Για ένα νοικοκυριό που εξυπηρετεί ενα στεγαστικό δάνειο, η μηνιαία δόση αυξάνεται σε μια περίοδο όπου η ακρίβεια ήδη απορροφά σημαντικό μέρος του διαθέσιμου εισοδήματος. Κυβερνητικά στελέχη αναγνωρίζουν ότι η συγκυρία είναι ιδιαίτερα δύσκολη, καθώς η Ελλάδα αντιμετωπίζει ταυτόχρονα πληθωρισμό, στεγαστική κρίση και αυξημένο ενεργειακό κόστος.

Την ίδια στιγμή, οι πραγματικοί μισθοί παραμένουν χαμηλότεροι από τα προ κρίσης επίπεδα και η αγοραστική δύναμη εξακολουθεί να υστερεί σημαντικά έναντι του ευρωπαϊκού μέσου όρου. Με άλλα λόγια, η οικονομία αναπτύσσεται αλλά μεγάλο μέρος της κοινωνίας δεν αισθάνεται τα οφέλη με την ίδια ένταση.

Οι κερδισμένοι του ακριβού χρήματος

Παρά τις ανησυχίες, η αύξηση των επιτοκίων δεν έχει μόνο χαμένους. Οι ευρωπαϊκές τράπεζες βρίσκονται μεταξύ των βασικών ωφελημένων. Τα περιθώρια κέρδους διευρύνονται, τα καθαρά έσοδα από τόκους αυξάνονται και οι ισολογισμοί ενισχύονται. Οι ελληνικές τράπεζες έχουν ήδη καταγράψει σημαντική άνοδο στην κερδοφορία τους τα τελευταία χρόνια ακριβώς λόγω του περιβάλλοντος υψηλότερων επιτοκίων.

Ωφελημένοι είναι επίσης οι επενδυτές που διατηρούν σημαντικά ταμειακά διαθέσιμα ή τοποθετούνται σε βραχυπρόθεσμα χρηματοοικονομικά προϊόντα. Μεγάλες επιχειρήσεις με πρόσβαση στις διεθνείς αγορές κεφαλαίου εμφανίζονται επίσης περισσότερο προστατευμένες.

Αντίθετα, οι μικρότερες επιχειρήσεις, οι νέοι δανειολήπτες και τα νοικοκυριά με περιορισμένη αποταμίευση είναι εκείνοι που αισθάνονται πρώτοι την πίεση.

Το ενδιαφέρον πλέον μεταφέρεται στη συνέντευξη Τύπου της Κριστίν Λαγκάρντ. Οι αγορές δεν θα αναζητήσουν μόνο την απόφαση για τα επιτόκια, αλλά και τις ενδείξεις για το αν η ΕΚΤ προετοιμάζει μια μεγαλυτερη περίοδο ακριβού χρήματος. Από την απάντηση αυτή θα εξαρτηθούν οι αποφάσεις κυβερνήσεων, τραπεζών, επιχειρήσεων και επενδυτών σε ολόκληρη την Ευρώπη.