Το πρόβλημα της τουριστικής πίεσης στην Αθήνα δεν μπορεί να αποδοθεί στην αύξηση των ξενοδοχείων.
Αντίθετα, η εικόνα επιβαρύνεται από τη ραγδαία ανάπτυξη άλλων μορφών τουριστικής διαμονής, την απουσία ενιαίας καταγραφής του πραγματικού αριθμού κλινών και, κυρίως, από την έλλειψη μιας συνολικής στρατηγικής για το πώς θέλει η πόλη να αναπτυχθεί τουριστικά τα επόμενα χρόνια.
Αυτό υπογραμμίζει μιλώντας στον Οικονομικό Ταχυδρόμο ο Ευγένιος Βασιλικός, πρόεδρος του ΔΣ της Ένωσης Ξενοδόχων Αθηνών, Αττικής και Αργοσαρωνικού, τονίζοντας ότι η συζήτηση περί «υπερπροσφοράς» δεν μπορεί να γίνεται χωρίς πραγματική εικόνα του συνόλου της τουριστικής δυναμικότητας.
«Για να απαντήσουμε στο ερώτημα της υπερπροσφοράς, πρέπει πρώτα να ξεχωρίσουμε την εντύπωση από τα πραγματικά δεδομένα», σημειώνει χαρακτηριστικά. Όπως εξηγεί, σήμερα η μόνη πλήρως καταγεγραμμένη και διαρκώς επικαιροποιούμενη εικόνα αφορά τα ξενοδοχεία, μέσω του Ξενοδοχειακού Επιμελητηρίου Ελλάδος.
Αντίθετα, για τα μη κύρια τουριστικά καταλύματα και τη βραχυχρόνια μίσθωση «δεν υπάρχει ακόμη μια αντίστοιχα ολοκληρωμένη, ενιαία και διαρκώς επικαιροποιούμενη βάση δεδομένων».
Τα στοιχεία που παραθέτει είναι ενδεικτικά. Στον Κεντρικό Τομέα Αθηνών, την τριετία 2022-2025, ο αριθμός των ξενοδοχείων αυξήθηκε από 292 σε 306, δηλαδή προστέθηκαν μόλις 14 νέες μονάδες, ενώ οι διαθέσιμες κλίνες αυξήθηκαν κατά περίπου 2.000. Στο σύνολο της Περιφέρειας Αττικής, τα ξενοδοχεία αυξήθηκαν κατά 18 μονάδες και οι κλίνες κατά περίπου 3.000.
Η εικόνα, όπως τονίζει ο κ. Βασιλικός, είναι εντελώς διαφορετική στη βραχυχρόνια μίσθωση. Στον Κεντρικό Τομέα Αθηνών, τα σχετικά καταλύματα αυξήθηκαν από 17.970 το 2022 σε 23.980 το 2025, δηλαδή προστέθηκαν περίπου 6.000 μονάδες, ενώ οι κλίνες αυξήθηκαν σχεδόν κατά 20.000.
Στο σύνολο της Αττικής, μέσα στην ίδια περίοδο, προστέθηκαν 10.148 καταλύματα βραχυχρόνιας μίσθωσης και 36.214 κλίνες.
«Η σύγκριση είναι αποκαλυπτική», επισημαίνει. Την περίοδο που τα ξενοδοχεία της Αττικής πρόσθεσαν περίπου 3.000 κλίνες, η βραχυχρόνια μίσθωση πρόσθεσε περισσότερες από 36.000. «Η μεγαλύτερη αύξηση της διαθέσιμης δυναμικότητας τα τελευταία χρόνια προέρχεται σε συντριπτικό βαθμό από άλλες μορφές τουριστικής διαμονής και όχι από τα ξενοδοχεία», υπογραμμίζει.
Η «γκρίζα ζώνη» των καταλυμάτων
Στην πραγματική εικόνα της αγοράς προστίθεται και ένας ακόμη παράγοντας: τα μη κύρια τουριστικά καταλύματα, τα λεγόμενα «κλειδιά». Όπως σημειώνει ο πρόεδρος της ΕΞΑΑΑ, πολλά από αυτά στεγάζονται σε μεγάλα κτίρια και εξωτερικά παραπέμπουν εύκολα σε ξενοδοχειακές μονάδες, χωρίς να ανήκουν στη συγκεκριμένη κατηγορία. Έτσι δημιουργείται συχνά η εντύπωση ότι έχουν ανοίξει πολύ περισσότερα ξενοδοχεία από όσα πραγματικά έχουν προστεθεί.
Για τον ίδιο, επομένως, η αφετηρία οποιασδήποτε σοβαρής στρατηγικής πρέπει να είναι τα δεδομένα.
«Το πρώτο βήμα πρέπει να είναι η διαμόρφωση ενός κοινού και αξιόπιστου πλαισίου καταγραφής για το σύνολο των διαθέσιμων κλινών», τονίζει, ώστε να μπορεί στη συνέχεια να γίνει τεκμηριωμένη συζήτηση για τη φέρουσα ικανότητα της πόλης, την ισορροπία προσφοράς και ζήτησης και τις πραγματικές ανάγκες του προορισμού.
«Ίσοι κανόνες για όλους»
Ο κ. Βασιλικός ξεκαθαρίζει παράλληλα ότι οι ξενοδόχοι δεν ζητούν να περιοριστούν οι εναλλακτικές μορφές διαμονής.
«Το ζήτημα δεν είναι αν υπάρχουν διαφορετικές μορφές φιλοξενίας. Το ζήτημα είναι να λειτουργούν όλοι με ισότιμους κανόνες», σημειώνει.
Υπενθυμίζει ότι η βραχυχρόνια μίσθωση ξεκίνησε ως οικονομία διαμοιρασμού και συμπληρωματικό εισόδημα, ενώ σήμερα «για την πλειοψηφία, σε μεγάλο βαθμό, πρόκειται για μια οργανωμένη επιχειρηματική δραστηριότητα».
Τα ξενοδοχεία, προσθέτει, λειτουργούν με συγκεκριμένες και αυστηρές υποχρεώσεις για ασφάλεια, προσβασιμότητα, υγειονομικούς κανόνες, εργασιακή νομοθεσία, φορολογία και αδειοδότηση. Γι’ αυτό η ΕΞΑΑΑ ζητά αντίστοιχη διαφάνεια, ασφάλεια και εποπτεία για όλους.
«Ο υγιής ανταγωνισμός ενισχύει τον προορισμό. Ο αθέμιτος ανταγωνισμός τον αποδυναμώνει», τονίζει.
Τουρισμός και στεγαστικό
Ο πρόεδρος της ΕΞΑΑΑ απορρίπτει και την απλουστευτική σύνδεση του στεγαστικού προβλήματος αποκλειστικά με τον τουρισμό. Όπως επισημαίνει, η έλλειψη προσιτής κατοικίας συνδέεται με χρόνια περιορισμένη προσφορά νέων κατοικιών, το αυξημένο κόστος κατασκευής, τις επενδυτικές αγορές ακινήτων και ευρύτερες εξελίξεις στην αγορά.
Αναγνωρίζει, ωστόσο, ότι «δεν μπορούμε να αγνοήσουμε ότι η ταχεία ανάπτυξη της βραχυχρόνιας μίσθωσης έχει επηρεάσει συγκεκριμένες γειτονιές της Αθήνας», ιδιαίτερα περιοχές υψηλής τουριστικής ζήτησης, όπως το Κουκάκι, όπου μέρος του οικιστικού αποθέματος μετακινήθηκε από τη μακροχρόνια στην τουριστική μίσθωση.
Η απάντηση, κατά τον ίδιο, δεν είναι να θεωρηθεί ο τουρισμός από μόνος του υπεύθυνος. «Η πρόκληση για την Αθήνα είναι να διασφαλίσει ότι θα διαθέτει και ισχυρή τουριστική οικονομία και επαρκή, προσιτή στέγη για τους κατοίκους της», σημειώνει.
«Η Αθήνα δεν χρειάζεται απλώς περισσότερους επισκέπτες»
Το μεγαλύτερο στοίχημα, όμως, είναι το μοντέλο τουριστικής ανάπτυξης της επόμενης δεκαετίας.
«Η Αθήνα δεν χρειάζεται απλώς περισσότερους επισκέπτες. Χρειάζεται ανάπτυξη με καλύτερη κατανομή στον χώρο και στον χρόνο», τονίζει ο κ. Βασιλικός.
Στην κατεύθυνση αυτή προτείνει η επόμενη δεκαετία πρέπει να βασιστεί σε πέντε προτεραιότητες:
- Πενταετές πρόγραμμα επένδυσης σε υποδομές για επισκέπτες και κατοίκους
- Ενίσχυση του συνεδριακού, πολιτιστικού και αθλητικού τουρισμού,
- Ανάδειξη περισσότερων περιοχών πέρα από το ιστορικό κέντρο,
- Καλύτερη κατανομή της επισκεψιμότητας μέσα στον χρόνο,
- Μεγαλύτερη σύνδεση του τουρισμού με την τοπική οικονομία και τις γειτονιές.
Σε αυτή την προσπάθεια, η ΕΞΑ λειτουργεί ως γέφυρα μεταξύ της αγοράς, της Πολιτείας, της Αυτοδιοίκησης και των τοπικών κοινωνιών. «Καταγράφουμε συστηματικά τις προκλήσεις που αντιμετωπίζει ο προορισμός, διατηρούμε επαφή με αντίστοιχες ενώσεις μεγάλων ευρωπαϊκών πόλεων και παρακολουθούμε βέλτιστες πρακτικές που μπορούν να προσαρμοστούν στα δεδομένα της Αθήνας.
Στόχος μας δεν είναι μόνο να αναδεικνύουμε τα ζητήματα, αλλά να συμβάλλουμε με τεκμηριωμένες προτάσεις στον σχεδιασμό λύσεων για το μέλλον της πόλης» αναφέρει ο κ. Βασιλικός.
Ο πρόεδρος της ΕΞΑ προσθέτει ότι «η τεκμηρίωση αποτελεί διαχρονικά βασικό στοιχείο της δουλειάς μας. Για 22 συνεχή χρόνια η ΕΞΑ υλοποιεί την Έρευνα Ικανοποίησης Επισκεπτών της Αθήνας, δημιουργώντας μια μοναδική βάση γνώσης για την εξέλιξη του προορισμού. Τα ευρήματα της έρευνας διατίθενται συστηματικά στους αρμόδιους φορείς, ώστε να αξιοποιούνται στον σχεδιασμό πολιτικών και παρεμβάσεων. Τα τελευταία χρόνια η πρωτοβουλία αυτή υλοποιείται σε συνεργασία με την Περιφέρεια Αττικής και τον Διεθνή Αερολιμένα Αθηνών, και διεξάγεται από την εταιρεία GBR consulting, αποδεικνύοντας στην πράξη ότι τα καλύτερα αποτελέσματα προκύπτουν όταν οι φορείς ενώνουν δυνάμεις, μοιράζονται γνώση και επενδύουν σε κοινά εργαλεία προς όφελος του προορισμού. Ευχαριστούμε θερμά τους συνεργάτες μας για τη διαχρονική συμβολή τους σε αυτή την προσπάθεια».
Άλλωστε, όπως καταλήγει ο ίδιος, «η επιτυχία της Αθήνας δεν θα μετρηθεί μόνο από τον αριθμό των αφίξεων, αλλά από το αν θα παραμείνει μια πόλη που λειτουργεί καλύτερα τόσο για τους επισκέπτες όσο και για τους κατοίκους της».
