Αγρότες: Από τη νύχτα στα χωράφια – Στην Ευρώπη καλλιεργούν κάτω από τα αστέρια

Κάτω από τα… αστέρια αναγκάζονται να καλλιεργούν φέτος οι αγρότες σε ολόκληρη την Ευρώπη, καθώς οι υψηλές θερμοκρασίες και οι καύσωνες, δυσχεραίνουν τις συνθήκες στην παραγωγή και τη συγκομιδή αγροτικών προϊόντων.

Οι ολοένα συχνότεροι και εντονότεροι καύσωνες αναγκάζουν τους ευρωπαίους αγρότες να αλλάξουν τον τρόπο με τον οποίο καλλιεργούνται και συγκομίζονται τα προϊόντα, αλλά και τον τρόπο με τον οποίο εκτρέφονται τα ζώα.

Η παραγωγή καλαμποκιού θα υποχωρήσει φέτος κατά περίπου 35% σε σχέση με πέρυσι

Από τη Γαλλία και την Ισπανία έως την Ιταλία και το Ηνωμένο Βασίλειο, οι αγρότες προσαρμόζουν τα ωράρια εργασίας τους, μεταφέρουν τη συγκομιδή στις νυχτερινές ώρες, χρησιμοποιούν συστήματα σκίασης και ψύξης, ενώ αναζητούν νέες λύσεις για να προστατεύσουν τόσο τις καλλιέργειες όσο και το ζωικό κεφάλαιο.

Στο χαμηλότερο επίπεδο από το 1980 το γαλλικό καλαμπόκι

Οι επιπτώσεις του παρατεταμένου καύσωνα αποτυπώνονται ήδη στις αποδόσεις και στις προβλέψεις για τη φετινή παραγωγή.

Ενδεικτική είναι η κατάσταση στη Γαλλία, όπου το υπουργείο Γεωργίας εκτιμά ότι η παραγωγή καλαμποκιού θα υποχωρήσει φέτος κατά περίπου 35% σε σχέση με πέρυσι, στα 9 εκατ. τόνους. Πρόκειται για το χαμηλότερο επίπεδο τουλάχιστον από το 1980, καθώς η παρατεταμένη ζέστη και η ξηρασία επιβάρυναν σημαντικά την καλλιεργητική περίοδο.

Αντίστοιχη είναι η εικόνα και σε άλλες καλλιέργειες. Οι παραγωγοί οπωροκηπευτικών αντιμετωπίζουν υψηλές θερμοκρασίες που επηρεάζουν την ποιότητα και τη συγκομιδή, ενώ σε αρκετές περιοχές η αγροτική εργασία μεταφέρεται πλέον σε ώρες που μέχρι πρόσφατα θεωρούνταν μη συνηθισμένες.

Στην Ισπανία, για παράδειγμα, πατατοπαραγωγοί στην περιοχή της Μαδρίτης επιλέγουν να πραγματοποιούν τη συγκομιδή μετά τη δύση του ηλίου. Και αυτό γιατί από τη μία οι χαμηλότερες θερμοκρασίες προστατεύουν τους εργαζόμενους, ενώ ταυτόχρονα μειώνεται ο κίνδυνος να υποβαθμιστεί η ποιότητα της πατάτας από την επαφή της με υπερθερμασμένο έδαφος.

Στην Κορσική, οι χοιροτρόφοι μεταφέρουν ακόμη και το τάισμα των ζώων στις βραδινές ώρες. Οι χαμηλότερες θερμοκρασίες κάνουν τα ζώα περισσότερο πρόθυμα να φάνε, περιορίζοντας τις επιπτώσεις του θερμικού στρες.

Η συγκομιδή μεταφέρεται στη νύχτα

Για ορισμένους αγρότες, η νυχτερινή εργασία αποτελεί πλέον αναγκαιότητα. «Από τις 11 το πρωί μέχρι τις έξι ή επτά το βράδυ, δεν μπορείς να κάνεις τίποτα», περιγράφει χαρακτηριστικά ένας παραγωγός στους FT. «Αν αγγίξεις ένα κομμάτι μέταλλο, κυριολεκτικά καις τα χέρια σου».

Η ακραία ζέστη επηρεάζει ακόμη και τα χαρακτηριστικά των ίδιων των καλλιεργειών.

Στην περίπτωση των μαύρων ρεβιθιών, για παράδειγμα, η συγκομιδή πρέπει να πραγματοποιείται αφού τα φυτά έχουν κρυώσει κατά τη διάρκεια της νύχτας. Όταν η θερμοκρασία ανεβαίνει, τα κελύφη γίνονται τόσο ξηρά και εύθραυστα ώστε οι σπόροι πέφτουν στο έδαφος με το παραμικρό άγγιγμα.

Σε άλλες περιπτώσεις, η νυχτερινή δροσιά μπορεί να κάνει τη διαφορά ανάμεσα σε ένα αποδεκτό και ένα απορριπτόμενο φορτίο. Παραγωγοί αναφέρουν ότι η συγκομιδή τις πρώτες πρωινές ώρες μπορεί να αυξήσει την υγρασία της καλλιέργειας από επίπεδα κάτω από το όριο αποδοχής των αγοραστών σε επίπεδα που επιτρέπουν την εμπορική της διάθεση.

Περιορίζεται ο κίνδυνος πυρκαγιάς

Ταυτόχρονα, η συγκομιδή τη νύχτα περιορίζει και τον κίνδυνο πυρκαγιάς. Τα αγροτικά μηχανήματα που λειτουργούν σε υπερβολικά ξηρά χωράφια μπορούν να προκαλέσουν ανάφλεξη, με τις φλόγες να εξαπλώνονται αστραπιαία μέσα στα ξερά υπολείμματα των καλλιεργειών.

Για τον λόγο αυτό, ορισμένοι αγρότες μεταφέρουν πλέον βυτιοφόρα νερού στα χωράφια και διατηρούν διαθέσιμα μηχανήματα για τη δημιουργία αντιπυρικών ζωνών.

Αυξάνεται το κόστος

Η ξηρασία έχει μειώσει και τις αποδόσεις στις καλλιέργειες, γεγονός που δυσκολεύει ακόμα περισσότερο τη βιωσιμότητα των εκμεταλλεύσεων.

Σε αγροκτήματα που επηρεάζονται από την ξηρασία, οι αποδόσεις του σιταριού έχουν περιοριστεί ακόμη και στο μισό σε σχέση με προηγούμενες χρονιές. Την ίδια στιγμή, το κόστος παραγωγής ενός τόνου αυξάνεται σημαντικά, καθώς τα ίδια μηχανήματα, τα καύσιμα, η εργασία και οι υπόλοιπες εισροές πρέπει να επιμεριστούν σε μικρότερη παραγωγή.

Η εξέλιξη αυτή θέτει υπό αμφισβήτηση ακόμη και επενδύσεις που μέχρι πρόσφατα θεωρούνταν απαραίτητες. Ορισμένες οικογένειες αγροτών εξετάζουν πλέον εάν μπορούν να συνεχίσουν να διατηρούν ακριβό αγροτικό εξοπλισμό ή εάν θα πρέπει να μοιράζονται μηχανήματα με γειτονικές εκμεταλλεύσεις.

Από τις 5 το πρωί η εργασία στα λαχανικά

Ανάλογες προσαρμογές καταγράφονται και στον κλάδο των οπωροκηπευτικών.

Η βρετανική εταιρεία βιολογικών λαχανικών Riverford έχει μεταφέρει την έναρξη της εργασίας στις 5 το πρωί, με στόχο οι εργαζόμενοι να ολοκληρώνουν τις εργασίες τους μέχρι τη 1 ή τις 2 το μεσημέρι.

Οι οδηγοί ξεκινούν επίσης νωρίς για να πραγματοποιήσουν τις παραδόσεις από τις 6 το πρωί, ενώ χρησιμοποιούνται επιπλέον παγοκύστες ώστε τα προϊόντα να διατηρούνται δροσερά κατά τη μεταφορά.

Τα κλιματικά γεγονότα προκαλούν αγροτικές ζημιές περίπου 28 δισ. ευρώ σε ολόκληρη την ΕΕ κάθε χρόνο, οι περισσότερες από τις οποίες είναι ανασφάλιστες

Πίεση και στην κτηνοτροφία

Η κλιματική πίεση δεν περιορίζεται στις καλλιέργειες. Στην Ιταλία, οι υψηλές θερμοκρασίες επηρεάζουν πλέον άμεσα και την παραγωγή γάλακτος.

Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση κτηνοτρόφου στο Λάτιο της Ιταλίας, ο οποίος προσπαθεί να διατηρήσει τις αγελάδες του σε όσο το δυνατόν πιο δροσερό περιβάλλον. Τα βοοειδή μειώνουν φυσιολογικά την παραγωγή γάλακτος όταν επικρατούν υψηλές θερμοκρασίες, όμως φέτος η πτώση ήταν ακόμη μεγαλύτερη, καθώς τα ζώα αντιμετώπισαν έντονο θερμικό στρες.

Σύμφωνα με την Coldiretti, τη μεγαλύτερη αγροτική ένωση της Ιταλίας, σε ορισμένες εκμεταλλεύσεις η παραγωγή γάλακτος μειώθηκε έως και 20%.

Οι επενδύσεις σε ανεμιστήρες και συστήματα εξαερισμού, που μέχρι πρόσφατα θεωρούνταν επαρκείς για την αντιμετώπιση της ζέστης, δεν φαίνεται πλέον να αρκούν.

«Πέρυσι εγκατέστησα ένα σύστημα εξαερισμού, αλλά με τις θερμοκρασίες πλέον τόσο υψηλές, οι ανεμιστήρες δεν επαρκούν», αναφέρει χαρακτηριστικά Ιταλός κτηνοτρόφος. Η επόμενη λύση είναι η προσθήκη επιπλέον συστημάτων ψύξης.

Αντίστοιχα, οι αγρότες στη Γαλλία αγωνίστηκαν να προστατεύσουν τα ζώα ακόμη και μετά τη λήψη παρόμοιων μέτρων. Θερμοκρασίες άνω των 40°C στα τέλη Ιουνίου προκάλεσαν μαζικούς θανάτους σε χοιροτροφεία και πτηνοτροφεία παρά τον αυξημένο εξαερισμό, την εκτόξευση υδρονέφωσης και τις αλλαγές στις πρακτικές σίτισης, σύμφωνα με την περιφερειακή γεωργική αρχή.

Ζημιές εκατομμυρίων

Οι αρχικές εκτιμήσεις έκαναν λόγο για αγροτικές ζημιές ύψους εκατοντάδων εκατομμυρίων ευρώ, ανέφερε η Ένωση Αγροτών Coldiretti.

Όμως, το ευρύτερο κόστος είναι ήδη σημαντικό. Η εταιρεία μεσιτείας ασφαλίσεων Howden διενήργησε έρευνα για την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων, η οποία εκτίμησε ότι τα κλιματικά γεγονότα προκαλούν αγροτικές ζημιές περίπου 28 δισ. ευρώ σε ολόκληρη την ΕΕ κάθε χρόνο, οι περισσότερες από τις οποίες είναι ανασφάλιστες.

Ωστόσο, σύμφωνα με εκπροσώπους των ασφαλιστικών εταιρειών, εκτιμάται ότι οι μέσες ετήσιες ζημιές θα μπορούσαν να αυξηθούν σε περίπου 40 δισ. ευρώ έως το 2050. Η ζέστη επηρεάζει επίσης την ποιότητα: τα σιτηρά με μειωμένη περιεκτικότητα σε πρωτεΐνη ενδέχεται να πωληθούν σε φθηνότερες αγορές.