Η επόμενη εποχή της ελληνικής εξωστρέφειας

Οι ελληνικές εξαγωγές έχουν αποδείξει τα τελευταία χρόνια ότι διαθέτουν αντοχή. Το ζητούμενο πλέον, όμως, δεν είναι απλώς να αντέχουν στις κρίσεις. Είναι να περάσουμε στην επόμενη φάση: από την εξαγωγική ανθεκτικότητα σε μια σταθερή εξαγωγική ταυτότητα για τη χώρα.

Τα στοιχεία του πρώτου εξαμήνου του 2026 δημιουργούν βάσιμη αισιοδοξία. Οι εξαγωγές αγαθών έφθασαν τα 27,6 δισ. ευρώ, αυξημένες κατά 14,6%, ενώ χωρίς τα πετρελαιοειδή η άνοδος διαμορφώθηκε στο 6,9%. Μόνο τον Ιούνιο καταγράφηκε αύξηση 26,3%, με τις εξαγωγές να ξεπερνούν τα 5 δισ. ευρώ. Η εικόνα αυτή αποκτά μεγαλύτερη σημασία επειδή δεν αφορά μόνο έναν κλάδο ή μια συγκυριακή επίδραση των ενεργειακών προϊόντων. Δείχνει ότι περισσότερα τμήματα της ελληνικής παραγωγής μπορούν να σταθούν ανταγωνιστικά στις διεθνείς αγορές.

Δεν πρέπει, ωστόσο, να εφησυχάσουμε. Η διεθνής οικονομία βρίσκεται σε περίοδο έντονων ανακατατάξεων. Εμπορικές εντάσεις, δασμοί, γεωπολιτικές συγκρούσεις, διαταραχές στις μεταφορές και αυξανόμενος διεθνής ανταγωνισμός μεταβάλλουν συνεχώς τους όρους του παιχνιδιού. Σε αυτό το περιβάλλον η Ελλάδα χρειάζεται περισσότερα από καλές ετήσιες επιδόσεις. Χρειάζεται μακροχρόνια στρατηγική.

Η κυβέρνηση έχει θέσει ως στρατηγικό στόχο η συνολική εξωστρέφεια της οικονομίας, μέσω των εξαγωγών αγαθών και υπηρεσιών, να φθάσει στο 60% του ΑΕΠ έως το 2027 και στο 70% έως το 2030. Πρόκειται για έναν φιλόδοξο στόχο, ο οποίος δεν μπορεί να επιτευχθεί μόνο με αύξηση των πωλήσεων των ήδη εξαγωγικών επιχειρήσεων. Απαιτεί διεύρυνση της παραγωγικής και εξαγωγικής βάσης της χώρας.

Αυτό είναι, κατά τη γνώμη μου, το μεγάλο στοίχημα της επόμενης ημέρας. Να περάσουμε από την ποσότητα στην αξία, από τη συγκυριακή πώληση στη διαρκή παρουσία, από την παθητική αναζήτηση ευκαιριών στην ενεργή διεθνοποίηση.

Και εδώ βρίσκεται μία από τις σημαντικότερες προϋποθέσεις του Οράματος 2030: η Ελλάδα πρέπει να αποκτήσει ισχυρότερη παραγωγική βάση. Δεν αρκεί να εξάγουμε περισσότερο, αν την ίδια στιγμή η οικονομία εξακολουθεί να εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από εισαγόμενα προϊόντα, πρώτες ύλες και ενδιάμεσα αγαθά. Χρειάζεται να παράγουμε περισσότερο στην Ελλάδα, να καλύπτουμε μεγαλύτερο μέρος της εγχώριας κατανάλωσης και της επενδυτικής ζήτησης από ελληνική παραγωγή και, ταυτόχρονα, να αυξάνουμε την αξία όσων διαθέτουμε στο εξωτερικό.

Το εμπορικό έλλειμμα του πρώτου εξαμήνου του 2026 μειώθηκε κατά 5%, αλλά παρέμεινε πάνω από τα 16 δισ. ευρώ. Είναι μια σαφής υπενθύμιση ότι η αύξηση των εξαγωγών πρέπει να συνοδευτεί από παραγωγική ανασυγκρότηση και σταδιακό περιορισμό των εισαγωγικών εξαρτήσεων. Η πραγματική επιτυχία δεν θα είναι απλώς να πουλάμε περισσότερα στο εξωτερικό, αλλά να δημιουργούμε περισσότερη αξία μέσα στη χώρα. Να παράγουμε περισσότερο από αυτό που σήμερα αναγκαζόμαστε να εισάγουμε και να διοχετεύουμε παράλληλα ένα συνεχώς μεγαλύτερο μέρος της ελληνικής παραγωγής στις διεθνείς αγορές. Μόνο έτσι μπορεί η ενίσχυση της εξωστρέφειας να μεταφραστεί σε ουσιαστική και διατηρήσιμη βελτίωση του εμπορικού μας ισοζυγίου.

Πρώτη προτεραιότητα πρέπει να είναι η παραγωγή προϊόντων και υπηρεσιών μεγαλύτερης προστιθέμενης αξίας. Η Ελλάδα δεν μπορεί και δεν πρέπει να ανταγωνιστεί μόνο στην τιμή. Μπορεί όμως να ανταγωνιστεί στην ποιότητα, στην καινοτομία, στην ασφάλεια, στην αυθεντικότητα, στην τεχνογνωσία και στην αξιοπιστία. Η αγροδιατροφή, τα φαρμακευτικά προϊόντα, τα δομικά υλικά, η βιομηχανία, η τεχνολογία και οι σύγχρονες υπηρεσίες δείχνουν ήδη ότι υπάρχουν ισχυρές βάσεις.

Δεύτερη προτεραιότητα είναι να δημιουργήσουμε περισσότερους εξαγωγείς. Η εξωστρέφεια δεν μπορεί να αποτελεί υπόθεση ενός σχετικά περιορισμένου αριθμού μεγάλων επιχειρήσεων. Χρειάζεται να βοηθήσουμε μικρομεσαίες επιχειρήσεις να κάνουν με ασφάλεια το πρώτο βήμα, να αποκτήσουν γνώση αγορών, να οργανώσουν σωστά την εξαγωγική τους στρατηγική και να έχουν πρόσβαση σε χρηματοδότηση και ασφάλιση πιστώσεων. Η δια βίου εκπαίδευση των στελεχών, η γνώση της αγοράς και η συστηματική καθοδήγηση πρέπει να γίνουν μέρος μιας νέας εξαγωγικής κουλτούρας.

Τρίτη προτεραιότητα είναι η γεωγραφική διαφοροποίηση. Η Ευρωπαϊκή Ένωση παραμένει ο βασικός μας οικονομικός χώρος και οι Ηνωμένες Πολιτείες μία αγορά στρατηγικής σημασίας. Παράλληλα, όμως, η Νοτιοανατολική Ασία, η Μέση Ανατολή, η Αφρική και η Λατινική Αμερική προσφέρουν σημαντικές δυνατότητες. Δεν αρκεί να αναζητούμε γενικά «νέες αγορές». Χρειάζεται στόχευση ανά χώρα, ανά κλάδο και ανά προϊόν, με προσαρμογή στις πραγματικές ανάγκες του καταναλωτή και του αγοραστή.

Τέταρτη προτεραιότητα είναι η ταχύτερη αξιοποίηση της τεχνολογίας. Η τεχνητή νοημοσύνη, το ηλεκτρονικό εμπόριο και τα εργαλεία ανάλυσης δεδομένων μπορούν να δώσουν ακόμη και σε μια μικρότερη επιχείρηση πρόσβαση σε γνώση που παλαιότερα απαιτούσε μεγάλα τμήματα και υψηλό κόστος. Δεν υποκαθιστούν τη στρατηγική, αλλά μπορούν να βοηθήσουν στην επιλογή αγορών, στην κατανόηση του ανταγωνισμού και στη γρηγορότερη προσαρμογή προϊόντων και υπηρεσιών.

Πέμπτη προτεραιότητα είναι ένα σύγχρονο οικοσύστημα εξωστρέφειας. Τα εργαλεία του κράτους, οι οικονομικές και εμπορικές μας υπηρεσίες, οι εξαγωγικοί φορείς, οι τράπεζες και οι οργανισμοί χρηματοδότησης και ασφάλισης πρέπει να λειτουργούν συμπληρωματικά και με μετρήσιμους στόχους. Λιγότερη γραφειοκρατία, ψηφιοποίηση διαδικασιών, καλύτερη πληροφόρηση, ταχύτερη χρηματοδότηση και ουσιαστική υποστήριξη στις διεθνείς αγορές μπορούν να αλλάξουν την καθημερινότητα του εξαγωγέα.

Παράλληλα, πρέπει να αξιοποιήσουμε πιο συστηματικά τη διεθνή παρουσία της χώρας. Οι μεγάλες κλαδικές εκθέσεις, οι επιχειρηματικές αποστολές και το ελληνικό δίκτυο στο εξωτερικό δεν πρέπει να αντιμετωπίζονται ως αποσπασματικές δράσεις προβολής, αλλά ως εργαλεία εμπορικής διείσδυσης με συνέχεια, προετοιμασία και αξιολόγηση αποτελεσμάτων.

Και υπάρχει ακόμη μία προϋπόθεση: να αποκτήσουμε εθνική εξαγωγική αυτογνωσία. Να γνωρίζουμε πού είμαστε ισχυροί, πού υστερούμε, ποιες αγορές αξίζει να διεκδικήσουμε και ποια εικόνα θέλουμε να εκπέμπει διεθνώς η Ελλάδα.

Το Όραμα 2030, επομένως, δεν μπορεί να είναι μόνο ένας αριθμητικός στόχος για το ύψος των εξαγωγών. Πρέπει να είναι ένα νέο παραγωγικό και εξωστρεφές πρότυπο: περισσότερη ελληνική παραγωγή, περισσότερη μεταποίηση, περισσότερη καινοτομία, περισσότερες εξαγωγικές επιχειρήσεις και μεγαλύτερη εγχώρια προστιθέμενη αξία. Ένα πρότυπο που θα μειώνει σταδιακά το εμπορικό έλλειμμα, θα περιορίζει τις εισαγωγικές εξαρτήσεις και θα κάνει την ελληνική οικονομία περισσότερο ανθεκτική στις εξωτερικές κρίσεις.

Η επόμενη εποχή της ελληνικής εξωστρέφειας δεν θα κριθεί μόνο από το αν θα αυξηθεί ένας δείκτης. Θα κριθεί από το αν η εξωστρέφεια θα γίνει μόνιμο χαρακτηριστικό του παραγωγικού μας μοντέλου. Αν περισσότερες ελληνικές επιχειρήσεις αποκτήσουν διεθνή προσανατολισμό, αν αυξήσουμε την προστιθέμενη αξία των προϊόντων μας και αν μετατρέψουμε το «Made in Greece» σε σταθερή υπόσχεση ποιότητας και αξιοπιστίας.

Τότε θα μπορούμε πραγματικά να πούμε ότι η Ελλάδα δεν εξάγει απλώς περισσότερο. Παράγει περισσότερο, δημιουργεί περισσότερη αξία στη χώρα, εξάγει καλύτερα, σε περισσότερες αγορές και με μεγαλύτερη αυτοπεποίθηση.

Ο κ. Αλκιβιάδης Καλαμπόκης είναι πρόεδρος του Πανελλήνιου Συνδέσμου Εξαγωγέων